1979-cu ildə devrilmiş İran şahı Məhəmməd Rza Pəhləvinin ABŞ-da mühacirətdə yaşayan oğlu Rza Pəhləvi son aylar beynəlxalq gündəmə gətirilməyə başlayıb. Münhen Təhlükəsizlik Konfransına qatıldıqdan sonra mediada davamlı olaraq Pəhləvidən danışılır və ABŞ-ın onu İranda hakimiyyətə hazırladığı barədə iddialar dolaşır.
Məlumdur ki, hazırda İran adlanan ölkədə vəziyyət qarışıb və Cənubi azərbaycanlılar və başqa xalqlar müstəqilliklərinə qovuşmaq uğrunda mücadiələr verirlər. Əlbəttə, bizim üçün Güney Azərbaycan Milli Hökumətinin yaradılması çox vacibdir və bu məqsədə doğru irəliləyirik. İranın parçalanmasının gündəmdə olduğu bir vaxtda Rza Pəhləvinin səhnədə görünməsi diqqət çəkir. Yayılan məlumata görə, R.Pəhləvi İsrailə gedib. O, İsrailin Kəşfiyyat naziri Gila Gamliel lə görüşüb. Görüşdə Gila "İranın Vəliəhdi Rza Pəhləvi, İsrailə xoş gəlmisiniz. Biz birlikdə İsrailin gələcək nəsilləri naminə xalqlar arasında əlaqələri yeniləyəcəyik”-deyib.
Mətbuatda R.Pəhləvinin İsrailin baş naziri ilə görüşünü əks etdirən görüntülər də yer alıb.
Mətbuatda gedən məlumata görə Pəhləvi İsraildə Bəhai dini icması ilə də görüşəcək.
Qeyd edək ki, Bəhailik İranda yaranıb və dini mərkəzi İsrailin Hayfa şəhərində yerləşir.
Məlumat üçün bildirək ki, səfər öncəsi yayılan məlumatda “İsrailin kəşfiyyat və atom enerjisi naziri Gila Qamliel İranın sonuncu şahı Pəhləvi sülaləsinin başçısı, hazırda ABŞ-da yaşayan İran vəliəhdi Şahzadə Rza Pəhləvi ilə görüşəcək, şahın varisini “gücləndirmək” məqsədilə İsrailə rəsmi səfərə hazırlaşır”, İsrail hökumətinin mətbuat bəyanatında deyilir, “İsrailin kəşfiyyat naziri Gila Qamliel İranın vəliəhdi, şahın oğlu və indiyə qədər İsrailə açıq səfər edəcək İranın ən yüksək rütbəli şəxsi Rza Pəhləvini qəbul edəcək” deyə bildirilirdi.
Göründüyü kimi, İsrail molla rejiminə qənim ola biləcək şəxsi ortaya çıxarıb və onun hakimiyyətə yiyələnməsində maraqlıdır.
“...Bu da, şübhəsiz ki, qan-qadasız başa gəlməyəcək, İranda çox dəhşətli hadisələrlə müşayiət olunacaq”
Məsələyə şərh verən siyasi ekspert Abutalıb Səmədov “Bakı-Xəbər”ə “Məlumdur ki, İran şahı Məhəmməd Rza Pəhləvi İran İslam İnqilabı adlanan çeviriliş nəticəsində hakimiyyətdən uzaqlaşıb. 1979-cu ildə ABŞ-a qaçmaq məcburiyyətində qaldı və elə orada da vəfat etdi. Bu gün ABŞ, onun müttəfiqləri və ilk növbədə İsrail indiki rejimi dəyişmək üçün yollar axtarır. Ziddiyyətlər artıq maksimum gərginlik həddinə çatıb. Son günlər məlumat verildi ki, İran artıq nüvə silahı əldə etmək ərəfəsindədir. Bunun üçün uranı 90 faiz zənginləşdirmək lazımdır və bu artıq 84 faiz səviyyəsinə çatıb. Təbiidir ki, Qərb həm bu prosesin qarşısını almaq və İranın nüvə silahına imkan verməmək üçün çalışır, həm də 1979-cu ildən həm ABŞ-ın, həm də İsrailin başağrısına çevirilən rejimi dəyişdirmək istəyir. Real müxalifət ortaya çıxmadığından və İranda belə bir müxalifətin ortaya çıxmaq şansı olmadığından devrilmiş İran şahı Məhəmmədrza Pəhləvinin oğlunu hakimiyyətə gətirmək barədə düşünür. Bu mümkün olacaqmı? Etiraf etmək lazımdır ki, bu o qədər də asan deyil. Rza Pəhləvinin İranda böyük nüfuzunun olduğunu söyləmək mümkün deyil. Üstəlik, İran hakimiyyəti başlayan etirazları zor aparatı vasitəsilə qan içində boğmağa artıq adət edib və bunu kifayət qədər yaxşı bacarır”-deyə bildirdi.
A.Səmədovun sözlərinə görə, bu şəraitdə İranda inqilabın baş verəcəyini, xalqın ayağa qalxaraq hakimiyyəti dəyişəcəyini və ABŞ-da olan Rza Pəhləvini dəvət edəcəyini düşünmək sadələlöhvlük olardı. A.Səmədovun fikrincə, hakimiyyətin dəyişməsinin yalnız bir yolu var, bu da ABŞ və İsrailin İrana birbaşa müdaxilə etməsi ilə bağlıdır. “Onlar bu addımı atarlarmı? Bu da o qədər real görünmür. Ancaq o biri tərəfdən də nüvə silahının yaradılmasının və İranın nüvə dövlətinə çevirilməsinin qarışısını almağın başqa bir yolu yoxdur. Əgər İran ABŞ və İsraillə müharibədən yayınmaq istəyirsə mütləq nüvə danışıqlarını davam etdirməli, MAQATE-nin müşahidəçilərinin İranda monitorinq aparmasına imkan verməli və nüvə silahından imtina etdiyini bütün dünyaya sübut etməlidir. Hələlik, İran bu addımları atmaq niyyətində deyil və belə bir istəyinin olduğu da görünmür. O biri tərəfdən, Qərblə açıq silahlı münaqişəyə getməyin İran üçün ağır nəticələr verəcəyini də anlayır. Yaxın günlərdə, yaxın aylarda hadisələrin necə inkişaf edəcəyi və İranın hansı yolu tutacağı aydın olacaq. Ancaq təbiidir ki, Azərbaycan olaraq İranın qonşusu kimi çox istərdik ki, İran qarşıdurmadan, nüvə silahına malik olmaq istəyindən imtina etsin və altılıqla razılaşmaya getsin. Söhbət BMT Təhlükəsizlik Şurasının 5 daimi üzvündən və Almaniyadan gedir. Bu addım gərginliyi müəyyən qədər götürməyə imkan verərdi. Əks halda, Qərb Məhəmməd Rza Pəhləvinin vəliəhədi Rza Pəhləvini hakimiyyətə gətirmək üçün real addımlar atmaq məcburiyyətindədir və bu da, şübhəsiz ki, qan-qadasız başa gəlməyəcək, İranda çox dəhşətli hadisələrlə müşayiət olunacaq”-deyə A.Səmədov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
