“Kaptaqon” (metamfetamin) sintetik narkotik maddədir. Suriyada Bəşər Əsəd rejiminin nəzarətində olan bölgələr “kaptaqon” adlı narkotik maddənin əsas istehsal mərkəzlərindən sayılır. İran rejiminə və Livan Hizbullahına bağlı narkotik kartelləri “kaptaqon” maddəsinin əsas istehsalçılarıdır və onlar ildə yüz milyonlarla həb istehsal edərək qaçaqmalçılıq yolu ilə qonşu ölkələrə, əsasən də Səudiyyə Ərəbistanına daşıyırlar.
Bu arada Rusiyanın “Kommersant” qəzeti yazır ki, “kaptaqon” bəlkə də Suriyanın qonşu dövlətlərlə danışıqlarda əsas təzyiq rıçaqına çevrilə bilər. İstehsalının, demək olar ki, hamısı ölkə daxilində yerləşir və əsas təchizat Fars körfəzinin zəngin ərəb ölkələrinə gedir. Hardasa 57 milyard dollarlıq dövriyəsi var. “Kaptaqon” Yaxın Şərqdən kənarda praktiki olaraq tanınmır. Ərəb ölkələrində çox məşhur olan bu sintetik narkotik son on ildə ağır təcrid vəziyyətində olan Suriya üçün əsl “xilaskara” çevrilib. Səudiyyə Ərəbistanı isə bunun əsas istehlakçısına çevrilib. Əsəd rejimi bir sıra ərəb ölkələrini bununla şantaj edir və onlara təzyiq edir. Hansı ölkə Suriya ilə əlaqələri bərpa etsə, ora bu nakrotikin göndərilməsi dayandırılacaq. O da məlum olub ki, hökumətin narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi ilə mübarizə ilə bağlı mütəmadi hesabatlarına baxmayaraq, bəzi tanınmış narkotik tacirlərinin Suriyadakı hakim rejimlə sıx əlaqələri var: “Silahlı birləşmələrin komandirləri, gizli xidmətlər narkotiklərin xaricə daşınması ilə məşğuldur. Suriya sərhədlərini onların iştirakı olmadan, xüsusən də qadağan olunmuş yüklərlə keçmək praktiki olaraq mümkün deyil. Çünki Bəşər Əsədin qardaşı Mahir sərhədlərin qorunmasına cavabdehdir”.
Görünən odur ki, İran-Əsəd-Hizbullah üçlüyü ərəb dünyasını “kaptaqonla” hədələyir. Getdikcə bu problem daha çox özünü göstərir.
“Bu məsələdə Əsəd rejimindən bir vasitə kimi istifadə edir”
Məsələyə münasibət bildirən İrəvan Azadlıq Təşkilatının sədri Təbriz Musayevin fikrincə, İran uzun illərdir Suriyada narkoticarəti himayə edir: “Bu, əslində yeni məlumat deyil. Məsələ ondadır ki, illərdir İran Yaxın Şərqdə bir sıra terrorçu qrupları maliyyələşdirir. O cümlədən, Livandakı Hizbullah təşkilatı məhz İran tərəfindən maliyyələşdirilir. İran terror təşkilatlarını təkcə neft gəlirləri hesabına maliyyələşdirmir. İran bu təşkilatları həm də narkotikdən əldə edilən gəlirlər hesabına maliyyələşdirir. O cümlədən, İranın Suriyada varlığı bu baxımdan mühüm rol oynayır. Düzdür, Əsəd rejimi İranla əzəldən bağlıdır. Ancaq 2011-ci ildə Suriyada vətəndaş müharibəsi başlayandan sonra aləm bir-birinə dəyib. Məsələ ondadır ki, Əsəd Suriyanın bütün ərazisinə nəzarət edə bilmir. Ölkə praktiki olaraq parçalanmış vəziyyətdədir. Üstəlik, Suriya sanksiyalar altındadır. Xeyli sayda əhali ölkədən qaçqın düşüb. Əsəd rejiminə qarşı bir sıra ölkələr, o cümlədən ərəb ölkələri sanksiyalar tətbiq edir. Düzdür, son illər sanksiyalar bir qədər yumuşaldılıb. Ancaq ərəb dövlətləri Suriyada Əsəd rejiminin devrilməsində qərarlıdırlar. Sadəcə, müxtəlif səbəblərdən buna gücləri çatmır. Çünki Əsəd rejiminin arxasında Rusiya və İran dayanır. Bilavasitə onların yardımı sayəsində Əsəd rejimi duruş gətirə bildi. Eyni zamanda, İran Səudiyyə Ərəbistanı ilə rəqibdir. Heç vaxt istəmir ki, rəsmi Ər-Riyad ərəb ölkələrinə ciddi təsir etsin. Çinin vasitəçiliyi ilə İranla Səudiyyə Ərəbistanının barışdırılması müvəqqəti xarakterlidir. Yəni situativ olaraq tərəflər bir araya gəlib. İranın əsas məqsədi odur ki, Səudiyyə Ərəbistanı parçalansın və körfəz ölkələri arasında əvvəlki təsir imkanlarından məhrum olsun. Bunlardan biri də Səudiyyə Ərəbistanını sintetik narkotiklə zəhərləməkdir. Bu da göz qabağındadır. Başqa bir tərəfdən, Səudiyyə Ərəbistanında müxtəlif vaxtlarda törədilən bir sıra terror aktlarının arxasında İran dayanır. Niyə? Çünki İranın özü bir terror dövlətidir. Ona görə də, bəli, İran Əsəd rejimi vasitəsilə Yaxın Şərq ölkələrini narkotiklə zəhərləyir. Bu bir reallıqdır”.
Vidadi ORDAHALLI
