Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Rusiya prezidenti Vladimir Putindən iyulun 17-də başa çatacaq taxıl müqaviləsi ilə bağlı konstruktiv cavab gözlədiyini bildirib.
O, bu barədə Vilnüs sammitinə getməzdən əvvəl keçirdiyi brifinqdə deyib.
Daha sonra Ərdoğan bunları qeyd edib: “Qarşıdakı ayda biz hörmətli Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin səfərini gözləyirik. Bu səfərdə biz mütləq bu mövzunu (taxıl sövdələşməsini) müzakirə edəcəyik. Ukrayna əlindən gələni etməyə hazır olduğunu bəyan edir. Hörmətli Putinlə görüşdə fərqli mövqe görəcəyimizi gözləmirəm. Bu günə kimi o hansı mövqe nümayiş etdiribsə, onu da göstərəcək. Yoldaşlarımız rusiyalı həmkarları ilə mövzunun geniş müzakirəsini davam etdirirlər”.
Qeyd edək ki, iyulun 7-də Ərdoğan və Ukrayna prezidenti Zelenski İstanbulda görüşüb. Türkiyə lideri taxıl müqaviləsini ən azı üç aydan bir, ən yaxşı halda isə dərhal iki il müddətinə uzatmaq istədiyini deyib. Kreml bundan əvvəl bəyan etmişdi ki, taxıl sazişi üzrə şərtlərin Rusiya hissəsi hələ də yerinə yetirilmir və buna görə də onun uzadılması üçün heç bir əsas yoxdur.
Belə görünür ki, Rusiya taxıl sazişini uzatmaq istəmir. Bunu onunla əlaqələndirirlər ki, onlara bir faydası yoxdur.
“Putinin Türkiyəyə səfəri baş tutacaq və müəyyən şərtlər daxilində bəzi razılaşmalar əldə oluna bilər”
Bu və digər məsələlərlə bağlı “Yeni Xətt” Müstəqil Siyasi Tədqiqatlar Mərkəzinin rəhbəri Ramil Hüseynova bir sıra suallar ünvanladıq:
- Rusiya sazişin uzadılmasına razılaşmasa, Ukrayna taxılının Qara dənizdən çıxışını, onun təhlükəsizliyinin təmin olunmasını Türkiyə donanması həyata keçirə bilərmi?
- Prinsipcə, Türkiyə donanması bunu həyata keçirə bilər. Çünki Türkiyə 3 tərəfdən dənizlərlə əhatə olunub və çox yaxşı donanması var. Özü də ən müasir çoxtonnajlı yük gəmilərinə malikdir. Ancaq problem ondadır ki, Rusiyanın buna razılaşacağı real görünmür.
- Niyə razılaşmayacaq?
- Ona görə razılaşmayacaq ki, Rusiyanın Ukraynaya tətbiq etdiyi taxıl blokadasında əsas məqsəd iqtisadi baxımdan bu ölkəni zəiflətmək və valyuta gəlirlərindən məhrum etməkdir. Nəzərə almalıyıq ki, müharibə başlayandan sonra Ukraynanın sənayesinə çox ciddi ziyan dəyib. Sənaye müəssisələrinin bir hissəsi Rusiya işğalı altındadır. Digər hissəsi isə bombardıman edilib. Rusiya məhz vacib mülki infrastruktur və sənaye mərkəzlərini raketlə vurur ki, əhali Zelenski hakimiyyətinə qarşı qalxsın. Belə bir çətin durumda Ukraynanın əsas ixrac vasitəsi taxıldır. Taxıl ixracının qarşısı alınsa, bu, Ukrayna iqtisadiyyatı üçün böyük itki olar. Avropanın Ukrayna taxılına ehtiyacı yoxdur ki, bunu ora quru yolla ixrac edəsən. Ukrayna taxılınımn əsas alıcısı Afrika ölkələridir. Taxılı da ancaq gəmilərlə ora aparmaq mümkündür. Dəmir yolu ilə bunu həyata keçirmək həm mümkün deyil, həm olsa belə, bu, daşıma xərclərinin kəskin artmasına səbəb olacaq. Adətən yüklərin gəmilərlə daşınması daha ucuz olur.
- Rusiya taxıl sazişindən çıxsa və Ukrayna taxılına görə cavabdehliyi Türkiyə üzərinə götürsə, bu, Moskva-Ankara münasibətlərinə necə təsir edəcək?
- Əlbəttə ki, mənfi təsir edəcək. Çünki taxılı Türkiyə gəmiləri daşısa, bu zaman Ukrayna taxılı anbarlarda qalmayacaq. Nəticədə Ukrayna bundan qazanacaq. Sadəcə, daşımalara görə Türkiyəyə müəyyən ödənişlər etmiş olacaq. Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, taxıla görə Ukrayna limanlarına yan alan gəmilərin heç də hamısı Ukraynaya məxsus deyil. Gəmilərin bir qismi digər ölkələrə və yaxud da beynəlxalq daşıma şirkətlərinə məxsusdur.
- Türkiyə “Azov” komandirlərini Zelenskiyə təhvil verdi, Ukraynanın NATO-ya üzvlüyünə müsbət yanaşdı. Bütün bunlar Putinin avqustda Türkiyə səfərinin baş tutmamasına səbəb ola bilərmi?
- Hər halda, belə bir hal baş verməyəvcək. Çünki onsuz da Rusiya ətrafında halqa daralır. Rusiyaya güclü iqtisadi, siyasi və hərbi təzyiqlər var. Üstəlik, Priqojinin məlum yarımçıq qiyamı Putinin ölkədaxili reytinqini sarsıdıb. Türkiyə Rusiyaya qarşı sanksiyalara qoşulmayıb. Tərəflər arasında vasitəçi ölkədir. O baxımdan Putin istəməz ki, Türkiyə ilə körpüləri yandırsın və Bosfor boğazı üzərindən dünyaya çıxışı bağlansın. Bu baxımdan Putinin Türkiyəyə səfəri baş tutacaq və müəyyən şərtlər daxilində bəzi razılaşmalar əldə oluna bilər. Ən azından, Rusiyanın üzləşdiyi ağır vəziyyət Putini müəyyən güzəştlərə sövq edə bilər.
Vidadi ORDAHALLI
