Eldəniz Əmirov: "Bu gün 37 trilyon dollar borcla Amerika dünyada birinci yerdədir və bu borc dayanmadan artır"
Avqustun 1-də Trampın 60-dan çox ölkə və Avropa İttifaqına 15%-dən 41%-ə qədər tariflər tətbiq edən sərəncamı qüvvəyə minib. Ən yüksək tariflər Suriya (41%), Laos (40%), Myanma (40%), İsveçrə (39%), İraq (35%) və Serbiya (35%) kimi ölkələr üçün müəyyən edilib.
Maraqlıdır, ABŞ bir tərəfdən Suriyaya tətbiq edilən sanksiyaların ləğvinə çagırır, digər tərəfdən özü ona qarşı yüksək idxal rüsumu tətbiq edir. Laos, Myanma və İraq kimi ikinci dünya ölkələrinə bu cür rüsumların tətbiq edilməsinin nə mənası var?
"ABŞ-ın 1.2 trilyon dollarlıq ticarət kəsiri var. Bu kəsirin getdikcə artması dövlətin daha çox borclanmasına gətirib çıxarır. Bu gün 37 trilyon dollar borcla Amerika dünyada birinci yerdədir və bu borc dayanmadan artır. Tramp adminstrasiyası da bilavasitə dövlətin xarici iqtisadi münasibətlərində yeni bir dönəm başlatdı. Hansı dövlət ABŞ-a daha çox mal satırsa, ona qarşı daha yüksək tarif tətbiq edilir. Bu tariflər ticarət kəsirinin aradan qaldırılmasını hədəfləyir. Sanksiyalar və tariflər bir iqtisadi alət kimi tamamilə fərqli vasitələrdir və fərqli təyinatlara malikdirlər. Yəni sanksiyalar məsələsi bir başqa mövzudur.
Sanksiyaların aradan qaldırılmasına çağrış edilməsi və eyni ölkələrə tarif tətbiq edilməsi tamamilə normal haldır. Məsələn, ABŞ-ın Kanadaya, Hindistana və ya Avropaya qarşı hər hansı bir sanksiyası yoxdur, amma tarifləri var. Tariflərin kütləvi xarakter daşıması və sonda tariflərdən yığılacaq məbləğin 1,5 trilyon dollara çatdırılması hədəfi var ki, ABŞ-ın ticarət balansındakı mənfi saldo aradan qaldırılsın". Bunları baki-xeber.com-a açıqlamasında iqtisadçı Eldəniz Əmirov deyib.
Trampın ticarət müharibəsinin geosiyasi aspektləri
Donald Trampın tarif müharibəsinin məqsədləri bir neçə istiqamətdə izah oluna bilər. Çünki bu, təkcə iqtisadi deyil, həm də siyasi və geosiyasi strategiyanın bir hissəsi idi.
Birinci məqsəd, demək olar ki, ABŞ istehsalını qorumaq və iş yerlərini artırmaqdır.
Trampın “America First” (Amerika Birinci) siyasətinin əsas hədəflərindən biri xaricdən gələn ucuz malların ABŞ istehsalçılarını sıxışdırmasını önləmək istəyidir.
Bu iqtisadi siyasətin, xüsusilə polad, alüminium, avtomobil və tekstil kimi sahələrdə xarici rəqabəti məhdudlaşdırmaqla ölkə daxilində istehsalı və məşğulluğu artırmaq niyyəti var.
İkinci hədəf ticarət kəsirini azaltmaqdır.
ABŞ uzun illər, xüsusən Çin, Meksika və Almaniya ilə böyük ticarət kəsirinə malik idi. Tramp hesab edirdi ki, tariflər bu ölkələrdən idxalı azaldacaq, bunun nəticəsində kəsir daralacaq.
Növbəti hədəf Çini iqtisadi və texnoloji cəhətdən sıxışdırmaqdır. Tariflərin ən sərt tətbiqi Çinə qarşı oldu. Məqsəd yalnız iqtisadi balansı dəyişmək deyil, həm də Pekini texnologiya transferi, intellektual mülkiyyət hüquqları və subsidiyalarla bağlı güzəştlərə məcbur etmək idi. Bu, həm də ABŞ-Çin rəqabətində strateji üstünlük qazanmaq məqsədi güdür.
Trampın digər məqsədi ticarət sazişlərini yenidən danışıqlar masasına gətirməkdir.
Tramp Şimali Amerika Azad Ticarət Müqaviləsi, Dünya Ticarət Təşkilatı və digər sazişləri “ədalətsiz” adlandıraraq, onları yenidən müzakirə etmək üçün tarif təzyiqindən istifadə edirdi. Tariflər danışıqlarda “qol gücü” kimi nəzərdə tutulurdu.
Bu, eyni zamanda siyasi və seçkiyə hesablanmış populizm kimi də qiymətləndirilə bilər. Çunki tarif müharibəsi daxildəki sənaye bölgələrində yaşayan seçicilər üçün “Amerika işçilərinin müdafiəsi” mesajı verir.
Tramp bu addımı ilə "Rust Belt" (qoca sənaye bölgələri) ştatlarında siyasi dəstəyini gücləndirdi.
Akif NƏSİRLİ
