Hələ ötən il İsrail yeni lazer hava hücumundan müdafiə sistemini sınaqdan keçirdiyini bəyan edərək, bununla bağlı müvafiq kadrlar da yaymışdı. O vaxt bildirlirdi ki, sistem İsrailin üzləşdiyi təhdidlərə qarşı mövcud olan hər hansı digər müdafiədən xeyli ucuz olan effektiv, dəqiq, istifadəsi asan bir vasitədir.
Bu, münaqişələrdə hərbçilərin raketləri, mərmiləri və pilotsuz təyyarələri vurmaq üçün “Dəmir Günbəz” raketdən müdafiə sisteminə əlavə olaraq hazırlanıb və “Iron Beam” adlanır.
Müdafiə Nazirliyinin tədqiqat qrupunun rəhbəri Yaniv Rotemin sözlərinə görə, sınaqlar çətin poliqonlarda və şərtlərdə aparılıb. Sınaqlar idarə olunmayan mərmilər və tank əleyhinə idarə olunan raketlər də daxil olmaqla, digər təhlükələrə qarşı uğurlu olub. İsrailin məlumatına görə, müdafiə sistemi təqribən 7 kilometr mənzilə malikdir və bu sistemdən istifadənin əsas üstünlükləri aşağı qiymət, qeyri-məhdud sayda atış və daha az işçi qüvvəsidir. Lazer silahı hərbi sahədə məhvetmə vasitəsi və ya elementi kimi lazer şüasından istifadə edən bir silah nümunəsidir. Bu silahın ilk nümunələri müxtəlif ölkələrdə 1960-1970-ci illərdə yaradılıb. Əsasən lazer silahlarında, lazer hədəfgöstəricilərdə, lazer nişangahlarda, snayperləri aşkaretmə sistemlərində, snayperlərə maneəyaratma sistemlərində, düşməni çaşdırma komplekslərində, lazer məsafəölçənlərdə və lazer tuşlama sistemlərində geniş şəkildə tətbiq edilir. Amma müdafiəsistemi kimi ondan istifadə edilməsi son illərdə aktuallaşıb və İsrail HƏMAS-la son qarşıdurmada onu uğurla tətbiq edib. SEPAH-ın ehtiyatda olan polkovniki Əli Rzayi İsrailin istifadə etdiyi lazer hava hücumundan müdafiə sistemləri haqqında danışarkən bildirib: “Lazer müdafiə sistemi İsrail, ABŞ və Kanadanın birgə layihəsidir. Əslində, 2025-ci ildə istifadəyə verilməli idi. Lakin İsraildəki məlum hadisələr səbəbindən onun işə salınması tezləşdirildi”. O, “axar.az”a açıqlamasında bu müdafiə sistemlərinin çox xərc tələb etmədiyini bildirib: “Yeni lazer sistemi İsrailə həm yaxın, həm də uzaqmənzilli raketləri göydə vura bilmək imlanları verdi. HƏMAS-ın atdığı azxərcli yaxınmənzilli raketlərin Dəmir Qübbə ilə dəf olunması maddi cəhətdən itki sayılır. Lazer sisteminin isə bu baxımdan xərci böyük deyil”. Onun sözlərinə görə, bu sistemin tətbiqi İran üçün də gözlənilməz olub: “Lazer sistemlərinin tətbiq olunması İranın planlarını alt-üst etdi. Çünki İran İsraili mənzili 2000 km olan “Şahid-3” raketləri ilə həmişə təhdid edirdi. İran özünün uzaqmənzilli raketlərinə arxayın olduğu üçün Təl-Əvivi bununla qorxudurdu. Artıq Tehranın təhdidlərinə son qoyulmuş oldu. Çünki lazer sistemləri istənilən mənzilli raketləri neytrallaşdırmaq imkanına sahibdir. İran hətta İsrailə raket atmaq istəsə, bu, onun üçün böyük maddi itkiyə səbəb ola bilər”. Əli Rzayi bu sistemləri əldə edə bilmək üçün SEPAH-ın da böyük layihə üzərində işlədiyini bildirib: “İranın hazırda belə silahı yoxdur. Bir vaxtlar belə bir sistemi əldə etmək üçün çox çalışdılar. Mən SEPAH-da olduğum dönəmlərdə lazer sistemləri ilə bağlı layihə üzərində iş gedirdi. Hətta yaxın məsafədə sınaq etməyə cəhd etdilər. Lakin sonra hansısa uğurlu nəticələr əldə olunması ilə bağlı xəbər çıxmadı”.
Qeyd edək ki, hədəflərin birbaşa məhv edilməsi üçün nəzərdə tutulmuş lazer silahlarının müasir inkişafının əsas istiqaməti böyük ölçülü yerüstü, dəniz və hava platformalı mobil və stasionar sistemlərin yaradılmasıdır. Onu da bildirək ki, lazer silahlarının ənənəvi silahlara nisbətən bir neçə əsas üstünlüyü mövcuddur. Belə ki, lazer şüaları işıq sürəti ilə hərəkət edir, buna görə hədəfin hərəkət sürətini nəzərə almağa və 300 min kilometrdən az məsafədə atəş açan zaman qabaqlama tətbiq etməyə ehtiyac yoxdur. Nəticə olaraq, əksər hallarda lazerlə “vurulmaqdan” qaçmaq mümkün deyil. Quru və hava döyüşü şəraitində lazer şüalanmasından qaçmaq ümumiyyətlə mümkün deyil. Bundan başqa lazer şüasına planetin cazibə qüvvəsi təsir göstərmir;. Eləcə də lazer, aktiv sahədəki fokus konfiqurasiyasını dəyişə bilər, kinetik silahın dağıdıcı elementinin ölçüləri ilə müqayisədə daha kiçik və ya daha böyük ola bilər. Lazer silahlarının istifadə diapazonu ənənəvi silahların tətbiq diapazonundan böyükdür, lakin atmosfer şəraitindən və enerji mənbəyinin gücündən çox asılıdır.İsraillə yanaşı, bir müddət əvvəl Türkiyədə də yerli istehsal olan lazer müdafiə sisteminin ilkin sınağı uğurla başa çatıb. Yeni lazer müdafiə sistemi Türkiyənin ASELSAN şirkətində istehsal olunub. Tamamilə yerli istehsal olan bu sistem zirehli hərbi maşın üzərində yerləşdirilir. Bu silah təsbit edilmiş təhlükəli hədəfi, o cümlədən pilotsuz aparatın özünü, onun apardığı yükü və yaxud kamerasını dəqiq zərərsizləşdirmək qabiliyyətinə malikdir. Burada qeyd edilməlidir ki, İsrail və Türkitə Azərbaycanla sız əməkdaşlıq münasibətlərinə malikdir. İstisna edilmir ki, məhz bu fonda lazer müdafiə sistemi tezliklə Azərbaycan ordusunun da ixtiyarında olacaq. Xatırladaq ki, Azərbaycan ordunun müasir texnika ilə təminatına getdikcə daha çox vəsait ayırır. Etibarlı tərəfdaş olduğu üçün Azərbaycana hərbi texnika satışında da partnyor ölkələr heç bir problem yaşamır.
Nahid SALAYEV
