Rusiya xarici siyasət idarəsinin rəhbəri Sergey Lavrovun Bakıya səfəri Ermənistanda böyük narahatlığa yol açıb. İşğalçı ölkədə hesab edilir ki, bu səfər fonunda Rusiya Azərbaycanla münasibətlərini yüksəltdiyi halda, Ermənistan daha çox arxa plana atılır.
Ermənistanın “Jamanak“ qəzeti yazır ki, Rusiyanın Qafqazda əsas mütəffiqi artıq İrəvan yox, Bakıdır: “Bakı yaranmış vəziyyətdən məharətlə istifadə edərək, Rusiya ilə əlaqələrini sürətlə möhkəmləndirir. İrəvan artıq bu prosesin qarşısını almaq iqtidarında deyil. Bütün bunlar Qafqazda hadisələrin ümumi inkişaf axarını, regionun mənzərəsini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişəcək“.
Siyasi, ticari-iqtisadi və mədəni-humanitar sahələrdə Rusiya-Azərbaycan əməkdaşlığının genişlənməsi həqiqətən də regionda proseslərin inkiaşfına birbaşa təsir edir. Rusiya mediası isə yazır ki, xarici işlər naziri Sergey Lavrovun Bakıya səfəri təkcə nazirlik xəttilə 2018-ci ilin işlərinə yekun vurulması ilə deyil, həm də gələn il üçün planlarla bağlı idi. Ona görə ki, başa çatmaqda olan ildə həll olunmayan mürəkkəb məsələləri gələn il həll etmək lazım gələcək. Rusiyalı politoloq Qriqori Trofimçukun sözlərinə görə, bu, ilk növbədə Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması probleminə aiddir və Lavrovun səfəri zamanı bu məsələyə xüsusi diqqət yetirilib: “Məhz bu səbəbdən, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərindən biri olan Rusiyanın səylərini xüsusi vurğulayaraq, ümidvar olduğunu bildirib ki, 2019-cu il nizamlama prosesinə yeni impuls verəcək. Mühüm məqamlardan biri ondan ibarətdir ki, Rusiya XİN başçısı Bakıya Ermənistanda növbədənkənar parlament seçkiləri keçiriləndən sonra gəldi. Bu seçkilər təkcə Qarabağa dair danışıqlar prosesi çərçivəsində deyil, həm də Ermənistanın özündə və bütün Cənubi Qafqazda hadisələrin gələcək inkişafına ciddi təsir göstərəcək. Üstəlik, “yeni İrəvan”la Qarabağın rəhbərliyi arasında münasibətlər kəskinləşib”.
Trofimçuk vurğulayıb ki, həm Moskva, həm də Bakı daha dəqiq qərarlar qəbul etmək üçün bu faktı nəzərə almalıdır: “Xüsusən ona görə ki, Vaşinqton bütövlükdə bu regiona və xüsusən Azərbaycana diqqətini artırıb, o cümlədən Bakıda ABŞ-ın yeni səfərini təyin edib. Başqa sözlə desək, beynəlxalq vəziyyətin xeyli mürəkkəbləşməsi ilə əlaqədar gələn il Qarabağ məsələsində formal mövqelərdə qalmaq, konkret tədbirlərdən yaxa qaçırmaq çətin olacaq. Bununla bərabər, Prezident İlham Əliyev görüşdə qeyd edib ki, başa çatmaqda olan 2018-ci il Azərbaycan-Rusiya münasibətlərinin inkişafı baxımından bütövlükdə səmərəli olub. Bu həqiqətən belədir. Regionda baş verən mürəkkəb hadisələr fonunda Azərbaycan mahiyyət etibarilə Cənubi Qafqazda Rusiya Federasiyasının ən etibarlı tərəfdaşına çevrilib. Azərbaycan Prezidenti tərəfindən verilən bu yüksək qiymət gələn il üçün bir növ avansdır”.
Ekspertin fikrincə, ikitərəfli və çoxtərəfli iqtisadi əməkdaşlıq, həmçinin mədəni-humanitar qarşılıqlı əlaqələr – “Şimal-Cənub” layihəsi, Bakı Beynəlxalq Humanitar Forumu və digər əlamətdar tədbirlər böyük əhəmiyyət kəsb edir: “Bunlarsız tammiqyaslı tərəfdaşlıq mümkün deyil. Rusiya və Azərbaycan bu mənada da böyük iş görüb. Beləliklə, qazanılmış nəticələrin 2019-cu ildə praktikada daha da möhkəmlənməsinə heç bir əngəl yoxdur”.
Eyni mövqeni Rusiya Elmlər Akademiyası İqtisadiyyat İnstitutunun elmi işçisi Aleksandr Karavayev da təsdiq edir. O hesab edir ki, 2018-ci ildə Rusiya-Azərbaycan münasibətlərində yeni mərhələnin əsası qoyulub: “Ölkələrimiz iqtisadi məsələlər üzrə daha sıx qarşılıqlı fəaliyyət şəbəkəsinə keçir. İlham Əliyev və Vladimir Putin tərəfindən Soçidə imzalanan sənədlər münasibətlərimizi yeni səviyyəyə qaldırır“. Politoloq diqqətə çatdırıb ki, ilk növbədə yol xəritələrindən söhbət gedir: “Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Rusiyanın xarici işlər naziri S.Lavrovla görüşündə iqtisadi-ticarət layihələrinin yeni mərhələyə keçməsi istiqamətində görüləcək tədbirləri bir daha diqqətə çatdırıb. Hər şeydən əvvəl, “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizi Azərbaycan iqtisadiyyatına Rusiya sərmayələrinin genişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir. Azərbaycanın SOCAR şirkəti isə Rusiyada metan zavodunun tikintisini planlaşdırır. Bu kontekstdə ticarətin həcmini genişləndirməkdən, həmçinin ticarət nümayəndəlikləri, xüsusi ticari təsisatlar arasında sıx qarşılıqlı fəaliyyət, kənd təsərrüfatı məhsullarının daşınması üçün xüsusi logistik mərkəzlərin yaradılması nəticəsində Azərbaycanın istehsal müəssisələri üçün Rusiya bazarlarında imkanların daha geniş spektrini əldə etməkdən danışmaq olar. Rusiya Azərbaycanın qeyri-xammal məhsullarının tədarükü üçün çox mühüm tərəfdaşdır”.
Ekspert vurğulayıb ki, Xəzər dənizinin hüquqi statusuna dair Konvensiyanın imzalanması və mübahisəli məsələlərə dair razılıq əldə edilməsi nəticəsində neft-qaz sahəsində Rusiya-Azərbaycan əməkdaşlığı daha real görünür: “Məsələn, 2019-cu ildə “Rosneft” Azərbaycana maraq göstərsə, bu məni heç təəccübləndirməz. Ölkələrimiz arasında rəqəmsal platformaların inkişafı sahəsində əməkdaşlığın yaxşı perspektivləri var. Düşünürəm ki, 2019-cu ildə rəqəmsal ticarət üzrə qarşılıqlı fəaliyyət güclənəcək”.
Politoloq hesab edir ki, Rusiya və Azərbaycan arasında fəal qarşılıqlı fəaliyyət nəticəsində Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizama salınmasında hərəkətlənmə meydana gələ bilər. “Azərbaycanın mövqeyi daha ucadan və aydın səslənə bilər. Paşinyanın hakimiyyətdaxili çəkişmələrə son qoyması, bütün səviyyələrdə öz kadrlarını yerləşdirməsi və Qarabağdakı “hakimiyyətlə” münasibətlərini qaydaya salmasından sonra hər hansı bir şans yarana bilər. Görünür ki, yeni hakimiyyətin orada da müəyyən problemləri var və onların arasında tez-tez anlaşılmazlıqlar baş verir. Bu siyasi silsilə başa çatdıqdan sonra nəyisə “təmiz səhifədən” başlamaq olar. Ola bilər ki, böyük məbləğdə maliyyə vəsaitlərinin axınını tələb edən islahatlara köklənmiş Ermənistanın yeni hökumətini nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması üzrə Azərbaycanla razılıq əldə etməyin zəruriliyinə inandırmaq mümkün olsun”.
Tahir TAĞIYEV
