Rusiya ilə münasibətlərini əhəmiyyətli dərəcədə korlayan Ermənistanın bu gün üzləşdiyi ən böyük problemlərdən biri də təbii qazla bağlıdır. Cari ilin əvvəlindən Rusiyanın Ermənistana satdığı qazın qiymətini qaldırması ölkəni getdikcə daha böyük problemlər məngənəsinə yuvarlayır. “Jamanak” qəzeti də yazır ki, baş nazir Nikol Paşinyanın qazın bahalaşmasını əhalinin hiss etməyəcəyinə dair verdiyi vədlər heç də reallığı əks etdirmir.
Qəzet yazır ki, artıq Ermənistanda maye qazın qiyməti gələn aydan bahalaşacaq.
Məlumata görə, buna səbəb həm Rusiyadan qazın alış qiymətinin artması, həm də, Vergi Məcəlləsinə təklif olunan yeni dəyişiklik layihəsinə əsasən, avtomobillər üçün maye qazın həcmlə deyil, çəki ilə satılmasıdır. Qeyd olunur ki, hazırda qüvvədə olan Vergi Məcəlləsinə əsasən, maye qazın min kubmetri 25 min dram və ya 52 dollardır. İndi isə hökumət təklif edir ki, bir ton maye qazın qiyməti 34 min dram və ya 70 dollar olsun. Hökumət rəsmiləri bunun vergi ödənməsinə təsiri olmayacağını desə də, təbii qazdoldurma məntəqələrinin sahibləri bildiriblər ki, dəyişiklik nəticəsində yanacağın qiyməti 10-20 faiz bahalaşacaq.
Bu arada o da məlum olub ki, Ermənistan hökumətinin “Qazprom-Armenia” şirkəti ilə təbii qazın qiymətlərinin aşağı salınması üzrə iki ay davam edən danışıqları da uğursuz başa çatıb. Ermənistan baş nazirinin müavini Tiqran Avinyanın sözlərinə görə, danışıqlar üçün ayrılan iki aylıq müddət başa çatıb və tərəflər razılığa gələ bilməyib. Avinyan əlavə edib ki, danışıqlar davam etdiriləcək və hər hansı nəticə barədə ictimaiyyətə məlumat veriləcək.
Xatırladaq ki, hələ ötən ilin dekabrında Rusiya şirkəti Ermənistana satılan təbii qazın qiymətinin artırılacağı barədə bəyanat vermişdi. İndi Paşinyan hökuməti əhaliyə satılan mavi yanacağın qiymətinin sabit saxlanması üçün yeni variantlar axtarır. Lakin ekspertlər bunun mümkün olmayacağını, tezliklə əhaliyə verilən qazın qiymətlərinin artacağını qeyd edir. Çünki Ermənistanın baş naziri ötən ilin dekabrında bəyan edib ki, hökumət daxili tələbat üçün təbii qazın qiymətlərinə subsidiya ayırmayacaq və gələcəkdə borc müqabilində qarşı tərəfə heç bir səhm və ya müəssisələr verilməyəcək. Digər tərəfdən, İrəvanın İrandan daha çox qaz almaq və bu ölkənin qazının nəqli üçün tranzit rolu oynamaq niyyəti də puç olmaqdadır. Baş verənlərlə bağlı “1-in.am” portalı yazır: “Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Ermənistanın İran qazının tranzit ölkəsi olmağa hazır olduğu haqda bəyanatı KİV mühitində geniş müzakirə olunur. İran prezidenti Həsən Ruhani öz növbəsində bildirib ki, İran tərəfi Ermənistana qaz tədarükü həcmini artırmaq və İran qazının Gürcüstana ixracatı üçün üçtərəfli işbirliyi qurmağa hazırdır. Bəzi ekspertlər bu layihənin texniki baxımdan qəliz, iqtisadi baxımdan isə effektsiz olduğunu göstərərək, məsələyə İran qazının Avropaya ixracı kontekstində yanaşıb və bu haqda fikirlərini artıq bildiriblər. Hər halda gürcü siyasətçisi, Tiflis “Black Sea Press” informasiya agentliyinin baş redaktoru Gela Vasadze hesab edir ki, İran qazının Ermənistan üzərindən Gürcüstana tranziti ehtimalı azdır. Gürcü ekspert yada salıb ki, “Qazprom”un törəmə şirkəti Ermənistanın qaz-nəqliyyat sisteminin sahibidir və əlbəttə ki, “Qazprom” öz rəqibinin Avropaya qaz tranzit etməsinə imkan vermək istəmir. O deyir: “Adamların bu məsələyə baxışları müxtəlifdir. Amma öz fikrimi deyə bilərəm. Əlbəttə, İran Gürcüstan üçün çox önəmli ölkədir və əlbəttə ki, Ermənistan üçün əsas tərəfdaşlardan biridir. Bu, sərhədi Ermənistan üçün açıq olan yeganə böyük ölkədir. Amma bildiyimiz kimi, İranın öz problemləri var. İranın problemi hər şeydən qabaq bundadır ki, Birləşmiş Ştatların indiki administrasiyası, yumşaq deyilsə, İrana münasibətdə o qədər də xeyirxah deyil.
Nəqliyyat dəhlizlərindən danışılsa, bu dəhlizlər çoxdan planlaşdırılıb və Çin tərəfindən maliyyələşdirilir. Gəlin unutmayaq ki, çinlilər artıq beş ildir İpək Yolunu aparırlar və bu, Pakistan və İrandan keçir, sonra Fars körfəzinə çatır, sonra isə Cənubi Qafqaza gəlir. Burada iki qanad var: Azərbaycan və Ermənistan. Biz indiki anda məhz bu prosesi görürük. Bu gün Cənubi Qafqazın ən yaxşı yolları Azərbaycandadır. Bu ölkə yolların keyfiyyətinə görə dünyada 35-ci yeri tutur. Yanılmıramsa, Gürcüstan 94-cü, Ermənistan 95-ci yerdədir. Biz yolların keyfiyyətinə görə bir-birimizə çox yaxınıq. İndi bu proqramın gerçəkləşdirilməsi bizdən, nə qədər effektli işləyəcəyimizdən və nəqliyyat kommunikasiyalarını nə qədər inkişaf etdirəcəyimizdən asılıdır. Bu çox yaxşı, önəmli, uzunmüddətli proqramdır. Söhbət, hər şeydən qabaq, sərnişin daşımalarından gedir. Özəlliklə də bilirik ki, Potidə yeni terminal tikilir, Batumidə çox ciddi yük terminalı var. Əslində, Mərkəzi Asiya və Qərbi Çinin, Sintszyan-Uyğur muxtar bölgəsinin bütün ticarət potensialı məhz bu yol üzərindən gerçəkləşdirilə bilər, çünki “bir qurşaq, bir yolu” nəyi bildirir? Bu, birinci növbədə Çinin şərq sahilindən başlanan dəniz yoludur. Amma Çin indi özünün qərb bölgələrini inkişaf etdirir. Bu yük daşımalarını isə bizim ərazilər üzərindən həyata keçirmək əlverişlidir. Burada siyasət yoxdur, xalis iqtisadiyyatdır. Bunu konkret yük daşıyan müəyyən edəcək. Ona necə əl versə, elə də edəcək. Bu məsələnin siyasi tərəfinə gəlincə, belə səfərlər bu cür proqramların gerçəkləşdirilməsi üçün zəmin yaratmaqdan ötrü gərəkdir.
Yaranmış vəziyyətdə İran qazının Ermənistan və Gürcüstan əraziləri üzrə tranziti son dərəcə şübhəlidir. Bunu anlamaq üçün ancaq bir suala cavab vermək lazımdır – Ermənistanda qaz-nəqliyyat sisteminin sahibi kimdir? “Qazprom Ermənistan” şirkəti. Onlar imkan versələr, bu mümkün olacaq, amma “Qazprom” rəqibi niyə buraxmalıdır İran qazını Avropaya nəql etsin? Düşünmürəm ki, “Qazprom” razılaşar. Söhbət qaz tranzitindən gedirsə, bu, Rusiyanın razılığı olmadan mümkün deyil. Əslində, İrandan Gürcüstana qaz tranziti haqda söhbət olmayıb da. Hətta Ermənistana İrandan qaz lazım olsa, onda bu da şübhəlidir. Sizsə qaz ixracından danışırsınız. Amma, əlbəttə, İran-Ermənistan-Gürcüstan qaz işbirliyi coğrafi baxımdan olduqca məntiqlidir. Bu, göz qabağındadır. Sadəcə, problem bundadır ki, coğrafiya və geopolitika bir az müxtəlif şeylərdir”.
“1-in.am” portalı yazır ki, gürcü ekspertin bu açıqlamaları Ermənistanın yenə regional layihələrdən təcrid vəziyyətində qalacağının növbəti təsdiqidir.
Nahid SALAYEV
