Azərbaycan diplomatiyasının növbəti Brüssel uğuru bu gün sözün əsl mənasında Ermənistanı çalxalayır. Bu barədə danışmazdan öncə xatırladaq ki, Belçika Krallığının paytaxtı Brüsseldə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev, Avropa İttifaqı (Aİ) Şurasının prezidenti Şarl Mişel və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan arasında növbəti gərgin və uğurlu görüş baş tutub. Görüş əvvəlcədən iki saat planlaşdırılsa da, 5 saatdan çox davam edib və bir çox məsələlər müzakirə olunaraq növbəti mərhələdə icrası üçün razılaşdırılıb.
Bunlar fonunda o da faktdır ki, Paşinyan razılaşdırılan məsələlərin icrasını müəyyən olunmuş müddətlərdə icra etmək istəsə də, Ermənistana kənardan təzyiqlər göstərilir, keçmiş hökumət nümayəndələri öz tərəfdarları vasitəsilə insanlara pul paylayaraq icazəsiz aksiyalar təşkil edir, yaranmış vəziyyətdən yararlanaraq hakimiyyəti yenidən ələ keçirməyə çalışırlar. Bu xüsusda “armenianreport” portalı yazır: “Hökumət təyyarəsi İrəvana enən kimi müxalifət Paşinyana xüsusi qəzəblə hücum edib, onu “Qarabağ və Ermənistanı təslim etməkdə”, yəni Əliyevlə Aİ-nin himayəsi altında Brüsseldə aparılan danışıqlarda ittiham edib. Təbii ki, fakta nəzər salsanız, indi vəziyyət erməni dövlətlərinin xeyrinə deyil. Amma məsələyə ayıq baxaq - indi Nikol Paşinyanın yerində başqası olsaydı, o, prosesi bizim xeyrimizə dəyişə bilərdi? Əslində Brüsseldə əvvəlki iki görüşdə olduğu kimi eyni şey müzakirə olunub. Bəli, Qarabağın statusu ilə bağlı heç bir işarə yoxdur. Amma kimsə başqa cür gözləyirdimi? Bu gün Avropa Rusiya ilə qarşıdurma şəraitində neft və qaz tədarükünü şaxələndirməyə ciddi ehtiyac duyur. Azərbaycan isə burada Aİ üçün son dərəcə vacibdir. İstəsək də, istəməsək də, bu faktdır, ona görə də Avropa indi Azərbaycan tərəfi ilə fəal şəkildə oynayacaq. Avropalılar isə kommunikasiyalar, sərhədlər və nəticədə yekun sülh müqaviləsi məsələsi ilə bağlı bizə təzyiq edəcəklər.
Lakin Ermənistanı guya sındıran hər şeydə “lənətə gəlmiş Qərbi” günahlandırmaq da doğru deyil. Moskva da eyni məcrada hərəkət edir. Köçəryançıların, sarkisyançıların bizi axmaq kimi qəbul edib Qərbə qarşı yönəltməyə çalışmalarına ehtiyac yoxdur. Axı əslində Moskvanın Qərbdən heç bir fərqi yoxdur. Lavrovun açıqlamalarına nəzər salmaq kifayətdir ki, rusların da Azərbaycan üçün, belə demək olarsa, canlarından keçə biləcəyini görəsən. Əks halda, Bakı heç vaxt Qarabağda hərbi əməliaytlara hücum etmə risqi daşımazdı. Kreml də indiki geosiyasi şəraitdə onun üçün son dərəcə vacib olan Bakı və Ankaranı sakitləşdirmək üçün erməni dövləti hesabına öz “sülh gündəmini” həyata keçirir. Və bəli, Rusiyadan fərqli olaraq, Qərb Azərbaycan ordusunu hücum etmək üçün silahlandırmadı. Əslində, Qərb də, Rusiya da bizi vecinə almır. Onların hər biri öz gündəmini həyata keçirməyə çalışır. Fərq detallardadır, mahiyyətdə deyil. Onların arasında erməni xalqının maraqları üçün deyil, “baş sülhməramlı” olmaq hüququ uğrunda rəqabət gedir,
Yeri gəlmişkən, Ermənistan xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanla Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov arasında mayın 23-də baş tutan telefon danışığı da bu kontekstə uyğundur. Xarici İşlər Nazirliyimizdən verilən məlumata görə, “tərəflər 9 noyabr, 11 yanvar və 26 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatların müddəalarının yerinə yetirilməsi, eləcə də Ermənistan arasında sərhədin delimitasiyası və təhlükəsizliyi üzrə komissiyanın yaradılması ilə bağlı məsələləri müzakirə edib. Həmsöhbətlər regionda iqtisadi əlaqələrin və nəqliyyat kommunikasiyalarının qarşısının alınması məsələlərinə toxunublar”. Yəni Paşinyan Brüsseldən qayıdan kimi narahat olan Moskva artıq zəng vurur və öz gündəliyini həyata keçirməyə çalışır. Yəni yenə də Rusiya ilə Qərb arasında rəqabət. Bunun günahkarı Paşinyandır? Əlbəttə yox. Ruslar da, avropalılar da ancaq “Qarabağ ermənilərinin hüquq və təhlükəsizliyinin təmin olunmasından” danışırlar. Təbii ki, Paşinyana qarşı çoxlu şikayətlər var. Amma baş verənlərə görə günahkar tək o deyil. Axı Ermənistan 20 ildən artıqdır ki, Köçəryan və Sarkisyan tərəfindən amansızcasına işgəncələrə məruz qalıb, indi isə bütün itləri indiki hakimiyyətin üstünə qısqırtmağa çalışırlar. Məhz onlar korrupsiya və cinayətləri gizlətməklə Ermənistan ordusunu darmadağın ediblər”. Ermənistanın keçmiş ombudsmanı Arman Tatoyan da məsələyə eyni prizmadan yanaşır: “Brüssel bəyanatında Qarabağ ermənilərinin öz müqəddəratını təyinetmə hüququ tamamilə rədd edilir. Ermənistan hakimiyyəti Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün Qarabağa heç bir aidiyyəti olmadığından başlayaraq, tarixi əhəmiyyət kəsb edən əsas tezislərimizi ardıcıl olaraq puça çıxarır. Onlar Zəngəzurdakı qeyri-qanuni Azərbaycan hərbi obyektlərinə haqq qazandırıb və ya qanuniləşdirib, bizim ərazi yurisdiksiyamızdan vaz keçiblər. Zəngəzurda yollar elə tikilir ki, Azərbaycan silahınn hədəfi altına düşür. Beynəlxalq mexanizmlər məsələsində dövlətimizin əl-qolunu bağladılar, ölkəni geosiyasi maraqların qurbanına çevirdilər. Bütün bunlar Azərbaycanın əl-qolunu açıb. Erməni xalqının sayıqlığını boğdular və boğmaqda davam edirlər”. “Hayastan” müxalifət blokunun deputatı Andranik Tevanyan da Brüsseldə Əliyev-Paşinyan-Mişel üçtərəfli görüşünün nəticələrinin ölkəsinin lehinə olmadığını qeyd edir və bunu belə əsaslandırır: “1. Danışıqlar Azərbaycanın təqdim etdiyi 5 prinsip və Türkiyə və Azərbaycanın diqtə etdiyi gündəm çərçivəsində aparılıb. Rəsmi İrəvanın təqdim etdiyi 6 bəndlik cavab hətta müzakirə predmetinə çevrilməyib, çünki Qarabağ münaqişəsinin statusu məsələsi sadəcə gündəmdə deyil. 2. “Dağlıq Qarabağ” və “Qarabağ münaqişəsi” terminləri danışıqlar leksikonundan çıxarılıb. Şarl Mişelin bəyanatında “Qarabağdakı etnik erməni əhalisi” ifadəsi işlədilib. Bu o deməkdir ki, Nikol Paşinyan Qarabağın Azərbaycanın tərkibinə daxil olmasına razılıq verib və indi söhbət yalnız Azərbaycanda yaşayan etnik azlıq kimi Qarabağ ermənilərinin hüquqlarından gedir. Bu, təbii ki, yeni xəbər deyildi, çünki rəsmi İrəvan Azərbaycana təqdim etdiyi 6 bənddən ibarət məktubda ermənilərin Azərbaycan daxilində təhlükəsizliyi və hüquqlarından bəhs edib. 3. Anklavlar məsələsi kifayət qədər çaşqın, gizli forma alıb, dəhliz məsələsinə isə aydınlıq gətirilib. Onlar Qərbi Azərbaycan və Naxçıvan ərazisindən Ermənistanın müxtəlif rayonları arasında Azərbaycan ərazisi ilə, eləcə də iki ölkənin kommunikasiya infrastrukturu vasitəsilə beynəlxalq daşımaların aparılması prinsipləri barədə razılığa gəliblər. Bu barədə Mişelin bəyanatında deyilir (Onlar Qərbi Azərbaycanla Naxçıvan arasında və Ermənistanın müxtəlif bölgələri arasında Azərbaycandan keçməklə tranzit, eləcə də hər iki ölkənin kommunikasiya infrastrukturu vasitəsilə beynəlxalq daşımaları tənzimləyən prinsiplər barədə razılığa gəliblər). “Ermənistanın müxtəlif rayonlarını birləşdirmək üçün Azərbaycan ərazisindən tranzitlə keçmək” bizim Gorus-Qafan yolunun 21 kilometrlik hissəsində yaranmış vəziyyət deyilsə, bəs nə deməkdir? Bildiyiniz kimi, bu bölmə Paşinyanla Əliyev arasında şifahi razılaşma nəticəsində Azərbaycana verilib. İndi onlar eyni şeyi Tavuş və Ararat bölgələrində, lakin Aİ-nin himayəsi altında, çaşdırıcı ifadələrin köməyi ilə etməyə razılaşıblar. 4. Mişelin bəyanatının geosiyasi məqamı ondan ibarət idi ki, Qərb Rusiyanı Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması prosesindən, həmçinin demarkasiya, delimitasiya prosesindən, nəhayət, Qarabağdan sıxışdırıb çıxarmaq istəyir. Rusiya sülhməramlılarının mandatı barədə bir kəlmə də yoxdur. Üstəlik, Qarabağ erməniləri Azərbaycanda yaşayan milli azlıq hesab olunur, onların hüquqlarını və təhlükəsizliyini Bakı təmin etməlidir. 5. Ermənistanın daxili siyasi həyatında dəyişikliklərə səbəb olana qədər Qərb, Türkiyə və Azərbaycan bütün güzəştləri Nikol Paşinyandan almağa tələsir. Təsadüfi deyil ki, Brüsselin himayəsi altında gözlənilən görüşlərin və addımların qrafikləri dəqiqləşdirilib”.
Samirə SƏFƏROVA
