Qardaş Türkiyə, bir çox sahələrdə olduğu kimi, son illərdə müdafiə sənayesi sahəsində də böyük nailiyyətlərin müəliifiniə çevrilib. Bunun ən bariz sübutlarından biri Türkiyənin özünün ilk universal desant gəmisini dənizə buraxmasıdır.
Sözügedən gəmi Qara dənizin qarşı sahilində olan Ukraynada müharibənin getməsi ilə bağlı artan regional gərginlik şəraitində Türkiyəyə özünün dron qüdrətini yüksəltmək imkanı verəcək. Bu səbəbdən bir çox hərbi ekspertlər “TCG Anadolu” desant gəmisini dünyanın ilk drondaşıyan gəmisi adlandırırlar.
Həmin gəmi göyərtəsində yüngül təyyarələr, əsasən helikopter və dronlar daşıya biləcək. 232 metr uzunluğu, 32 metr eni olan gəmidə 1400 nəfərlik hərbi heyət və ya bir batalyon, döyüş maşınları və başqa avadanlıq yerləşdirilə bilər. Daha bir maraqlı məqam odur ki, həmin gəmi ehtiyac olduğu halda Türkiyəyəy dünyanın istənilən guşəsində hərbi və humanitar əməliyyatları həyata keçirmək imkanı verəcək. Ekspertlərin fikrincə bu gəmi Türkiyənin regional liderliyinin möhkəmlənməsinin rəmzi olacaq. Onu da qeyd edək ki, gəminin tikintisində 70 faiz yerli materiallardan istifadə olunub. Bu da qeyd olunur ki, gəmidən xilasetmə missiyalarında da istifadə etmək mümkün olacaq. Onun göyərtəsində bütöv bir hospital fəaliyyət göstərəcək. Gəminin hər birində 1 tank olan 4 desant kateri var. Bundan əlavə, gəmi 13-ü tank, 27-si zirehli amfibiya maşını, 6-sı zirehli transportyor, 33-ü müxtəlif maşınlar və 15-i yükdaşıyan treyler olmaqla ümumilikdə 94-dək texnikanı daşıya biləcək. “TCG Anadolu” gəmisinin hava donanmasına gəlincə isə bura 11 dron daxildir, onun anqarında 30-dək helikopter daşına bilər. Universal desant gəmisi İstanbuldakı Sedef tərsanəsində Türkiyə-İspaniya konsorsiumu tərəfindən İspaniyanın “Juan Carlos I” yüngül təyyarədaşıyanının dizaynı əsasında tikilib. Ankaranın ilkin planı özünün ən böyük döyüş gəmisində F-35 B-modelli qırıcıların yerləşdirilməsi idi. Bu təyyarələr də dronlar kimi qısa uçuş xətlərindən havaya qalxa bilir. Lakin 2019-cu ildə ABŞ Rusiyadan S-400 raket sistemi aldığına görə NATO müttəfiqi olan Türkiyəni F-35 proqramından xaric etdikdən sonra Ankaranın inauqurasiya planı dəyişib və əvəzində “TCG Anadolu” gəmisi drondaşıyan gəmiyə konvertasiya edilib. Bu da qeyd olunur ki, Türkiyə yeni gəmiyə helikopterlərdən başqa “Bayraktar TB3” və “Kızılelma” döyüş dronları, “Turkish Aerospace Industries” şirkətinin istehsalı olan “Hürjet” yüngül döyüş qırıcısı yerləşdirməyi planlaşdırır. “Reuters” agentliyi yazır ki, “TCG Anadolu” dünyada donanması əsasən dronlardan ibarət ilk döyüş gəmisi olacaq. Burada xatırladaq ki, NATO-nun ikinci böyük ordusuna malik Türkiyənin münaqişəli Suriya və İraqla sərhədi, Aralıq və Qara dənizlərə çıxan sahil xətti var. Bu fonda “TCG Anadolu” gəmisiqardaş ölkəyə əlavə üstünlüklər vəd edir. Hələli isə bu dəniz nəqliyyatı vasitəsi Türkiyə donanmasının ən böyük gəmisi olaraq tarixə düşüb. İstənilən halda “TCG Anadolu” Türkiyənin və ümumilikdə türk dünyasının böyük uğurudur. Eyni zamanda, bu Türkiyənin hərbi sənaye sahəsinin və texnoloji inkişafının daha bir parlaq göstəricisidir. Bu hərbi gəmi öz geniş döyüş potensialı və imkanları ilə qardaş ölkənin hərbi qüdrətini bir daha dünyaya nümayiş etdirir. Gəminin silahlanmağa qəbul edilməsi Türkiyənin 10 min kilometrlərlə sərhədlərindən kənarda çox mühüm hərbi məqsədli vəzifələri yerinə yetirməsi üçün real imkanlar yaradacaq. Qarıdakı dövr əzində müdafiə sənayesi sahəsində Türkiyənin daha böyük uğulara imza atması gözlənilir.
Qeyd edək ki, Türkiyə hökuməti müdafiə sənayesi müəssisələrinin ümumi büdcəsini artıraraq 75 milyard dollara çatdırmaq niyyətindədir. Müdafiə sənayesi layihələrinin sayı 62-dən 750-yə, kompaniyaların sayı isə 56-dan 2 min 700-ə yüksəlib. Son 20 ildə Türkiyədə müdafiə layihəsi 5,5 milyard dollardan 60 milyard dollara çatıb. Tenderlər mərhələsində olan layihələr nəzərə alınsa, gələcəkdə müdafiə sənayesi büdcəsi 75 milyard dollara çatdırılacaq. Təbii ki, maliyyələşmənin artırılması bütün sahələrdə yeni sıçrayışlara səbəb olacaq. Artıq türkiyə müdafiə sahəsində xarici asılılığın nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldılmasına nail olub. Hazırda ölkədə yerli və milli istehsalımız 80 faizə çatıb. Türkiyə, nəinki texnika, eyni zamanda sursat da istehsal edir. Məhsullara həm daxildə, həm də ölkə xaricində tələbat var. Türkiyənin Prezident Administrasiyasının Müdafiə Sənayesi İdarəsinin rəhbəri İsmail Demir məsələ ilə bağlı qeyd edir: “Türkiyə olaraq müdafiə sənayesində artıq yeni mərhələyə başlamışıq”. “Türkiyə olaraq müdafiə sənayesində artıq yeni mərhələyə başlamışıq”. O bildirib ki, yeni texnikalardan təkcə Türkiyə yox, ehtiyacı olan digər dövlətlər də istifadə edə biləcəklər: “Biz bu il müdafiə sənayesi sahəsində müxtəlif yeniliklər, o cümlədən insansız dəniz aparatları görəcəyik”. Bununla yanaşı xüsusi qeyd olunmalıdır ki, pilotsuz uçuş aparatları və silahlı pilotsuz uçuş aparatlarının istehsalı ilə Türkiyə dünyada yüksələn bir gücə çevrilib. Müdafiə sənayesi sahəsində “Akıncı”, “Hürkuş”, “Singur”, “Aksungur” kimi adlar adətən dünyada bir marka olaraq tanınmağa başlanıb. Bundan əlavə, Türkiyə Silahlı Qüvvələri xüsusilə zirehli personal daşıyıcı, tank və raket sektorlarının milli sərmayələri və yerli istehsalatlarına həyata keçirir. Bu sahələrdə gələcəyin mühüm tədarükçüsü ölkəsi olmağa namizəd olan Türkiyə gündən-günə azalan xarici asılılığı ilə diqqət çəkir. Yaxın gələcəkdə yerli, yəni milli döyüş təyyarələrini sahəyə buraxmağa hazırlaşan və işlərini sürətlə davam etdirən Türkiyə xarici asılılıqdan böyük ölçüdə xilas olacaq, hətta bu sahədə dünyanın aparıcı ölkələrindən birinə çevriləcək. Onu da qeyd edək ki, Azərbaycanın Qarabağda qazandığı zəfərdə Türkiyə hərbi sisteminin və hərbi sənayesinin tətbiqi önəmli rol oynayıb. Azərbaycanın bu uğuru bütün türk dünyasında bir canlanma yaradıb, türk dövlətlərinin birliyini gücləndirib.
Tahir TAĞIYEV
