Hazırda İranın gələcək taleyinin necə olacağı hamını dərindən maraqlandırır. İranda daxili vəziyyət gərginləşdikcə, 3 türk əsilli sülalənin də taxt uğrunda yarışı qızışır. Qəribədir ki, bu yarışda onların hər biri daha çox fars millətçisi kimi görünməyə çalışır.
Pəhləvi ailəsi daimi olaraq startda oturub, İranda rejimin dəyişməsini və onları dəvət edəcəklərini gözləyir. Məhəmməd Rza da, anası da tez-tez efirlərə çıxıb, bunu gizlətmirlər.
Sonuncu Qacar şahı Əhməd Şah Qacarın oğlu Babək Mirzə Qacar da taxta iddialarını gizlətmir.
Rza Xəzli-Əfşar da iddia ortaya qoyur. Soyadından da göründüyü kimi, Nadir Şahın soyundan gələn Rza həm İran taxtına iddiasını irəli sürüb, həm də bir addım da qabağa gedərək, oğlu Ariyanı taxt şahzadəsi elan edib. İranın gələcəyi necə görünür və belə bir yeniliyin olması mümkündürmü?
Siyasi şərhçi Turab Rzayev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, indiki dönəm üçün İranda belə dəyişiklik barədə danışmaq çox tezdi: “Situasiyanın təhlili İranın belə tez dağılacağını proqnozlaşdırmır. Rejimin isə dayaqları laxlayıb. Ola bilsin ki, rejim dəyişikliyi baş versin. Ona görə də, müəyyən adamlarda canlama yaranıb. Hesab edirəm ki, bu mənada sonuncu İran şahları pəhləvilərin şansı bir qədər çox sayılır. Hesablamalara görə, hazırda İran ərazisində 7-10 faiz şah pərəstişkarı və həmin dönəmin xiffətini çəkən var. Əfşar və qacarların isə dayaqlarının olduğunu düşünmürəm. Buna görə də, onlarla bağlı səslənənləri yalnız iddia kimi qəbul edirəm. İranda qəfiı rejim dəyişikliyi baş versə belə, ölkədə hakimiyyəti böyük etnik qrupları: türklər və farsları təmsil edən burjuaziyanın nümayəndələri ələ keçirəcək. Böyük ehtimalla, ölkənin gələcəyinə onlar yön verəcək. Kiçik etnik qruplara isə əlavə hüquq və azadlıqlar verilə bilər. Şahzadələrin şansı çox da real görünmür. Bəzi ssenarilər daxilində ölkənin konstitusiyalı monarxiyaya keçidi təmin olunarsa, pəhləvilərin nümayəndısi simvolik olaraq taxta gətirilə bilər. İranın əhalisinin böyük hissəsi şahlıq idarəetməsini istəmir”.
Ekspertin sözlərinə görə, hətta ABŞ belə İranın parçalanmasına qarşı çıxır: “Konkret güc kimi gördüyü kürdlərə açıq dəstək verir. İranın dağılmasını istəyən yalnız İsraildir. Bu prosesə Türkiyə ilə Azərbaycan dəstək verərsə, nəsə ola bilər. Belə bir dəstək olmayacaqsa, İsrail məcburən ABŞ və Böyük Britaniyanın yekun qərarını gözləməlidir. Türkiyə də bu prosesə böyük maraq göstərmir. Dünya İranda konstutisiyalı monarxiyanın tətbiqini istəyə bilər. Daha çox rejim dəyişikliyi inandırıcı görünmür. Yerli burjuaziya heç vaxt öz qazancına kimisə şərik etmək istəməz. İraq və Əfqanıstan kimi ölkələr belə əvvəlki şahları ölkəyə dəvət etmədisə, bu, İranda niyə olsun ki?”
İranın sonuncu şahı Məhəmmədrza Pəhləvinin oğlu Rza Pəhləvi “Yerusəlim Post”a müsahibəsində ölkəsində davam edən rejim əleyhinə kütləvi etiraz aksiyalarından danışıb.
Pəhləvi baş verənləri “inqilab” adlandırıb və Qərbi İran xalqına dəstək verməyə çağırıb:
“Ölkəm yenidən keşməkeşli dövrdən keçir. İnqilab dövründəyik. İranın yüzlərlə şəhər və kəndində müşahidə etdiyimiz xalq etirazlarının çox aydın bir məqsədi var: islam rejiminin devrilməsi və insan haqlarına əsaslanan dünyəvi demokratiyanın qurulması. Bu mübarizəni mənim cəsur soydaşlarım aparır. Təbii ki, onları bütün varlığımla dəstəkləyirəm və onlara dəstək olmaq və qalib gəlmələri üçün əlimdən gələni edəcəyəm”.
Pəhləvi bildirib ki, Qərb bu inqilabı sözdə dəstəkləməkdən əmələ keçməlidir.
Pəhləvi İran xalqının itaətsiz şəkildə məqsədinə doğru irəlilədiyini söyləyib.
Şahın oğlu rejim dəyişikliyindən sonra demokratik İranın İsraillə əlaqələrini bərpa edəcəyini iddia edib.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
