Elşən Manafov: "ABŞ-ın istəyi Bəşər Əsəd rejiminə qarşı vuruşan Azad Suriya Ordusu ilə İŞİD-i..."
ABŞ-ın Suriyadakı qiyamçıları əlavə silahla təmin etməsi barədə müzakirələri nəticəsiz qalıb. "The Washington Post" qəzetinin yazdığına görə, ABŞ diplomatlarının razılaşmamasının səbəbi Ağ Evin bu plana şübhə ilə yanaşmasıdır.
Qəzet çoxdandır Obama administrasiyasının Suriyaya əlavə silah göndərmək məsələsini götür-qoy edəcəyini yazırdı. İndi qəzet Ağ Evdəki mənbələrə əsaslanaraq planın təsdiqlənmədiyini, amma gündəmdən çıxarılmadığını da xəbər verir.
Planın məqsədi Suriyada Bəşər Əsəd rejimi ilə mübarizə aparan və ABŞ-ın dəstəyinə arxalanan qüvvələrə daha güclü silahlar göndərmək, bununla da Əsəd rejiminə təzyiq göstərmək idi. Ancaq rəsmilər Rusiyanın müdaxiləsi olduğu halda, planın hətta genişləndirilmiş versiyasının işə yaramayacağını deyib. Deyəsən, Obama Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin bu planının taleyini gələcək prezidentin öhdəsinə buraxmaq istəyir. Belə olarsa, Obamanın davamçısı müxtəlif variantlarla üz-üzə qalacaq. Çünki qiyamçıların əlavə silahla təmin olunmasına qarşı çıxanlar bu planın durumu bir az da gərginləşdirəcəyini, Suriyada əməliyyatların nəticələrinə xüsusi təsir etməyəcəyini deyir. Amma fəaliyyətsizliyin də öz dərsləri var. Hələb şəhəri çökə, CIA-nın arxa durduğu on minlərlə döyüşçü daha etibarlı müttəfiq axtarışına çıxa və ABŞ Əsədlə vuruşanlara təhlükəli silah verməkdən indiyədək çəkinən region ölkələri üzərində nüfuzunu itirə bilər.
Obama administrasiyasının bəzi üzvləri ümid edir ki, Hələb məğlub olsa belə, qiyamçılar rejimə qarşı yeni cəbhələr yarada, Rusiyanı daha geniş əməliyyatlar zərurətilə üz-üzə qoya bilər.
Diplomatik səylər nəticə verməzsə, əl atılacaq "B planı" kimi tanınan versiyanın tərəfdarları hələ də var. CIA-nın direktoru Con Brennan və müdafiə naziri Eşton Karter də belələrindəndir. Amma dövlət katibi Con Kerri və bəzi başqa diplomatlar əlavə silahın rus əsgərlərini də öldürəcəyindən və bunun Moskva ilə qarşıdurmanı gücləndirəcəyindən narahatdır. "The Washington Post"un yazdığına görə, müzakirələrə qatılan rəsmilərdən biri belə deyib ki, "ruslar təşəbbüsü ələ keçirib. Siz Əsədlə müharibə edirmiş və Rusiya ilə vuruşmurmuş kimi davrana bilməzsiniz"...
Hazırda Ağ Ev və CIA məsələni şərh etmir. Obamanın tərzindən agah olan rəsmilərdən biri prezidentin gücdən istifadəyə qarşı olduğunu aydın ifadə etdiyini, amma məsələnin müzakirə masasında qaldığını bildirib.
Prezidentliyə namizədlərdən nə demokrat Hillari Klinton, nə də onun rəqibi - respublikaçı Donald Tramp CIA-nın Suriyada əməliyyat planı barədə bir şey deməyib.
Obamanın əməliyyatlara meyl etməməsi CIA-nın xaricdəki müttəfiqlərini, o cümlədən Suriya ilə geniş sərhədlərə malik Türkiyəni məyus edib. Türk rəsmilərindən birinin qəzetə verdiyi bilgiyə görə, onlar ABŞ-ın niyyətindən çaş-baş qalıb. Ona görə də Suriyadakı qiyamçıların ağır silahla təmin olunması ilə bağlı özləri ölçü götürmək niyyətindədirlər: "Onlar dayaq duracaqlarına söz vermişdilər, amma indi heç nə baş vermədiyini görürük... Biz öz versiyalarımıza baxmağa hazırlaşırıq. Çünki Hələb məğlub olarsa, Əsəd qalib gələr".
Görünən budur ki, sanki ABŞ-ın Suriya siyasəti dalana dirənib və fövqəldövlət qeyri-müəyyənlik içindədir. ABŞ həmin bölgədə nə etməyi düşünür?
Politoloq Elşən Manafovun fikrincə, hazırda Mosul əməliyyatına qoşulmuş olan dövlətlərin bu bölgə ilə bağlı maraqları kifayət qədər bəllidir: "ABŞ başda olmaqla, Qərb koalisiyasının Mosul əməliyyatına bu dönəmdə başlamasına aydınlıq gətirsək, belə bir fikir səsləndirmək olar ki, ABŞ əslində Suriya və İraqla bağlı geosiyasi maraqlarını növbəti müstəviyə keçirmək istəyir. Çünki zamanında İŞİD-in məhz ABŞ-ın bu və ya digər mənada maliyyə və siyasi dəstəyi nəticəsində yaranması ilə bağlı məsələlər gündəmdə olub və təkzibedilməz faktlardır ki, beynəlxalq terrorizmi doğuran amillər Qərbin bu bölgədəki geosiyasi maraqlarından irəli gəlib. Bu gün İŞİD-ə qarşı mübarizə belə bir fikri səsləndirməyə əsas verir ki, İŞİD özü beynəlxalq güclərin diqqətindən kənarda qalıb, artıq beynəlxalq güclərin diqtəsi ilə oturub-durmur. İŞİD-in Mosulu ələ keçirən zaman təxminən yarım milyarda yaxın vəsaitə yiyələnməsi onun ABŞ-dan maliyyə asılılığına son qoydu.
ABŞ-ın istəyi Bəşər Əsəd rejiminə qarşı vuruşan Azad Suriya Ordusu ilə İŞİD-i əlaqələndirib koordinasiya yaratmaqdır. Görünür, Rusiyanın Suriyadakı fəallığı və Əsəd rejiminə verdiyi dəstək və nəticə etibarilə, Bəşər Əsədin devrilməsi üçün ABŞ-ın etdiyi səylərin uğursuzluğu ABŞ-ı artıq İŞİD-i Suriyaya sıxışdırmaq məcburiyyətində qoyub. İŞİD-in Suriyaya çəkilməsi ABŞ-ın Əsəd rejimini devirmək və buradan Rusiyanı sıxışdırmaq üçün maraqlarına cavab verdiyindən, məhz bu dönəmdə İŞİD-ə qarşı hərbi əməliyyatlara başladılar. İstisna etmək olmaz ki, Ərəb Əmirlikləri və Səudiyyə Ərəbistanı da bu əməliyyatlara qoşulacaq. Düşünürəm ki, bundan sonra hədəfdə Yəmən və İran arasında münasibətlər olacaq.
İŞİD-ə qarşı mübarizə sadəcə olaraq ABŞ-ın maraqları çərçivəsində aparılacaq və elə bir vəziyyətə gətiriləcək ki, İŞİD yenidən ABŞ-ın bölgə ilə bağlı sifarişlərini yerinə yetirmək məcburiyyətində qalsın".
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
