Canı-canımızdan qanı-qanımızdan olan Kərkük türkmanları uzun illərdir ki, dil basqısı ilə üzləşib. Anadolu və Azərbaycan türkcəsinin qarışığında danışan kərküklülər, təəssüf ki, ana dillərində yazıya icazə ala bimirlər.
Bu günlərdə sosial şəbəkələrdə belə bir xəbər yayıldı ki, İraq hökuməti Kərkük türkmanlarına dil azadlığı verib, dilləri rəsmi yazışmalarda istifadə ediləcək, türkman dili rəsmi dil kimi tanınacaq və sair. Amma təəssüf ki, sonra başqa bir xəbər yayıldı ki, bunun əksi baş verib.
Azərbaycan mətbuatı yazır ki, İranın dəstəklədiyi İraq hökuməti Kərkükdə türkcəyə qadağa qoyub. Yerli medianın yaydığı məlumata görə, İraq hökuməti bu addımı Quzey İraq Kürd Muxtariyyətinin (QİKM) tələbi ilə atıb. Qərara əsasən, bundan sonra Kərkükdəki dövlət idarələrində türk dilinin işlədilməsi qadağan edilib. İraq Nazirlər Şurası Kərkükdə yalnız kürd və ərəb dillərindən istifadə edilməsini tələb edib. Bu addımın İrandakı kimi İraqda da türk əhalinin assimilyasiyası və Kərkükün QİKM-ə tabe etdirilməsi məqsədilə atıldığı bildirilir.
Qeyd edək ki, 3 milyondan artıq kərküklünün bu gün dili, mədəniyyəti təzyiq altındadır, davamlı basqı içindədir.
Kərkük türkmanları ana dilində gözəl laylalar, xoyratlar yaradıblar, bu dildə minbir gözəllik var. Təəssüf ki, İran hökumətinin Azərbaycan dilinə qarşı yürütdüyü siyasət bu gün İraqda da kərkülülərə qarşı davam etdirilir.
“...İraqın baş naziri, hökuməti İranın təsiri altındadır”
İSBAM sədri Samir Adıgözəlli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bir neçə gün əvvəl İraq Nazirlər Kabineti bu ölkənin baş nazirinin birbaşa göstərişi ilə antitürk qərar qəbul edib. “Kərkük vilayətinə təlimatlar göndərilib ki, orada bütün rəsmi yazışmalar ərəb və kürd dillərində aparılacaq. Təbii ki, bu ciddi narazılığa səbəb olub. Kərkük vilayəti Kərkük türkmanların tarixi vətənidir, onlar orada yerli əhalidir, uzun əsrlərdir orada yaşayırlar. Təkcə Kərkükdə deyil, bütövlükdə tarixən İraqda türkman dili, Kərkük türkcəsi aparıcı dillərdən biri olub.
İraq hökumətinin bu addımı ilə bağlı Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyinin açıqlaması yayılıb və burada İraq hökumətini bu addımdan çəkindirməyə çağırış var, eyni zamanda bunun ziyanlı olacağına işarə vurulub. Türkiyə XİN İraq hökumətini bu məsələyə yenidən baxmağa çağırıb. Bundan başqa İraq məclisinin-parlamentinin türkman qrupunun məsələ ilə bağlı etirazı olub. Bu barədə bəyanat veriblər. Məlumatıma görə, ciddi narazılıqdan sonra baş nazirin yeni qərarı ilə türkman türkcəsi yenidən Kərkükdə rəsmi dil olaraq qüvvəyə minib. Təəssüf doğurucu məqam ondan ibarətdir ki, İraqın baş naziri, hökuməti İranın təsiri altındadır. Molla rejimi tərəfindən türklərə qarşı aparılan diskriminasiya siyasəti, türkcəyə qarşı nifrət, kin, təəssüflər olsun ki, İraqa da sirayət etməyə başlayıb”.
S.Adıgözəlli hesab edir ki, İraq hökuməti türkman dilinə qarşı bu cür addımları Tehran rejiminin təhriki ilə atır. Onun qeyd etdiyinə görə, bütün müşahidələr, təhlillər onu göstərir ki, bu prosesdə Tehran rejiminin təsiri var: “Türkman türkcəsinə qarşı bu qısqanclıq özünü bir neçə gün əvvəl verilən qərarda göstərdi. Amma bildiyim qədər, böyük etirazlardan sonra qərar ləğv edilib və onun əvəzinə türkman dilini rəsmi dil kimi qəbul edən qərar göndərilib. Bu da onu göstərir ki, nə qədər olsa da, bu bölgədə türk nüfuzu təsirə malikdir və müqavimət nəticəsində köhnə qərar ləğv edildi”.
Qeyd edək ki, Kərkük türkmanlarının dili ilə bağlı hazırda iki məlumat var, məlumatın biri türk dilinin ləğv edildiyini, ikincisi isə böyük etirazlardan sonra rəsmi dil kimi bərpa edildiyini ifadə edir.
Bütün hallarda, bu onu göstərir ki, İranpərəst İraq hökuməti fars molla rejiminin maraqlarına uyğun olaraq türkmanlara qarşı bu cür basqılar edib. Əlbəttə, bu dil rəsmən elan edilməyənə qədər problem bizi narahat edəcək. İranpərəst İraq hökuməti kürdlərə o qədər geniş imkanlar açıb ki, ondan mində birini kərküklərə yaratmır. Az qala onlara dövlət qurur, amma türkmanların dilinə qarşı siyasi oyunlar oynayır, bu dildə rəsmi yazışmaya gah icazə verdiklərini, gah da vermədiklərini göstərirlər.
Əli TURABOV
