İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun 360 min manat dəyərində dörd bahalı avtomobil alması cəmiyyətdə haqlı olaraq narazılıq yaradır.
İnsanlar bahalaşma ilə mübarizə apararkən, sosial proqramlar daha çox dəstəyə ehtiyac duyarkən, vətəndaşların yaşayış səviyyəsi gündən-günə çətinləşərkən dövlət qurumlarının lüks səviyyəli nəqliyyat vasitələrinə pul xərcləməsi bir çoxları üçün anlaşılmaz görünür. Bu qərar, sanki dövlət idarəetməsinin reallıqdan uzaq olduğunu, sosial duyarlılığın qapı arxasında qaldığını göstərir.
Azərbaycan dövlət qurumlarında bahalı avtomobil almaq artıq adi bir ənənəyə çevrilib. “Rəhbər statusu”, “təmsilçilik”, “təhlükəsizlik” — bu terminlər uzun illərdir büdcə vəsaitlərinin bahalı nəqliyyat vasitələrinə yönləndirilməsinə bəhanə kimi təqdim olunur. Amma bu bəhanələrin arxasında çox zaman konkret ehtiyac yox, illərdir dəyişməyən köhnə idarəçilik mədəniyyəti dayanır. Əslində isə müasir dövlətçilik nümayiş deyil, səmərəlilik deməkdir. Dünya çoxdan sübut edib ki, rəsmi şəxsin oturduğu avtomobilin markası onun idarəçilik keyfiyyətinə heç bir təsir göstərmir.
Avropanın bir çox ölkəsində dövlət qurumları ən ucuz və qənaətcil nəqliyyat vasitələrindən istifadə edir. Skandinaviya ölkələrində dövlət məmurları şəxsi nüfuzlarını avtomobillə yox, şəffaflıq və peşəkarlıqla qazanırlar. Cənubi Koreya və Yaponiya kimi ölkələrdə hökumət rəsmilərinin yalnız yerli avtomobillərlə hərəkət etməsi həm milli sənayenin inkişafına dəstək verir, həm də vətəndaşlarla dövlət arasında məsafəni azaltmır. Bəs bizdə niyə əksinədir? Niyə burada dövlət rəsmisinin oturacağı maşın mütləq lüks, mütləq bahalı, mütləq “statusa uyğun” olmalıdır? Dövlət vəzifəsinin mahiyyəti xidmət etməkdirsə, niyə bu xidmətin simvolu sadəlik yox, dəbdəbə seçilir?
Azərbaycanın avtomobil istehsalı hələ premium seqmentdə rəqabət apara bilməsə də, orta sinif avtomobillərə olan tələbatı rahatlıqla ödəyə bilər. Yerli istehsalın inkişaf etdiyi bir zamanda dövlət qurumlarının xarici markalı bahalı avtomobillərə üstünlük verməsi təkcə büdcəyə yük deyil, həm də milli sənayeni görməzdən gəlməkdir. Üstəlik, dövlət strukturlarının çoxunun fəaliyyətində biznes sinfi avtomobillərin zərurəti belə yoxdur. Bu maşınlar çox zaman real ehtiyacdan yox, formalaşmış “prestij düşüncəsindən” qaynaqlanır. Nəticədə dövlət xərcləri böyüyür, amma dövlətin imici kiçilir.
Bahalı avtomobilin alınması təkcə ilkin qiymət deyil. Onların servis xərcləri, sığortası, ehtiyat hissələri, ixtisaslaşmış xidmətləri hər il büdcədən əlavə vəsait tələb edir. Bu vəsaitlər isə sosial layihələrə yönələ, şəffaflıq mexanizmlərinin gücləndirilməsinə sərf oluna, gənclər üçün təhsil proqramları yaradıla bilərdi. Lakin bahalı avtomobil siyasəti bu pulları təkər altına basdırır. Bu, sadəcə bir satınalma deyil, cəmiyyətə verilən mesajdır: “Biz özümüz üçün qənaət etməyə məcbur deyilik”.
Bu problem təkcə iqtisadi deyil, həm də psixoloji və sosial xarakter daşıyır. Vətəndaş maaşı ilə yaşayış arasında körpü qurmaqda zorlanarkən, dövlət qurumunun yüksək vəzifəli əməkdaşının bahalı avtomobillərlə hərəkət etməsi insanlarda təbii olaraq ədalətsizlik hissi yaradır. Dövlət-vətəndaş münasibətləri incə məsələdir və lüks xərclər bu münasibətdəki etimadı ciddi şəkildə zədələyə bilər.
İdarəçilikdə dünyanın çoxdan tapdığı qənaətcil yollar var: qurumlar arasında paylaşılan avtomobil parkları, gündəlik işlər üçün sadə maşınlardan istifadə, xüsusi tədbirlər üçün ayrı nəqliyyat vasitələrinin ayrılması, yerli istehsalın stimullaşdırılması. Bunlar həm büdcə yükünü azaldar, həm də məmur davranışında sadəlik mədəniyyətini gücləndirər. Azərbaycanda da bu modellərin tətbiqi mümkündür və real nəticə verə bilər. Amma bunun üçün idarəetmədə düşüncə dəyişikliyi lazımdır: lüksə yox, məhz faydaya dəyər verən düşüncə.
Nəticə olaraq, dövlət qurumlarında bahalı avtomobil alınması yalnız bir satınalma əməliyyatı deyil. Bu, idarəetmənin nəyi prioritet hesab etdiyini göstərən bir simvoldur. Dövlət vəsaitlərinin səmərəli idarə olunması sadəcə iqtisadi tələb deyil, həm də siyasi məsuliyyətdir. Dövlət aparatında dəbdəbənin azaldılması, yerli istehsalın dəstəklənməsi, ictimai vəsaitlərin daha ağıllı xərclənməsi həm büdcəyə, həm iqtisadiyyata, həm də cəmiyyətin dövlətə olan inamına müsbət təsir edər. Dövlətin gücü onun lüks avtomobillərində deyil, məsuliyyətli və şəffaf davranışında görünməlidir.
Akif NƏSİRLİ
