İlham Əhmədov: “STEAM bilgilərini şagirdlərə dərnək formasında və ya sinifdənkənar, məktəbdənkənar təlimlərlə aşılamaq olar”
"Növbəti tədris ilindən başlayaraq Qarabağ Universitetində həm ayrı-ayrı fənlər üzrə müəllim hazırlığına, həm də STEAM təhsilinin ayrıca bir metodologiya və ixtisas kimi tədrisinə başlanacaq. İnanıram ki, bu, bölgə üçün də böyük bir yenilik olacaq və təhsilin mərkəzləşmədən yalnız Bakıda deyil, regionlarda da inkişafına ciddi töhfə verəcək”.
Bu fikirləri elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev deyib. O qeyd edib ki, yeni tikilən məktəblər də STEAM-ın bir hissəsi olsun: “STEAM Azərbaycan təhsilinin əsas aparıcı məzmununa çevriləcək. Artıq bu mərhələyə gəlib çata bilirik”.
Maraqlıdır, STEAM nədir və bunun təhsil sahəsinə nə kimi təsiri olacaq?
“STEAM yeni ideyaların reallaşdırılması, cəmiyyətdə müxtəlif problemlərin həllinə kömək edə biləcək təhsil yanaşmasıdır”
Təhsil eksperti İlham Əhmədov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, Elm və Təhsil Nazirliyinin son illər daha çox güvəndiyi nailiyyətlərdən biri STEAM təhsil layihəsidir: “STEAM - Elm, Texnologiya, Mühəndislik, İncəsənət və Riyaziyyatın birləşməsi nəticəsində yeni ideyaların reallaşdırılması, cəmiyyətdə müxtəlif problemlərin həllinə kömək edə biləcək təhsil yanaşmasıdır. STEAM təhsilalanlarda tənqidi yanaşma, yaradıcı düşünmə, qazanılan biliklərin müqayisəli şəkildə anlaşılması, yaradıcı formada yeni layihələr əsasında biliyin möhkəmlənməsi, əməkdaşlıqetmə və s. kimi XXI əsr bacarıqlarını formalaşdırır. STEAM fənləri ayrılıqda öyrətmək əvəzinə, onları real dünyadakı tətbiqlərə əsaslanan vahid öyrənmə modelində birləşdirir. 2023-cü ilin yanvarında Bakıda STEAM Mərkəzinin yeni binasının açılışı oldu.
Ümumiyyətlə, STEAM (Science, Technology, Engineering, Art, Math) texnoloji və iqtisadi inkişafın mühərriki hesab olunur. İnkişaf etmiş ölkələrdə STEAM mütəxəssislərinin çatışmazlığı texniki sahələrdə daha çox tələbə yetişdirmək üçün ali təhsil istiqamətinin dəyişdirilməsini zəruri etdi. Hər il təxminən 300 min STEAM mütəxəssisi Rusiyanın əmək bazarına daxil olur. Bu, hər dördüncü məzun deməkdir. STEAM bacarıqlarına artan tələbat bu sahədə bərabərsizlik yaradır. Karyeralarının əvvəlində STEAM mütəxəssisləri yüksək maaş aldığı halda, bu maaş çox keçmir ki, eyni sürətlə azalmağa başlayır. STEAM bacarıqları yaxşı əmək haqqı almağa imkan verir, lakin bu bacarıqlar tez köhnəlir. Texnoloji işçilər daha aktiv şəkildə əlavə kurslar keçməlidirlər. Araşdırmalar göstərir ki, bu baş vermir. STEAM işçiləri STEAM olmayan işçilərdən və daha gənc mütəxəssislərdən getdikcə daha çox geri qalırlar. Qeyri-STEAM ixtisasları ilə müqayisədə heç bir üstünlük yoxdur, texnoloji bacarıqların köhnəlməsi heç bir şəkildə kompensasiya edilmir və yenidən hazırlıq da kömək etmir... Hesab edirəm ki, hazırda Azərbaycan təhsilinin STEAM-dan da mühüm problemləri var. Bu, ibtidai siniflərdə uşaqların təhsilinin keyfiyyətini yüksəltməkdir. Onların oxu vərdişlərini, oxuyub anlama qabiliyyətlərini, riyazi biliklərini inkişaf etdirməkdir. Və bu məzmunda yuxarı sıniflərə keçdikcə riyaziyyatın və ana dilinin dərs saatlarını ixtisar etməmək şərti ilə əsas aparıcı fənlər bu ikisi olmalıdır. STEAM kimi inteqrativ fənlərin tədrisi isə bir eksperimentdir. Bu fənn bir sıra ölkələrdə özünü doğrultmadı - ondan imtina etdilər, bəzi ölkələrdə isə hələ də tətbiq edirlər.
İbtidai məktəb şagirdlərə ilk növbədə oxumağı, yazmağı, nazirin özünün dediyi kimi, oxuduğu mətni anlamağı öyrətməlidir. Yəni əsas, köklü vərdişlər, məsələlər öyrədiləndən sonra qalan şeyləri uşaqlara həyat öyrədəcək. Odur ki, əgər buna doğrudan da ehtiyac varsa, STEAM bilgilərini şagirdlərə dərnək formasında və ya sinifdənkənar, məktəbdənkənar təlimlərlə aşılamaq olar. Yoxsa bunu icbari şəkildə bütün məktəblərdə fənn kimi tədris etmək doğru deyil. 30 ildir bizim məktəblilərin həyatı repetitorların evlərində testləri əzbərləməklə keçir, amma sadə riyazi məsələləri həll edə bilmirlər. Belə şagirdlərə STEAM-i-filanı öyrətməklə gözlənilən nəticəni əldə etmək mümkün deyil. Öncə klassik təhsilin bazası olan ana dili və riyaziyyatı düzgün tədris etmək lazımdır. Yəni uşaq oxusun, dərk eləsin, oxuma həvəsi olsun, riyazi təfəkkürü inkişaf etsin, məsələ-misallar həll edə bilsin”.
Günel CƏLİLOVA
