İran, Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ və Oman birgə dəniz qüvvələri yaradır. Yeni dəniz ittifaqına İran və Səudiyyə Ərəbistanı daxil olacaq. Bunu İran Hərbi Dəniz Qüvvələrinin komandanı, kontr-admiral Şəhram İrani deyib.
İrani İran televiziyasında çıxışı zamanı yeni dəniz ittifaqının yaradıldığını açıqlayıb: “Bir sıra region ölkələri, o cümlədən İran və Səudiyyə Ərəbistanı Hind okeanının şimalında yeni dəniz koalisiyası yaratmağa hazırlaşır”.
İran və Oman keçmişdə bir neçə müştərək dəniz təlimi keçirsə də, İran bildirib ki, Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Qətər, Bəhreyn, İraq, Pakistan və Hindistan da daxil olmaqla, digər ölkələr indi kollektiv dəniz əməkdaşlığına can atır. İran Hərbi Dəniz Qüvvələrinin komandanı BƏƏ-nin Fars körfəzindəki ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi dəniz koalisiyasından çıxdığını təsdiqləyib. İrani bildirib ki, hazırda yeni regional və regiondankənar koalisiyalar yaradılır.
Çox maraqlıdır ki, BƏƏ bir vaxtlar ABŞ-ın 54 ölkənin iştirakı ilə yaratdığı birlikdən çıxıb 4 ölkə ilə birlikdə dəniz qüvvələri yaradır. Regionda nə baş verir? Diqqəti çəkən məqam həm də Çinin bu proseslərdə həlledici rol oynamasıdır.
“Bu birliyin nə dərəcədə uğurlu olacağını indidən demək çətindir”
Məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər”ə açıqlama verən hərbi ekspert Ramil Məmmədlinin fikrincə, bu, İran körfəzində yeni geosiyasi mübarizənin başlanğıcıdır: “Məsələ ondadır ki, regionda iki böyük dövlət var. Bunlar Səudiyyə Ərəbistanı ilə İrandır. Hər iki dövlət bölgədə əzəli rəqiblərdir və zaman-zaman bunların arasında gərginlik yaşanıb. İranda 1979-cu ildə mollalar hakimiyyətə gələndən sonra ABŞ əsasən Səudiyyə Ərəbistanını dəstəkləyib. Ancaq bir neçə ildir ABŞ-la Səudiyyə Ərəbistanı arasında soyuq münasibətlər hökm sürür. Bunun bir neçə səbəbi var. Səbəblərdən biri də yavaş-yavaş dünyada neft amilinin azalmağa, alternativ enerji mənbələrinin rolunun artmağa doğru getməsidir. Belə bir vəziyyətdə bölgədə Birləşmiş Ştatların zəifləməkdə olan yerini Çin maksimum doldurmağa çalışır. Təsadüfi deyil ki, Çinin vasitəçiliyi ilə bu ilin martında İranla Səudiyyə Ərəbistanı bir araya gələrək barışdılar. Halbuki, 2016-ci ildə bu iki ölkə arasında münasibətlər kəskin şəkildə pisləşmişdi, dimlomatk əlaqələr kəsilmişdi. İran neftinin əsas alıcısı Çindir. Dörd ölkə arasında dəniz ittifaqının yaradılmasının arxasında məhz Pekin dayanır. Nəzərə almaq lazımdır ki, ABŞ-ın körfəzdə hərbi dəniz bazası var. Bu birliyin nə dərəcədə uğurlu olacağını indidən demək çətindir. Ən azından ona görə ki, İranla Səudiyyə Ərəbistanı əzəli rəqiblərdir. Ancaq görünən odur ki, Çin regionda ABŞ-ın zəifləyən nüfuzundan öz məqsədləri üçün istifadə etməyə çalışır. Tayvan adası ilə bağlı ABŞ və Çin arasında gərginliyin getdikcə artması da İran körfəzindəki nüfuz müharibəsinə öz təsirini göstərir. Lakin nəzərə alsaq ki, regionda İsrail faktoru var və ABŞ bu dövlətin əsas müttəfiqidir, o zaman Vaşinqtonun geri çəkiləcəyi real görünmür. Çünki bu, İsrailin maraqlarına toxunur. O baxımdan hesab edirəm ki, regionda nüfuz mübarizəsi daha kəskin fazaya keçə bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
