Aytən Aydınqızı: “Bugünkü aşıq sənətinin çiçəklənməsində Hüseyn Ariflə birgə atamın zəhməti danılmazdır”
Aşığı sazından, bir də elindən soruş deyiblər. Aşıq Aydın Çobanoğlunun özü həyatdan nakam köçsə də, sazı, sözü ondan soraq verir, el-obası, sənətinin aşiqləri heç zaman unutmur onu. 42 yaş nə idi ki, bir insan ömrü üçün, bir sənətkar taleyindən ötrü. Az yaşadı, amma mənalı yaşadı, onlarla şeirə nəfəs verdi, sazımızı-sözümüzü təkcə Azərbaycan Respublikasında yox, onun sınırlarından çox-çox uzaqlarda təbliğ etdi, tanıtdı, sevdirdi. Sazı ilə yanaşı özü də sevildi, seçildi.
Yaşasaydı 75 illik yubileyini balaları ilə, saz-söz sevərlərlə birgə qeyd edəcəkdi. Amma 75 il yaşamaq onun alın yazısı deyildi. 33 ildir ki, həyatda yoxdur, amma bir an da olsun unudulmayıb, yaddan çıxmayıb. Çünki həm yaradıcı, həm də ifaçı aşıq kimi bu sənətin qayım-qədimliyini, ululuğunu yaşadıb, saz çalıb, söz qoşub, havacatlar yaradıb. İlhamının köhlən atını aşıq yaradıcılığının hər dolayında, hər keşməkeşli yolunda çapıb, qazancı tükənməz el məhəbbəti olub. Özündən sonra nəyi qalıbsa hamısı xalqın sərvətidir.
Bəzən görürsən ki, bir insan həyatda yüz il ömür edib, amma danışılası bir xatirəsi qalmayıb. Aşıq Aydın Çobanoğlu isə cəmi 42 il yaşayıb, amma ondan yüzlərlə xatirə qalıb. Haqqında məqalələr yazılıb, şeirləri, yaratdığı havacatlar yaşayır.
Aydınam, haqqım yox, həyatdan bezim.
Niyə gül açmasın cığırım, izim?!
Yatsa ürəklərə söhbətim, sözüm,
Aşıq, bir gecə də qal, deyəcəklər.
Həyat eşqi bütöv olan aşığın taleyi nakam oldu.
Filologiya elmləri doktoru, professor Qəzənfər Paşayev Aydın Çobanoğlunun “Ömrün etməyəcək vəfa dedilər” adlı kitabını ərsəyə gətirib. Qəzənfər Paşayev A.Çobanoğlu haqda yazır: “Aydın Çobanoğlu sazı Bakıya gətirən adam idi. Və qeyd edim ki, Aydın Çobanoğlu bizdə ilk filoloji təhsil alan bir sənətkar olub. Hətta Aşıq Nəcəf Əlimərdanlıdan o diplom işi yazıb. Bəxtiyar Vahabzadə deyirdi ki, bu diplom işinə yüngül əl gəzdirib müdafiə etmək olar”.
Bu arada 75 illik yubileyi olan mərhum aşıq Aydın Çobanoğlunun ömür yoluna da baxmaq yerinə düşərdi.
Aşıq Aydın Çoban oğlu Musayev 1951-ci ildə Tovuz rayonunun Əlimərdanlı kəndində sənətkar ailəsində dünyaya göz açıb. Aşıq Aydının ilk ustadı da atası Aşıq Çoban olub.
Aşıq Aydın orta təhsilini bitirdikdən sonra Bakıda texniki ixtisas üzrə ali məktəbə daxil olsa da, orada cəmi iki il oxuyub, sonra tale onun yolunu dəyişib. ADU-nun (indiki BDU-nun) filologiya fakültəsində oxuyub. Universitetdə oxuya-oxuya bölgələrdən gələn aşıqların konsertlərində və digər tədbirlərdə yaxından iştirak edib. Hələ tələbə ikən özünün sazıyla, sözüylə respublikada tanınıb.
1975-1977-ci illərdə respublika daxili baxış-müsabiqəsinin qalibi olub. 1977-ci ildə I Ümumittifaq festivalının laureatı adını qazanıb. 1977-1979-cu illərdə Gənc aşıqların respublika baxış-müsabiqəsinin qalibi, 1984-cü ildə Polşa Xalq Respublikasında keçirilən XI Beynəlxalq Folklor festivalının, 1985-ci ildə II dünya müharibəsində qələbənin 40 illik yubileyinə həsr edilmiş ümumittifaq festivalının, 1987-ci ildə II Ümumittifaq xalq yaradıcılığı festivalının laureatı olub və həmin il eyni zamanda SSRİ Nazirlər Sovetinin Fəxri fərmanına layiq görülüb.
1988-ci ildə Lenin komsomolu mükafatına və həmin ilin fevral-mart aylarında Almaniya Demokratik Respublikasına “Dostluq səfəri” adlı konsertdəki çıxışına görə Fəxri fərmana layiq görülüb. 1988-ci ildə Aşıq Əkbər Cəfərovla birlikdə Leninqradda (Sankt-Peterburqda keçirilən “Folklor və gənclik” adlı konfransda çıxış edib. Onların bu çıxışına yüksək qiymətləndirilib.
1989-cu ildə İsveçdə keçirilən Folklor musiqi festivalında Azərbaycandan gələn musiqiçilərin tərkibində Aydın Çobanoğlu da olub.
Aşıq Aydın Çobanoğlu 1990-1991-ci illərdə Türkiyənin Konya şəhərində keçirilən “Konya aşıqlar bayramı”nda Atatürk qızıl medalına layiq görülüb.
O, “Abşeron” və “Günay” ailə ansamblların, eyni zamanda Aşıqlar Birliyinin nəzdindəki qızlardan ibarət “İncəgülü” aşıqlar ansamblını yaradıb.
Aşıq Aydın Çoban oğlu Musayev 1993-cü ilin mart ayının 23-də faciəli şəkildə qətlə yetirilib.
Aşıq Aydın Çobanoğlunun yaradıcılığının, sənətinin mayasında onun xalqına, elinə, tarixinə tükənməz məhəbbəti dururdu. Bundan başqa ona ilham verən, onun qol-qanadı olan tükənməz bir məhəbbəti vardı-Nərgiz. Beş balasının anası xanım-xatın Nərgiz.
Aydınla Nərgizin ülvi məhəbbəti dillərdə dastan olubmuş. Aydın gözü qədər sevdiyi Nərgizinə şeirlər yazarmış, aşiqanə şeirlər.
“Nərgiz və Aydın” dastanı yaranıb bu ülvi məhəbbətdən, hələ qələmə alınmayan bu dastanda iki sevənin ölməz və sönməz eşqi həkk olunub.
“Çox təəssüflər olsun ki, orada aşıq Aydın Çobanoğlunun adı ya yada düşmür, ya da nadir hallarda çəkilir”
Bu barədə sənətkarın qızı Aytən Aydınqızı belə danışır: “Atamla anamın məhəbbətləri çox böyük məhəbbət olub. Atam tükənməz bir sevgi ilə anamı istəyib. Evləniblər. Atam anamı Məcnun eşqi ilə sevib. Atam anamı istədiyi dövrlərdə “Hicrani” təxəllüsü ilə şeirlər yazıb və bu şeirləri çap etdirib. Anama həsr etdiyi silsilə şeirləri var. Arzum budur ki, atamın anama yazdığı o şeirlərinin əsasında “Nərgiz və Aydın” adlı dastan qələmə alınsın. İnanıram ki, Allahın köməkliyi ilə bu nümunəvi sevgi dastanı qələmə alınacaq və aşıqlarımızın dilində canlanacaq”.
Aytən Aydınqızı bildirdi ki, atasının çağdaş aşıq sənətinin inkişafındakı rolundan danışarkən bir məqamı unutmaq olmaz. Bu da ondan ibarətdir ki, müasir aşıq sənətinin inkişafında Aydın Çobanoğlunun Xalq şairi Hüseyn Ariflə birgə çox böyük əməyi, zəhməti olub. “İstər Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin müstəqil qurum kimi yaranmasında, istər bölgələrdə Aşıqlar Birliyinin filiallarının açılmasında, musiqi məktəblərində saz siniflərinin açılması təşəbbüsünün irəli sürülməsində, istərsə də o dövrdə aşıq sənəti ilə bağlı tədbirlərin, konsertlərin, dastan axşamlarının təşkilində atamın çox böyük əməyi olub. Aşıqların televiziaya və radiodakı ifalarının video və audiolentə yazılmasında əməyi, zəhməti və təşəbbüskarlığı olub. Özünü heç düşünməyib, başqa aşıqlarımız üçün daha çox zəhmət çəkib. Özünün Qızıl Fondda yalnız aşıq Zülfiyyə İbadova ilə birgə bir lent yazısı qalıb. Bu gün aşıqsevərlərin sevə-sevə izlədiyi aşıq Zülfiyyəni bilavasitə atam Bakıya gətirib, onun bu sənətdə püxtələşməyinin səbəbkarı məhz Aydın Çobanoğlu olub. Ona öz balası kimi baxıb və bir neçə ay da o, bizim evimizdə qalıb. Atam öz bildiklərini incəliklərinə qədər ona öyrədib. Zülfiyyəni Bakıya gətirib geniş formada ictimaiyyətə təqdim edib. O vaxt hətta “Azərbaycan qadını" jurnalının üz qabığında da Zülfiyyənin şəkli dərc olunmuşdu, gənc istedad kimi”.
Aşıq Aydın Çobanoğlu aşıq Zülfiyyə İbadovaya “Yanıq Kərəmi” havasını təzganəsiz ifa etməyi öyrədib, birgə deyişmələri olub. “İlk dəfə sazda təzganəsiz çalmaq atamla bağlıdır, sazı o təzganəsiz çalıb, onu da Zülfiyyəyə öyrətmişdi. Çox böyük fəxr hissi keçirirdi. Bu atamın çox böyük zəhmətidir. Atam sadəcə aşıq deyildi, yaradıcı və tədqiqatçı aşıq idi. Aşıqlar arasında yeganə filoloq aşıq olub. Aşıqlar arasında az sayda ali təhsili olanlar vardı, başqa sahələri bitirmişdilər, amma atam sırf filologiya fakültəsini bitirmişdi. Çox savadlı, çox elmli idi. O, çox qeyri-adi yaddaşa malik idi. 1988-ci ildə Hindistana getmişdi, 40 gün Hindistanda olublar. Səfərdən bir ay əvvəl o, ingilis dilini elə gözəl öyrəndi ki, Hindistan televiziyasına müsahibə verdi. Dünyanın çox ölkələrində olub və yüksək səviyyədə təşkilatçılığı, çox şirin, bəlagətli danışığı vardı. Natiq idi. Elə bir çətin iş olmazdı ki, atam getsin, amma onu həll edə bilməsin. Belə şey yox idi. Hüseyn Arif də atama çox güvənirdi. Bugünkü aşıq sənətinin çiçəklənməsində Hüseyn Ariflə birgə atamın zəhməti danılmazdır.
Bu gün Azərbaycan aşıq sənətinin inkişafından danışılanda çox təəssüflər olsun ki, orada aşıq Aydın Çobanoğlunun adı ya yada düşmür, ya da nadir hallarda çəkilir. Bu da bizi, onun balalarını çox incidir.
“Azərbaycan aşıq poeziyası” antologiyası nəşr olunub. Orada atamın adı yoxdur. “Azərbaycan aşıq poeziyası” antologiyasına aşıq Aydın Çobanoğlunun şeirlərinin salınmaması atamın əməyini danmaqdır. Aydın Çobanoğlunu necə yaddan çıxarmaq olar? Anlaya bilmirəm”.
1997-ci ildə Aytən Aydınqızı və Səyyad Aydınoğlu “Çobanoğlu” dastan teatrı açıblar. Aytən bilirdi ki, ən böyük arzuları “Nərgiz və Aydın” dastanının həmin teatrın repertuarında tamaşaçılara təqdim olunsun.
Aydın Çobanoğlunun aşıq şeiri janrında yazdığı gəraylılar, qoşmalar, təcnislər, müxəmməslər, ithaf şeirləri, mərsiyələr, nəğmələr tarix durduqca yaşayacaq. Onun getdiyi ölkələrlə bağlı səfər təəssüratları da bir ayrı aləmdir. Bir qələm sahibi, publisist, yazıçı, tədqiqatçı-aşıq kimi bir sıra aşıqlar haqda maraqlı yazıları yadigar qalıb.
Aydın Çobanoğlu ünlü aşıq Nəcəf Əlimərdanlının həyat və yaradıcılığı barədə diplom işi yazıb və ilk dəfə onun haqqında iri həcmli elmi əsəri o, yazıb...
Pərvanələr kimi hər gün, hər axşam,
Xoşbəxtəm, başıma dolananım var!
Dözüb ayrılığın buz nəfəsinə,
Alışıb, oduma qalananım var.
Aşıq Aydın Çobanoğlunun misralarıdır. Sevgi və hicranın sızlatdığı sənətkarın 33 illik həsrəti balalarını, nəvələrini də yandırıb yaxır. Adına sevgi şeirləri yazdığı, eşqləri dastana dönən Nərgizi artıq bir neçə ildir ki, ona qovuşub. 33 illik yoxluğunun acısını unuda bilmir balaları...yol gözləyirlər hələ də...
Yanvarın 18-də 75 yaşı tamam oldu aşıq Aydın Çobanoğlunun. Çox təəssüf ki, aşıq Aydın Çobanoğlunun 75 illik yubileyi səssiz-sədasız keçdi. Heç kəs və heç nə onun adını aşıq sənətindən silə bilməz. O, ad əbədiyyən bu sənətin yaddaşına yazılıb. Aydın Çobanoğlu sənətini sevənlərin, onun əziz xatirəsini qəlbində yaşadanların hər birinin arzusudur ki, onun 75 illik yubileyi təntənə ilə keçirilsin. İnanırıq ki, əlaqədar qurumlar böyük sənətkarın 75 illik yubileyinin keçirilməsi istiqamətində addım atacaq.
Ruhunuz şad olsun, ustad!
İradə SARIYEVA
