AMEA-nın A.A.Bakıxanov adına Tarix və Etnologiya İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru dosent Əsəd Əliyev redaksiyamızla əlaqə saxlayaraq bildirdi ki, vaxtilə onun dissertasiya işinə müsbət rəy verən AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya (hazırkı adı-Arxeologiya və Antropologiya İnstitutu) İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, tarix üzrə elmlər doktoru Məhəbbət Paşayeva indi tamam başqa mövqe tutur:
“Mənim dissertasiya işimə müsbət rəy verən xanım AAK-n Ekspert Şurasının iclasında əleyhimə danışır. Onun yadından çıxıb ki, o, mənim dissertasiya işimi seminarda o ki, var tərifləyib, eyni zamanda, əlimdə yazılı müsbət rəyi vardır. “Bakı-Xəbər”dən xahişim odur ki, M.Paşayevanın mənim dissertaisiya işimlə bağlı yazdığı müsbət rəyi işıqlandırasınız”.
Dosent Əsəd Əliyev redaksiyamıza göndərdiyi rəyi təqdim edirik:
Rəydə bildirilir:
“Əsəd Tanrıverdi oğlu Əliyevin “XIX-XX əsrin əvvəllərində Gürcüstan azərbaycanlılarının məişət və mədəniyyəti (tarixi-etnoqraflk tədqiqat)” mövzusunda 5102.01-Etnoqrafiya və etnologiya ixtisası üzrə tarix elmləri doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim olunmuş dissertasiyası haqqında
RƏY
Dissertasiya işi Azərbaycan etnoqrafiyasının aktual mövzularından birinə - Gürcüstan azərbaycanlılarının məişət və mədəniyyətinə həsr olunmuşdur. Giriş, beş fəsil, nəticə, istifadə olunmuş ədəbiyyat, qəbul olunmuş ixtisarlar və informatorların siyahısından, eləcə də işə əlavə olunmuş illüstrasiyalardan ibarət dissertasiya işində Gürcüstan azərbaycanlılarının kompakt şəkildə yaşadığı bölgələrin tarixi-etnoqrafık və coğrafi səciyyəsi, onların ənənəvi təsərrüfat fəaliyyəti, maddi mədəniyyəti, folkloru, həmçinin ailə məişəti ilə bağlı problemləri araşdırılmışdır. Zəngin mənbə, ədəbiyyat və çöl materialları əsasında aparılan bu araşdırmalar zamanı yeni etnoqrafik materiallar elmi dövriyyəyə daxil edilmiş və bir sıra mühüm elmi nəticələrə gəlinmişdir.
Dissertasiyanın “Giriş” hissəsində iddiaçı haqlı olaraq qeyd edir ki, hazırda bütün dünyada etnosun müəyyən siyasi səbəblər üzündən digər dövlətlərin ərazisində yaşamağa məhkum edilmiş hissəsinin məişət və mədəniyyətinin tədqiq edilməsi elmi baxımdan böyük maraq kəsb edir. Bunun da əsas səbəbi fərqli sosial-siyasi və mədəni mühitlərdə etnik mədəniyyətin və milli kimliyin nə dərəcədə qorunub saxlanılmasının müəyyənləşdirilməsinə və öyrənilməsinə olan maraqdır. Çünki müasir dünyada baş verən siyasi-iqtisadi, sosial və bütövlükdə etnomədəni proseslər etnik mədəniyyətə çox ciddi şəkildə təsir göstərir, bir çox hallarda həmin mədəniyyətlərin əriməsinə və yerli mədəniyyətlərin içərisində itib-batmasına gətirib çıxarır. Gürcüstan azərbaycanlıları da bu zərərli tendensiyalardan sığortalanmayıb. Belə ki, azərbaycanlıların öz tarixi torpaqlarında bu və ya digər hallarda sıxışdırılması, milli-etnik zəmində, habelə sosial-iqtisadi çətinliklər müstəvisində baş verən münaqişələr, ana dilinə tətbiq edilən məhdudiyyətlər və digər təhdidlər bəzən kütləvi olmasa da, azərbaycanlıların miqrasiyasına, doğma yurd-yuvaların tərk edilməsinə, bununla da əsrlər boyu yaradılan maddi və mənəvi irsin mövcudluğunun sual altına düşməsinə gətirib çıxarır. Bunun qarşısının alınması üçünsə siyasi və diplomatik vasitələrin tətbiqi ilə yanaşı, etnik mədəniyyətdə mühafizəkarlığın qorunub saxlanılması, həmin mədəniyyətin tarixi-etnoqrafık baxımdan tədqiqi və təbliği olduqca vacibdir. Bu nöqteyi nəzərdən Əsəd Tanrıverdi oğlu Əliyevin dissertasiya işi elmi əhəmiyyəti ilə bərabər, həm də siyasi əhəmiyyət kəsb edir.
Qeyd etmək lazımdır ki, dissertasiya işi yüksək elmi səviyyədə yazılmışdır. İddiaçının araşdırmaları tarixi-müqayisəli müstəvidə və əsas etibarilə çöl materialları bazasında aparıldığından, Gürcüstan azərbaycanlılarının məişət və mədəniyyəti ilə bağlı indiyə qədər elmi ədəbiyyatda rast gəlinməyən bir çox elmi yeniliklərin əldə edilməsinə şərait yaratmışdır. Həmin yeniliklər təsərrüfat həyatının, maddi mədəniyyətin və ailə məişətinin müxtəlif sahələrinə aid olmaqla, təbii-coğrafi şəraitin, yerli etnik mədəni mühitin, digər xalqlarla qarşılıqlı inteqrasiyanın təsirinin və digər faktorların önəmli rolunu üzə çıxarır.Türk, Qafqaz, Gürcüstanda yaşayan digər xalqlar, o cümlədən, Azərbaycanın ayrı-ayrı bölgələri ilə aparılan müqayisəli təhlillər də dissertasiya işinin elmi səviyyəsini şərtləndirən əsas cəhətlərdəndir.
Dissertasiya işinin müddüalarından doğan əsas nəticə isə ondan ibarətdir ki, Gürcüstan azərbaycanlılarının məişət və mədəniyyəti ümumazərbaycan mədəniyyətinin ayrılmaz tərkib hissəsi olmaqla bərabər, yuxarıda qeyd etdiyimiz amillərin təsiri altında formalaşmış müəyyən spesisfıkliklərə də malikdir ki, bu da onun daha zəngin və maraqlı olmasına gətirib çıxarmışdır. Bundan əlavə, iddiaçı problemə həm elmi, həm də milli - azərbaycançılıq ideologiyası prizmasından ynaşmaqla, etnik və mədəni varisliyin qorunub saxlanılmasının vacibliyini konkret dəlillərlə təqdim etməyə nail ola bilmişdir.
Dissertasiya işinin strukturu düzgündür. Plan dissertasiya mövzusunun tələblərinə uyğun şəkildə tərtib olunmuşdur. Dissertasiyanın dili səlis, aydın və oxunaqlıdır. İllüstrasiyalar dissertasiya işinin mövzusuna uyğun seçilməklə onun məzmununu tamamlayır.
Bütün bu deyilənləri, eləcə də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının doktorluq dissertasiyaları qarşısında qoyduğu tələblərə uyğun hazırlandığını nəzərə alıb hesab edirəm ki, Əsəd Tanrı verdi oğlu Əliyevin “XIX-XX əsrin əvvəllərində Gürcüstan azərbaycanlılarının məişət və mədəniyyəti (tarixi-etnoqrafik tədqiqat) mövzusunda 5102.01-Etnoqrafiya və etnologiya ixtisası üzrə tarix üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim olunmuş dissertasiyası açıq müdafiəyə buraxıla bilər.
Məhəbbət Paşayeva
AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya
İnstitutunun a.e.i., tarix üzrə elmlər
doktoru
02.04.2019”.
