İranın paytaxt Tehran və digər şəhərlərində tələbə və şagird qızların zəhərlənməsi ilə bağlı etiraz aksiyaları davam edir. Onlarla təhsil ocağında qızların naməlum maddədən kütləvi zəhərlənməsinin əsl səbəbləri hələ də tam müəyyənləşdirilməyib.
İranın dövlət nümayəndələri bunu “İslam inqilabı düşmənlərinin” törətdiyini bildirir, sosial fəallar isə hakimiyyəti ittiham edirlər. Sonuncular vurğulayır ki, yüzlərlə tələbə qızın qəsdən zəhərlənməsi qızların təhsil almasını istəməyən ifrat islamçı qrupların əməlidir.
Aksiyaların Cənubi Azərbaycan şəhərlərində daha geniş vüsət alması da müşahidə edilir. Burada müxtəlif şəhərlərdə İranın digər şəhərləri ilə eyni vaxtda müəllimlər və şagirdlərin valideynləri təhsil idarələrinin binaları qarşısında etiraz aksiyası keçiriblər. Sosial mediada yayımlanan məlumata görə, Culfa, Ərdəbil, Zəncan, Qəzvin və Həmədan şəhərlərində etiraz aksiyaları keçirilib. Bir neçə gün əvvəl müəllimlərin həmkarlar ittifaqı fəalları sosial media səhifələrində İranın müxtəlif şəhərlərində məktəblərdə qız şagirdlərin zəhərlənməsinin geniş vüsət almasına etiraz olaraq müəllimləri aksiya keçirməyə çağırıblar. Müəllimlər həmkarlar ittifaqı fəallarının etiraz aksiyasına dəvət bəyanatlarını qəbul ediblər. Bundan əlavə, müəllimlərin etirazlarının keçirilməsinə dəstək məqsədilə İran Azərbaycanının 4 siyasi qurumu da bəyanat yayımlayaraq, təhsil işçilərinin aksiya keçirməsinə dəstək verdiyini bildirib. Şərqi Azərbaycan vilayətinin Culfa şəhərində müəllimlər bu şəhərin Təhsil İdarəsi qarşısına toplaşaraq, ölkə məktəblərində şagirdlərin zəhərlənməsi hadisələrinə etiraz ediblər. Etiraz edən müəllimlər əllərində plakatlarla tələbələri dəstəklədiklərini bildiriblər. Bu plakatlarda "Tələbələr bizim qırmızı xəttimizdir", "Tələbələrimizi tək qoymayacağıq", "Tələbələri zəhərləmək böyük cinayətdir", "Tələbələri zəhərləməyə son qoyun" kimi şüarlar yazılıb. Azərbaycanın digər şəhərlərində, o cümlədən Ərdəbildə də müəllimlər etiraz aksiyası keçiriblər. Ərdəbildə keçirilən aksiyadan sosial mediada yayımlanan videogörüntülərdə müəllimlərin "məktəblərin təhlükəsizliyi bizim haqqımızdır" şüarı səsləndirdikləri müşahidə olunur. Müəllimlər və şagirdlərin valideynləri həmin mitinqlərdə qızların məktəblərinə zəhərləyici qazla hücumlar həyata keçirənlərin tezliklə müəyyən edilərək mühakimə olunmasını tələb edib. Valideynlərin Təhsil Nazirliyinin qarşısında və məktəblərin önündə təşkil etdikləri etiraz aksiyaları hakimiyyət əleyhinə nümayişlərə çevrilib. Onlar inqiliab keşikçilərini İŞİD terrorçuları adlandıran şüarlar səsləndiriblər. Ölkə boyu müəllimlərin etiraz aksiyaları ilə eyni vaxtda Təbriz Tibb Elmləri Universitetinin tələbələri də məktəblərdə müəllimlərin etirazlarına dəstək olaraq aksiya keçiriblər. Universitetin çox sayda tələbəsi ölkənin bir çox şəhərində qız məktəblərində kimyəvi maddə şübhəsi ilə zəhərlənmələrə etiraz olaraq piket keçirmək üçün universitet şəhərciyində toplaşıb. Tələbələrin etiraz aksiyasında fars dilində "Nəfəs yolu kəsilir, hərəkət davam edir" şüarı səsləndirdikləri bildirilir.
Xatırladaq ki, İranda qız məktəblərində zəhərlənmələr son üç ayda davam edir və son günlər zəhərlənmə hallarının artdığı bildirilir. Ölkədə qızların təhsil aldığı məktəblərdə iddia edildiyi kimi zəhərlənmə hallarının başlamasından bir neçə ay keçməsinə baxmayaraq, hökumət və təhlükəsizlik qurumları tərəfindən bu hücumların səbəbkarlarının müəyyən edilməməsi cəmiyyətdə hökumətə qarşı qəzəb və inamsızlığın daha da artmasına səbəb olub. Rəsmilər ilk dəfə noyabr ayında ortaya çıxan şübhəli zəhərlənmələrlə bağlı xəbərlərə məhəl qoymayıb. Lakin xəstələrin sayının artmasından sonra son həftələr ictimai təzyiqlərə məruz qalıb. İranın Səhiyyə Nazirliyinin etirafına görə, tələbələrin təxminən 10 faizi naməlum maddənin təsirinə məruz qalıb. Nazirlik hadisələrin böyük əksəriyyətinin narahatlıq doğurduğunu bildirib. Qeyd edildiyi kimi, şübhəli zəhərlənmələr sentyabr ayında başlayan və aylardır davam edən etiraz aksiyaları ilə üzləşən İranın ruhani rejiminə qarşı yeni böhrandır. Şübhəli zəhərlənmələrlə bağlı hökumətə qarşı ictimaiyyətin reaksiyası rejimə dərin inamsızlığı göstərir. Bəzi iranlılar hökuməti zəhərlənmələri etiraz aksiyalarında iştirak etdiklərinə görə qızlara qarşı qisas aktı olaraq ittiham edib. Bu fonda tanınmış insan haqları müdafiəçisi Nərgiz Məhəmmədi İran hökumətinin qadınlara qarşı rəftarından qaynaqlanan və rejim əleyhinə aylardır davam edən etirazlar fonunda iranlı qadınları yenidən ölkə boyu küçələrə çıxmağa çağırıb. İranlı fəal martın 8-də Tehranın 16 illik həbs cəzasını çəkdiyi bədnam Evin həbsxanasından yazdığı mesajda "qadın və analıq simvolları ilə küçələri fəth etməyinizi xahiş edirəm" deyib. Məhəmmədi bildirib ki, hökumətin etirazlara qarşı qəddarcasına repressiyaları dövlət və qadınlar arasında böyük uçurumu nümayiş etdirir: "Hökumətlə qadınlar arasındakı məsələ siyasətdən kənardadır. İkisi arasındakı əsas münaqişə siyasi arenadan daha üstündür. Əminə Məhsanın ölümü bunun həqiqi əksidir və avtoritar dini rejimə qarşı niyə mübarizə apardığımızın parlaq nümunəsidir". Son zamanlar artan inflyasiya və pisləşən iqtisadiyyatla bağlı da keçirilən nümayişlər İran rejiminin ölkə daxilində mövqelərini daha sürətlə laxladır. ABŞ-ın Müharibə Araşdırmaları İnstitutu da bildirir ki, İranda etiraz fəallığı artır. Rejim bir çox fərqli sahələrdə böhranla üz-üzədir. Bildirilib ki, bunun əsas səbəbi rejimin səriştəsizliyi və idarəetmənin düzgün qurulmamasıdır.
Ramil QULİYEV
