Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində aparılan sülh danışıqları nəticə verməyəcəyi təqdirdə Azərbaycan problemin güc yolu ilə çözüm hüququndan istifadə edəcəyini ən yüksək səviyyədə bəyan edib. Elə beynəlxalq hüquq da bu məsələdə Azərbaycanın fəaliyyətinin tam legitim xarakter daşımasını özündə ehtiva edir. Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Vyana görüşündən sonra isə problemin hərb, yoxsa dinc müstəvidə həllini tapacağı daha dəqiq şəkildə bəlli olacaq.
Amma bu gün birmənalı həqiqətdir ki, Ermənistan üçün ən böyük qorxu elə Qarabağ münaqişəsinin güc yolu ilə çözülə biləcəyidir. Real vəziyyətin təhlili göstərir ki, ermənilərin bu qorxularını şərtləndirən əsas məqam ordularına olan güvənin tam şəkildə itməsidir. Ölkədə hakimiyyət dəyişikliyindən sonra orduda hansısa müsbət istiqamətdə yeniliklər olacağına dair gözləntilər də özünü doğrultmayıb. Aparılan araşdırmalar göstərir ki, Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərində yerləşdirilən ordu hissələrində vəziyyət daha acınacaqlıdır. Digər tərəfdən, Nikol Paşinyan iqtidarının da Qarabağdakı hərbçilərə münasibəti birmənalı deyil. Söhbət buradakı hərbi hissələrin rəhbərlərindən gedir. Paşinyan onları keçmiş iqtidarın əsas dəstəkçiləri qismində qəbul edir. Məhz bu fonda yayılan məlumatlara əsasən, Paşinyanın təkidi ilə işğal altında olan ərazilərdə istefaya göndəriləcək erməni hərbçilərin sayı artır.
Artıq erməni mediasında Qarabağda qanunsuz dislokasiya olunan Ermənistan ordusunun qanunsuz hərbi birləşməsində bir sıra yüksək vəzifəli hərbçilərin istefaya göndəriləcəyi ilə bağlı yeni məlumatlar ortaya çıxıb. Belə ki, istefaya göndəriləcək yüksək vəzifəli hərbçilər arasında “1 Mart” cinayət işi çərçivəsində İrəvana dindirilməyə çağrılan hərbi birləşmənin komandir müavini general Samvel Karapetyan, digər müavinləri Qarik Safaryan və Vardan Balayan da var. Lakin bu addımın qanunsuz hərbi birləşmədə həyata keçiriləcək “böyük təmizləmə” əməliyyatının başlanğıcı olduğu qeyd olunur. Bu əməliyyatın digər qurbanları “peşəkar” hərbçi kimi tanınan Slavik Danielyan, hərbi birləşmənin arxa cəbhə üzrə müavini Boris Davidov və digərlərinin də olacağı, lakin bu dəyişikliklərin mərhələli şəkildə həyata keçiriləcəyi bildirilir. Erməni mediası yazır ki, “Qarabağ klanı”na yaxın olan bu şəxslərin ordudan uzaqlaşdırılması silahlı qüvvələr üçün yeni böyük zərbə olacaq.
Digər tərəfdən, onsuz da təchizat və şəxsi heyət baxımından zəbt olunmuş ərazilərdəki hərbi hissələrdə vəziyyət Ermənistanla müqayisədə daha acınacaqlıdır. Məsələn, elə erməni mənbələrinin yaydığı məlumata əsasən, işğal altında olan yaşayış məntəqələrimizdə yerləşdirilən Ermənistan silahlı qüvvələrinin hərbçiləri arasında baxımsızlıq və tibbi ləvazimatların çatışmazlığı səbəbindən xəstələnmə halları çoxalıb. Xəstələrin komandirlər tərəfindən müalicəyə göndərilməsi yenə müşkül məsələyə çevrilir. Bunun ən əsas səbəbi isə ön xətt bölmələrində döyüş növbətçiliyinə cəlb ediləcək şəxsi heyətin çatışmamasıdır. Məlumatda deyilir ki, neçə gündür xəstəlikdən və yüksək hərarətdən əziyyət çəkən, hava hücumundan müdafiə bölmələrində xidmət edən erməni hərbi qulluqçu Aşot Qrutyanın müalicəyə göndərilməsi yalnız onun valideynləri bir çox yerlərə şikayət etdikdən sonra mümkün olub. Həkimin dediyinə görə, müalicəsi intensiv terapiya bölməsində davam etdirilən əsgər A.Qrutyanın sağlamlıq durumu stabil ağır olaraq qalır. O da bildirilir ki, xəstə əsgərin müalicəsi üçün tələb olunan dərmanlar da onun valideynləri tərəfindən alınır.
“Jamanak” qəzeti isə diqqəti bu fonda ona yönəldir ki, Nikol Paşinyan baş nazir postunu tutduqdan sonra etdiyi kadr dəyişiklikləri də orduda vəziyyətin müsbətə doğru dəyişməsinə gətirib çıxarmayıb. Əksinə, orduda döyüş və qeyri-döyüş şəraitində itkilər davam edir. Erməni ekspert Ara Zohrabyan isə Nikol Paşinyanın bu istiqamətdə səsləndirdiyi bütün fikirləri kəskin tənqid edir. O bildirir ki, baş verənlər Paşinyan iqtidarının səriştəsizlyini göstərir, xüsusən də orduda yeni böyük problemlər yaradır. Elə bunun nəticəsidir ki, Ermənistanda hərbi qulluqçular xidmətdən yayınmaqda davam edirlər. Digər tərəfdən, zabit heyətinin sıravi əsgərlərə və ya rütbəcə daha aşağı olanlara münasibətinin də erməni ordusunun çox ciddi problemlərindən birinə çevrilməsi əsas diqqət mərkəzində yer alır. “Qraparak” qəzeti bu xüsusda maraqlı bir məqama diqqət çəkir. Qəzet yazır ki, Qarabağ ərazisində qanunsuz dislokasiya olunan “N” saylı hərbi hissənin şəxsi heyətlə iş üzrə “komandir müavini”, polkovnik-leytenant Ara Kamalyanı hərbi xidmətdən xaric ediblər. Qəzetə müsahibəsində Ara Kamalyan qondarma qurumun hərbi birləşmə komandirinin şəxsi heyətlə iş üzrə müavini, “Zampolit armii”, general-mayor Vardan Balayanın onu ordudan kənarlaşdırmaq istədiyini bildirib. Onun bildirdiyinə görə, tezliklə Vardan Balayanın özünü təqaüdə göndərəcəklər. Kamalyan qeyd edir ki, “zampolit armii” ona qulluq edənləri sevir və ona qulluq etmədiyinə görə orduda son pisliyini həyata keçirmək niyyətindədir. Qeyd edir ki, aralarındakı münaqişənin səbəbi oktyabrın 1-də xidmət etdiyi hərbi hissədə əsgərin özünü asması və qondarma qurumun hərbi birləşmə “komandiri”nin əmri ilə vəzifəsinin aşağı salınmasına dair verilən əmrin icra edilməməsidir. Belə ki, özünü asaraq intihar edən əsgərə görə Kamalyanın və hərbi hissə komandirinin digər müavini barədə vəzifəsinin aşağı salınmasına dair qondarma qurumun hərbi birləşmə “rəhbərliyi”nin əmri olsa da, Ermənistan Müdafiə Nazirliyi tərəfindən aparılan araşdırmada günahları sübuta yetirilmədiyi üçün onlara qarşı bu əmrin tələbləri tətbiq edilməyib. Balayan isə buna görə onunla prinsip aparmağa başlayıb, indiki vəzifəyə başqasını təyin etmək niyyəti boşa çıxıb. Hazırda isə hər yerdə onu səhlənkar zabit kimi təqdim etməyə çalışır. Hazırda müqavilə müddəti başa çatsa da, xidmətin davam etdirilməsi üçün onunla yeni müqavilə imzalanmasından imtina edilir. O bildirib ki, toplanışlardan biri zamanı qondarma qurumun hərbi birləşmə “rəhbərliyi”nə problemini bildirməsinə baxmayaraq, hələ də cavab yoxdur. Ara Kamalyan evinin təmiri üçün ayda 205 min dram kredit ödədiyini, sosial vəziyyətinin ağır olduğunu qeyd edir. O, onun kimi ağır vəziyyətdə olan zabitlərin çoxluğunu və onların əksəriyyətinin ordudan yayınmağa çalışdığını da etiraf edib.
Heç şübhəsiz, orduda ağır vəziyyətin hökm sürdüyünü göstərən daha bir faktor bu günlərdə Mehridə baş verən hadisələr və bununla bağlı yeni maraqlı faktların üzə çıxmasıdır. Xatırladaq ki, Mehridə dislokasiya olunan hərbi hissələrdən birinin müddətli xidmət hərbi qulluqçuları etirazlarını bildirməklə hərbi hissəni özbaşına tərk edib və şəhərdə oğru aləminə sadiqliq yürüşü keçiriblər. Əldə edilən məlumata görə, itaətsizlik çağırışları edən erməni hərbi qulluqçular arasında Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin generallarından birinin övladı da olub. Media orqanları həmin generalın kimliyini müəyyən etməyə nail olub. Söhbət övladı həmin hərbi hissədə xidmət edən, Müdafiə Nazirliyinin milli müdafiə araşdırmaları institutunun rəisi, general-mayor Qennadi Tavaratsyandan gedir. Erməni mediası bu xüsusda aşağıdakıları yazır: “Burada maraqlı bir məqam var ki, həmin hərbi qulluqçuları cəzalandıraraq ön xəttə göndəriblər. Ermənistanın Müdafiə naziri David Tonoyanın bu cəza siyasəti ölkədə mövcud, məqsədyönlü təbliğat fəaliyyətinə ziddir. Biz bir tərəfdən deyirik ki, ön xətdə xidmət edənlər qəhrəmandır, digər tərəfdən də cinayətə yol verənləri, hərbi hissəni özbaşına tərk edənləri cəza olaraq ön xəttə göndəririk. Belə çıxır ki, Müdafiə naziri David Tonoyan ön xətdə xidmət etməyin cəza olduğunu təsdiq edir. Halbuki, “məxməri inqilab” dövründə komandirlərin fəaliyyətinə etiraz olaraq, inqilabın zəruriliyini dəstəkləyən hərbi hissəni özbaşına tərk edən sülhməramlı briqadanın hərbi qulluqçularına qarşı prokurorluq heç cinayət işi belə açmadı, hərbi qulluqçuları cəzalandırmadı. Lakin eyni hərəkəti edən komandirlərin səhv fəaliyyətinə etiraz əlaməti olaraq hərbi hissəni özbaşına tərk etmiş Mehridəki hərbi hissənin hərbi qulluqçularına qarşı Ermənistanın Baş Prokurorluğu cinayət işi açıb”.
O da qeyd edilir ki, belə hallar orduya onsuz da cəmiyyətdə sarsılmış inamı daha da zəiflədir. İndi erməni mediasında aktiv müzakirə edilən məsələ budur ki, belə ordu iəl Azərbaycanın qarşısında nə dərəcədə davam gətirmək mümkündür. Ümumi xülasə və yekun nəticə budur ki, erməni ordusu Azərbaycan qarşısında çox zəifdir. Özü də bu etiraflar Qarabağda savaş ehtimalının artması fonunda edilir.
Baş verənlərə münasibət bildirən rus ekspert Aleksey Sinitsın Ermənistanın yaranmış durumda məntiqli addımlar atmasını vacib sayır. Onun sözlərinə görə, məsələnin hərbi həlli İrəvan və bütünlükdə erməni cəmiyyəti üçün müsbət heç nə vəd etmir. O, Qarabağ məsələsində, ümumiyyətlə, bütün istiqamətlər üzrə Ermənistanın mövqelərinin daha da zəiflədiyini, Azərbaycaınn isə daha güclü hala gəldyini də vurğulayır: “Birincisi, Qarabağı heç kim Ermənistan ərazisi kimi tanımağa hazırlaşmır. İkincisi, Azərbaycanın öz torpaqlarını işğaldan azad etməsinə bütün əsasları var. Bu əsaslar beynəlxalq hüquqla, beynəlxalq hüquq iş görə bilmədikdə isə, belə deyim, “güclünün hüququ” formulası ilə təmin olunur. Qarabağ münaqişəsində bu hüquq Azərbaycana məxsusdur”. Ekspert hesab edir ki, Azərbaycanın hərb variantından istifadə etməsi Ermənistana müsbət heç nə vəd etmir. Məhz bu səbəbdən hesab edilir ki, İrəvan münaqişənin dinc müstəvidə həllini tapması üçün müvafiq addımlar atmalıdır, Əks təqdirdə Ermənistanı daha böyük problemlər gözləyir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
