Aparılan araşdırmalar göstərir ki, İsrailin “Dəmir Günbəz” kimi tanınan hava hücumundan müdafiə sistemi Fələstin silahlı qruplaşması HƏMAS-ın oktyabr hücumunun başlanğıcında ölkəni Qəzzadan atılan minlərlə raket zərbəsindən müdafiə etməyə kömək edib.
Düzdür, raketlərin bir hissəsini zərərsizləşdirmək mümkün olmayıb və onlar yaşayış məntəqələrinə düşüb. Amma “Dəmir Günbəz” olmasaydı, vəziyyət daha acınacaqlı ola bilərdi.
Qeyd edək ki, “Dəmir Günbəz” bütün hava şəraitində fəaliyyət göstərən, qısa mənzilli raket və mərmilərdən qorunmaq üçün nəzərdə tutulmuş hava hücumundan müdafiə sistemidir. O, yaxınlaşan raketləri izləmək üçün radardan istifadə edir və yaşayış məntəqələrinə dəymə ehtimalı olan raketlərlə yaşayış olmayan ərazilərə düşəcək raketləri fərqləndirə bilir. Bu sistemin İsraildə yerləşən və hər birində üç və ya dörd işəsalma qurğusu olan 10 artilleriya batareyasından ibarət olduğu ehtimal edilir. Hər bir işəsalma qurğusunda isə 20-yə qədər raket mövcuddur. Təhdid sayılan hər raketə iki ədəd önləyici “Tamir” raketi atılır. Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin hesablamalarına əsasən, bir raket batareyasının istehsalı 100 milyon dollara başa gəlir. “Dəmir Günbəz” 2006-cı ildə İsrail və Livanın cənubunda yerləşən islamçı qrup “Hizbullah” arasında baş vermiş münaqişədən sonra hazırlanıb. Həmin vaxt “Hizbullah” İsrail ərazisinə minlərlə raket ataraq, ölkəyə böyük ziyan vurmuşdu və onlarla vətəndaşı öldürmüşdü. Bir il sonra İsrail elan etdi ki, dövlətə məxsus müdafiə şirkəti “Rafael Advanced Defense Systems” yeni raketdən müdafiə qalxanı yaradacaq. ABŞ 200 milyon dollar qrantla sistemin maliyyələşdirilməsinə kömək etdi. Bu sistem ilk dəfə 2011-ci ildə HƏMAS-ın nəzarəti altında olan Qəzza zolağından İsrailin cənubundakı Beer-Şeva şəhərinə atılan raketi vurarkən istifadə edilib. 2019-cu ildə ABŞ özünün “Patriot” raketdən müdafiə sistemini tamamlamaq üçün “Dəmir Günbəz” satın alacağını və sınaqdan keçirəcəyini açıqlayıb. “Patriot” “Dəmir Günbəz”lə oxşar formada işləyir, lakin o, qısa mənzilli silahlardan daha çox, ilk növbədə təyyarələri, qanadlı raketləri və ballistik raketləri vurmaq üçün nəzərdə tutulub. İsrail 2012-ci ildə “Dəmir Günbəz” artilleriya batareyalarının HƏMAS-ın Qəzzadan atdığı raketlərin 84%-ni dəf etdiyini bildirib. Onlar 573 dəfə cavab verildiyini və 421 raketin məhv edildiyini iddia ediblər. 2021-ci ildə İsrail ordusu iddia edib ki, HƏMAS Qəzza zolağından 3000 raket atdığı zaman “Dəmir Günbəz”90% müvəffəqiyyət qazanıb. Hazırkı münaqişə başlayandan bəri HƏMAS İsrailə etdiyi hücum zamanı 5000 raket atdığını iddia edir. İsrail ordusunun bildirdiyinə görə, “Dəmir Günbəz” onlardan 153-nü ələ keçirib, digərləri isə açıq ərazilərə və ya Qəzza zolağının öz içinə düşüb.
Hazırda bu kompleksdən yalnız İsrail və Sinqapurda istifadə edilir. “Dəmir Günbəz”, qeyd edildiyi kimi, Azərbaycana müxtəlif silah sistemlərinin satışını həyata keçirən “Rafael” və “Israel Aircraft Industries” şirkətləri tərəfindən yaradılıb. Azərbaycan adıçəkilən şirkətlərlə 2013-cü ildə müqavilə bağlayıb. Azərbaycanın bu kompleksi İsraildən almasına dair danışıqların 2011-ci ildən getdiyi deyilir. Məlumata görə, İsrail Azərbaycana ən mükəmməl kompleksi təklif edir. Bunların müəyyən komponentləri ölkəmizdə mövcuddur, amma tam şəkildə sistemin qurulması və tədarükü başa çatmayıb. Onu da qeyd edək ki, Azərbaycan Rusiyadan aldığı “S-300 Favorit” hava hücumundan müdafiə sistemləri ilə hava sərhədlərinin mühafizəsini xeyli dərəcədə gücləndirib. Bundan başqa, hələ 2016-cı ilin dekabrında Azərbaycan Silahlı Qüvvələri İsrailin “Israel Aerospace Industries”, “Elta Systems”, “Rafael” və digər şirkətlərinin birgə hazırladığı uzaq mənzilli “Barak 8” ZRK-dan döyüş atışları keçirməklə 90 km məsafədə ballistik və aerodinamik hədəfləri məhv etmək imkanlarını nümayiş etdirdi. Bununla da Azərbaycan İsrailin ən müasir hava hücumundan müdafiə kompleksinin yerüstü versiyasının ilk alıcısı oldu. Azərbaycan hazırda “Barak-8” kompleksi ilə silahlanan ən azı bir ədəd zenit batareyasına və 75 ədəd raketə malikdir. Bir batareyanın dəyəri 25 milyon dollardır, bir ədəd raket isə təxminən 1.5 milyon dollar dəyərindədir. Sovet hərbi texnikasının bölünməsi zamanı Azərbaycanın Silahlı Qüvvələri “Kruq-M” və “Kruq-M1” 9 ədəd tırtıllı şassiyə malik mobil zenit raket kompleksi də əldə edib. Müəyyən qədər köhnə hesab edilən komplekslər sonradan orta mənzilli “Buk-MB” kompleksləri ilə əvəz edildi. Azərbaycan “Stilett T38” zenit raket kompleksini fə alıb. Hazırda ən azı bir divizionu döyüş növbətçiliyinə cəlb edilib. Digər müdafiə vasitələri öz effektivliyini Vətən müharibəsində göstərib. “Dəmir Günbəz”in gəlişi ilə bu sahədə daha böyük nailiyyətlər əldə olunacağı gözlənilir.
Tahir TAĞIYEV
