Bu günlərdə Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) İranın nüvə fəaliyyətləri ilə bağlı mühüm məlumatlar açıqlayıb. Qurum İranda yüksək zənginləşdirilmiş uran hissəciklərinin aşkar edildiyini bildirib.
Qeyd edilir ki, müfəttişlər İranın yeraltı Fordo müəssisəsindəki iki mərhələli IR-6 sentrifuqasının əvvəllər elan ediləndən əhəmiyyətli dərəcədə fərqli şəkildə konfiqurasiya edildiyini, oradan alınan nümunələrdə 83,7% təmizliyə malik hissəciklərin olduğunu aşkar ediblər. Məlumatda o da bildirilib ki, məsələyə aydınlıq gətirmək üçün agentliklə İran arasında danışıqlar davam edir. ABŞ Dövlət Departamentinin sözçüsü Ned Prays MAQATE-nin İranın Fordo Nüvə Mərkəzində 83,7% zənginləşdirilmiş uran hissəciklərinin aşkar edilməsi barədə məlumatından sonra ABŞ-ın heç vaxt İranın nüvə silahı əldə etməsinə icazə verməyəcəyini deyib: “ABŞ prezidenti Co Baydenin İranın heç vaxt nüvə silahına sahib olmayacağına dair ciddi və qəti öhdəliyi var. Biz buna heç vaxt imkan verməyəcəyik”. İranın nüvə proqramı problemini qalıcı şəkildə həll etməyin yolunun diplomatiyadan keçdiyini təkrarlayan Prays bildirib: “İranın nüvə proqramının yaratdığı problemə qalıcı bir həll tapmaq istəyirik. Biz inanırıq ki, buna nail olmağın ən effektiv yolu diplomatiyadır. Amma İranın əsla nüvə silahına sahib olmamasını təmin etmək üçün lazım olan nə varsa, onlardan istifadə edəcəyimiz barədə çox dəqiq siyasətimiz var”. Prays bu məsələdə ABŞ-ın Avropa və Orta Şərqdəki müttəfiqləri ilə sıx əlaqədə olduğunu da bildirib. Belə br vaxtda bəlli olub ki, ABŞ və İsrail İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almaq üçün koordinasiyanı gücləndirmək barədə razılığa gəliblər. Ağ Evin rəsmi saytında dərc olunan iki ölkənin birgə bəyanatında bu xüsusda qeyd olunub: “Rəsmilər İranın nüvə proqramının irəliləyişini böyük narahatlıqla təhlil ediblər və İsraillə ABŞ arasında təhlükəsizlik sahəsindəki çoxillik tərəfdaşlığın daha da gücləndirilməsinin qarşılıqlı məqsədini bir daha təsbit ediblər. Bununla bağlı vəzifəli şəxslər İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almaq və İranın regionda düşmənçilik fəaliyyətindən çəkindirmək üçün tədbirlərin koordinasiyasını gücləndirməyi öhdələrinə götürüblər”. Milli təhlükəsizlik müşaviri Ceyk Sallivan, İsrailin strateji planlaşdırma naziri Ron Dermer və İsrail Milli Təhlükəsizlik Şurasının rəhbəri Saxi Haneqbinin iştirakı ilə ABŞ-nin paytaxtı Vaşinqtonda ABŞ-İsrail Strateji Məsləhət Qrupunun keçirilən toplantısının yekununa dair verilən bəyanatda daha sonra qeyd olunub: Tərəflər həmçinin ABŞ Silahlı Qüvvələri ilə İsrail Müdafiə Qüvvələri arasında keçirilən son birgə təlimlərin nəticələrini də müzakirə ediblər. Görüş zamanı hər iki tərəf “İsrailin təhlükəsizliyini və Yaxın Şərq regionuna siyasi inteqrasiyasını daha da dərinləşdirmək üçün səyləri” baxışdan keçirib. Sallivan, ABŞ prezidenti Co Baydenin 2022-ci ilin iyulunda İsrailə səfəri zamanı imzalanmış ABŞ-İsrail Strateji Tərəfdaşlığa dair Qüds Birgə Bəyannaməsində ifadə edildiyi kimi, prezident Baydenin İsrailin təhlükəsizliyinə sarsılmaz sadiqliyini təsdiq edib”.
Belə şəraitdə istisna olunmur ki, İranın nüvə obyektlərini sıradan çıxarmaq üçün ABŞ və İsrail birgə hərbi əməliyyat keçirsinlər. Rusiyalı siyasi şərhçi Sergey Markov bu fonda bildirib ki, proses uranın lazım olan həddə zənginləşdirilməsi ilə yekunlaşmır, həm də onu raketə düzgün yerləşdirmək tələb olunur: “Atom bombası balaca fabrikdir. O balaca məkanda partlayış baş verir. Uran elə güclü sıxılmalıdır ki, davamlı olaraq zəncirvari nüvə reaksiyası getsin. Nüvə partlayışı da elə budur. Bu, kifayət qədər mürəkkəb texnologiyadır. O ki qaldı zənginləşdirilmiş urana, bu, təkcə texnologiya deyil, həm də siyasi iradə məsələsidir. Uranın zənginləşdirilməsi çoxlu sayda sentrafuqalarda baş verir. Bu, fırlanan, paltaryuyan maşına bənzəyən bir avadanlıqdır. Fraksiyalar (distillə edilən maye qatışığının ayrıldığı hissəciklər) çökür, fırlanma vasitəsi ilə ayrılır. Yüksək həddə zənginləşdirilməsi üçün çoxlu belə sentrafuqalar lazımdır. Beləliklə, uranı zənginləşdirmək üçün bunlara ehtiyac var: əldə olunan texnologiyaların inkişaf edilməsi, çoxlu sayda sentrafuqalar və siyasi iradə. Heç bir şübhə yoxdur ki, İran artıq bunu əldə edib”. Məsələ ilə bağlı Türkiyənin “Yeni Şafak” qəzeti yazır: “ABŞ-ın Rusiya və Çinə qarşı son vaxtlar artan siyasi və hərbi təzyiq siyasətinə İranı da daxil etdiyini göstərən əlamətlər var. ABŞ rəhbərliyinin və keçmiş rəsmilərin ötən həftə uranın zənginləşdirilməsi və terror təşkilatı “Əl-Qaidə” ilə bağlı Tehranı hədəf alan açıqlamalarından sonra ABŞ müdafiə naziri Lloyd Ostinin Yaxın Şərq turunun əsas gündəminin İran olacağı bildirilib. Ostinin səfəri ilə bağlı jurnalistlərə açıqlama verən yüksək rütbəli bir ABŞ müdafiə rəsmisi İranın onun gündəminin birinci bəndi olduğunu bildirib. ABŞ-ın müdafiə büdcəsinin gizli fəaliyyətlər çərçivəsində İrana qarşı mümkün əməliyyat üçün vəsait ayırması ilə bağlı iddialar barədə suala rəsmi cavab verib: “Nazir Ostinin vəzifəsi, prezidentin başqa variantlara ehtiyacı olduğu halda Müdafiə Nazirliyinin etibarlı variantlar təklif etməsini təmin etməkdir”. Amerikanın “The Intercept” xəbər saytı Pentaqonun illik müdafiə büdcəsindəki gizli müdafiə xərcləri çərçivəsində İrana qarşı mümkün hərbi müdaxilə üçün vəsait ayırdığını iddia edib”.
Ramil QULİYEV
