İran adlanan Tehran rejimində məlum proseslərin baş verməsi 1979-cu ildə devrilmiş İran şahı Məhəmməd Rza Pəhləvinin oğlu Rza Pəhləvinin gündəmə gəlməsinə də səbəb olub.
Bildiyimiz kimi, R.Pəhləvi Münhen Təhlükəsizlik Konfransında görsənib. Hətta o, orada Azərbaycan mətbuatına müsahibə də verib. O öz müsahibəsində molla rejimini sərt tənqid edib, həm də Cənubi Azərbaycanla bağlı fikir deyib (fikrində nə qədər səmimi olduğunu bir özü bilir). Maraqlıdır, R.Pəhləvi müsahibəsində çox rahat, arxayın danışır, özünü elə aparır ki, sanki artıq İranın rəhbəridir. Mətbuatın yazdığına görə, Pəhləvi deyib ki, biz əməkdaşlıq etməliyik, bizim bir-birimizə ehtiyacımız var və s.
Ola bilərmi ki, keçmiş İran şahının oğlunu hakimiyyətə hazırlayırlar?
Nəzərə alsaq ki, o ABŞ-da yaşayır, böyük güclər onu hakimiyyətə hazırlaya bilərmi, bu ehtimallar nə qədər var? Diqqət çəkən tərəflərdən biri, dediyimiz kimi, o, hakimiyyətin "yeni sahibi" kimi bəyanatlar verməyə başlayıb. Bu nə dərəcədə real görsənə bilər?
Məcid Cavadi Araz: “...Fikir bəyan etmək üçün hələ tezdir”
Azərbaycan Milli Dirəniş Təşkilatının sözçüsü, hazırda Türkiyədə yaşayan Güney azərbaycanlı ictimai-siyasi fəal Məcid Cavadi Araz “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, onun müsahibəsində molla rejimini tənqid etməsi və Cənubi Azərbaycandan bəhs etməsi Azərbaycan mediasında yazılır. “Azərbaycan mediasında bu şəkildə yazdılar, amma mən onun öz dilindən bunu eşidə bilmədim. Yayılan videoda Azərbaycan türkcəsində çevrilməsi var, amma öz səsi bəlli deyil. Ona görə də, onun tam olaraq nə dediyini bilmirəm.
Amma heç sanmıram ki, "Güney Azerbaycan" ifadəsini işlətsin, bu onların dünyagörüşünə uymaz. Məncə, tərcümədə səhv var.
İkinci, indi rejimə qarşı olan qüvvələr dörd kəsimdən ibarətdir - xalq mücahidləri, şahçılar, əski islahatçılar və qeyri-fars millətlər.
Elə görünür ki, rejimin alternativi bu 4 qüvvənin tərkibində ortaya çıxacaq. İndilik xalq mücahidləri və şahçılar bir addım önə çıxırlar. Amma bu o demək deyil ki, oyun sadəcə onların üzərinə qurulacaq. Tərkibin necə olacağı haqqında fikir bəyan etmək üçün hələ tezdir.
Hər halda, bu dörd əsas qüvvənin arasında kəskin rəqabət gedir. Bunların hər birinin öz avantajları və dezavantajları var. Kimin daha çox təsir yaradacağını isə zaman göstərəcək”.
Rövşən Rəsulov: “ABŞ hazırda Pəhləvi üzərindən bu istiqamətdə öz siyasi planlarını icra etməkdədir”
Siyasi ekspert Rövşən Rəsulovun fikrincə isə, Pəhləvi sülaləsinin davamçısı sayılan və mühacirətdə olan şahın ABŞ tərəfindən İranda hakimiyyətə gətirilməsi siyasəti bu gün də öz qüvvəsində qalır: “Sirr deyil ki, bu gün onun hakimiyyətə gəlməsi üçün verdiyi müəyyən açıqlamalar, bəyanatlar həm də bəlli dairələr tərəfindən rəsmi bəyanatlar kimi qəbul olunur. Bu artıq molla rejiminə siyasi basqı kimi də anlaşıla bilər. Çünki fars-molla rejiminin yıxılmasından sonra orada yeni bir quruluşun, daha dəqiq desək, əvvəlki quruluşun bərpa olunması yönündə işlər aparılır. ABŞ hazırda Pəhləvi üzərindən bu istiqamətdə öz siyasi planlarını icra etməkdədir. Bu gün Rza Pəhləvinin bu kimi məsələlərdə əldə saxlanılması da həmin məqsədlərə xidmət edir. Görünür, Pəhləvi də buna arxayın olub belə danışır.
Lakin biz unutmalı deyilik ki, Rza Pəhləvinin öz bəyanatlarında, xüsusilə də Cənubi Azərbaycana, azərbaycanlılara dəstək haqqında fikirlər bildirməsi o demək deyil ki, o oradakı azərbaycanlıları doğrudan da dəstəkləyir. Xeyr, elə deyil. Bu sadəcə onun hakimiyyətə doğru yolunda bir vasitədir. Buna sui-istifadə də deyə bilərik. Çünki biz unutmamalıyıq ki, İranın fars-molla rejimindən əvvəlki hakimiyyətdə olan şah rejimi də bizim azərbaycanlılara qarşı kifayət qədər repressiya siyasəti yürüdüb. Əbəs deyil ki, İran İslam İnqilabı deyilən üsyanın əsası da Təbrizdə qoyulub. Bunu da yaddan çıxarmamalıyıq. Şah rejiminin yıxılmasında Cənubi Azərbaycanda yaşayan soydaşlarımız əsas rolu oynayıb. Bu unudulmamalı olan bir məsələdir”.
R.Rəsulov qeyd etdi ki, ona görə də, R.Pəhləvinin soydaşlarımız barədə dediyi fikirləri səmimi qəbul etmək olmaz, bu inandırıcı deyil. R.Rəsulovun fikrincə, ola bilər ki, o, molla-fars rejiminin mövcud siyasəti haqqında hər hansı bir tənqidi, ittihamedici fikirlər səsləndirsin, amma bu o demək deyil ki, Cənubi Azərbaycandakı soydaşlarımızın milli hökumət qurmaları ideyasını dəstəkləyir. O vurğuladı ki, Pəhləvi dövründə Cənubi Azərbaycan torpaqları qanunsuz olaraq ostanlara bölünüb və burada farslaşdırma, diskriminasiya siyasəti aparılıb. “Bu baxımdan, Pəhləvinin soydaşlarımızla bağlı bəyanatlarına səmimi yanaşmaq olmaz. Amma onun ABŞ tərəfindən hakimiyyətə hazırlandığı artıq görsənməkdədir” - deyə R.Rəsulov qeyd etdi.
Əli TURABOV
