... Çünki Azərbaycan əvvəlki təcrübələrdə də bu strategiyanı seçmişdi
Avropa Siyasi Birliyinin 8-ci Sammiti 2026-cı il mayın 4-də Ermənistanda keçiriləcək. Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan bu barədə Facebook səhifəsində məlumat verib.
Azərbaycan bütün sammitlərə dəvət alır və ehtimal ki, bu dəfə də dəvət ediləcək. Yalnız dövlət başçısı 2023-cü ilin oktyabrında İspaniyanın Qranada şəhərində keçirilən 3-cü EPC sammitinə qatılmadı. Prezident İlham Əliyev həmin sammitdə Ermənistanla Azərbaycan arasında nəzərdə tutulan beştərəfli görüşün təşviqini və Fransanın prosesdəki rolunu tənqid edərək, iştirak etməməyi qərara aldı. Bu addım Azərbaycanın milli maraqlarını qorumaq məqsədini daşıyırdı. Yəni Azərbaycan 2023-cü ildəki sammitdə iştirak etməməklə xarici siyasət prioritetlərini və milli maraqlarını ön planda tutdu.
Əksinə, 2025-ci ilin oktyabrında Kopenhagen şəhərində keçirilən 7-ci EPC sammitində Prezident İlham Əliyev iştirak etdi. O, açılış plenar iclasında çıxış etdi və sammit çərçivəsində Fransa Prezidenti Emmanuel Makron, Niderland Baş naziri Mark Rutte, Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski və Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan ilə mühüm görüşlər keçirdi. Üstəlik, bu görüşlərin hər biri qarşı tərəflərin təşəbbüsü ilə baş tutdu ki, bu da Prezident İlham Əliyevin Avropada yüksək nüfuzunun, ona göstərilən böyük hörmətin, eləcə də ölkəmizin müsbət imicinin, ona verilən xüsusi dəyərin və olduqca pozitiv münasibətin göstəricisidir.
Xatırladaq ki, Ermənistan ötən il Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi BMT-nin COP29 beynəlxalq tədbirində xarici işlər naziri səviyyəsində iştirakdan imtina etmişdi. Ermənistan yalnız təklif etdiyi sülh müqaviləsinə imza atmaq şərti ilə tədbirdə iştirak edə biləcəyini bildirmişdi. Bu səbəbdən ABŞ Prezidenti Bayden hər iki ölkə rəhbərinə eyni məzmunlu məktub göndərmişdi.
Gələn il Ermənistanda keçiriləcək sammitdə Əliyevin iştirakının siyasi şərtləri hələ müəyyənləşməyib. Hazırkı münasibətlər davam edərsə, iştirak mümkün olmayacaqmı?
Baki-xeber.com nəşrinə görə, Azərbaycan 2023-cü ildə Qranadada keçirilən 3-cü Avropa Siyasi Birliyinin (EPC) sammitində iştirak etmədi. Səbəb isə beş tərəfli görüşün təşviqi və Fransanın prosesdəki rolu ilə bağlı narazılıq idi. Bu, Azərbaycan üçün milli maraqların prioritetləşdirilməsi idi.
2025-ci ilin oktyabrında Kopenhagendə keçirilən 7-ci sammitdə isə Prezident İlham Əliyev iştirak etdi və mühüm görüşlər keçirdi. Bu, Azərbaycan-Ermənistan və digər Avropa liderləri ilə dialoqun mümkün olduğunu göstərdi.
Hazırkı Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində kifayət qədər gərginlik qalır. Xüsusilə Ermənistanın COP29-da iştirak etməməsi, sülh müqaviləsini imzalama şərti qoyması gərginliyin göstəricisidir.
ABŞ və Avropa liderləri Azərbaycan və Ermənistanı dialoqa çağırsa da, bu, Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərində real normallaşma təmin etmir.
Hazırkı gərginlik və qarşılıqlı etimadsızlıq şəraitində Prezident İlham Əliyevin Ermənistanda keçiriləcək sammitdə iştirak etməsi siyasi şərtlərdən asılı olacaq.
Əgər Ermənistan Azərbaycan üçün qəbul edilə biləcək siyasi şərtlər ortaya qoymasa (məsələn, əvvəlki sammitdə olduğu kimi sülh müqaviləsi məsələsində konkret addımlar), iştirak ehtimalı azalır.
Digər tərəfdən, Avropa Siyasi Birliyi formatında danışıqların konstruktiv olması və beynəlxalq təzyiq fonunda iştirak mümkündür, amma bu iştirak Azərbaycanın milli maraqlarına uyğun olmalıdır.
Yəni hazırkı münasibətlər davam edərsə, Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il Ermənistandakı sammitdə iştirakı qeyri-müəyyən və ehtimalı aşağıdır. İştirak şərtləri əsasən Ermənistanın siyasətindən və Azərbaycan üçün qəbuledilən şərtlərin təmin olunmasından asılı olacaq.
Əgər İlham Əliyev sammitdə iştirak etsə, Ermənistan müəyyən şərtlərdən imtina etməli və ya Azərbaycan üçün qəbuledilən siyasi addımlar atmalıdır.
Avropa Siyasi Birliyi formatı çərçivəsində konstruktiv dialoq mümkündür.
Bu halda Bakının beynəlxalq diplomatiyada mövqeyi güclənər, Azərbaycan Avropa platformasında aktiv iştirakçı kimi görünər.
Regional sülh təşəbbüsləri üçün imkanlar yaranar. Ermənistanla ikitərəfli və çoxtərəfli görüşlər keçirilə bilər, gərginliyi azaltmaq üçün diplomatik kanallar açılar.
ABŞ və Avropa dəstəyini artırar. Avropa və ABŞ liderləri ilə birbaşa dialoq Azərbaycan üçün əlavə siyasi kapital təmin edə bilər.
Bəs mümkün risqlər nədən ibarətdir?
Ermənistan provokasiyaya gedə bilər. Əgər Ermənistan konstruktiv addımlar atmasa, iştirak siyasi üstünlük vermədən, yalnız simvolik ola bilər.
Azərbaycan üçün qəbul edilməyən şərtlərlə danışıqlar aparmaq daxili siyasətdə narazılıq yarada bilər.
Əvvəlki sammitdə olduğu kimi, iştirak etməmək bəzi hallarda daha sərt diplomatik mesaj göndərmək üçün effektivdir.
Prezident gələnilki sammitdə iştirak etməsə, deməli, Ermənistan və ya beynəlxalq format Azərbaycan üçün qəbuledilməz şərtlər təklif edir. Hazırkı gərgin münasibətlər davam edir.
Milli maraqların qorunması baxımından Azərbaycan mövqeyini sərt saxlayır və kompromis edilməyən məsələlərə razılıq vermir.
İştirak etməmək vasitəsilə Azərbaycanın sərhədləri, sülh prosesinə baxışı və Fransa, ABŞ kimi ölkələr qarşısında mövqeyi aydın göstərilmiş olur.
Milli maraqların qorunması və prinsipial mövqe xalq və siyasi dairələr tərəfindən müsbət qiymətləndirilə bilər.
Bu halda beynəlxalq təzyiq arta bilər. Avropa Siyasi Birliyi və ABŞ kimi tərəfdaşlardan iştirak üçün təzyiq gələ bilər.
İştirak edilməsə Ermənistanla dialoq üçün əlavə fürsət itirilir.
Qlobal media və diplomatik dairələr sammitdə iştirak etməməyimizi siyasi gərginlik kimi şərh edə bilər.
Yəni iştirak edilsə Azərbaycan Avropa platformasında aktiv görünə bilər, amma Ermənistan konstruktiv olmazsa, fayda azdır.
İştirak etməsək, milli maraqlar qorunur və prinsipial mövqe göstərilir, amma dialoq və beynəlxalq təsir zəifləyə bilər.
Ümumiyyətlə, hazırkı gərgin münasibətlər davam edərsə, iştirak etməmək ehtimalı daha yüksəkdir, çünki Azərbaycan əvvəlki təcrübələrdə də bu strategiyanı seçmişdi.
Akif NƏSİRLİ
