Məlumdur ki, Ermənistanda uzun illər hakimiyyətdə olan kriminal xunta rejiminin çökməsində Azərbaycanın bu işğalçı ölkəyə qarşı tətbiq etdiyi təcrid siyasəti mühüm rol oynayıb. Belə ki, məhz bu təcrid Ermənistanı regionda həyata keçrilən transmiili layihələrdən kənarda qoymaqla Azərbaycan təcavüzkar ölkəni böyük sosial-iqtisadi problemlər məngənəsinə yuvarlaya bilib. Nəticədə yaranmış durumdan bezən xalq Serj Sarksiyan iqtidarının devrilməsində Nikol Paşinyana hərtərəfli dəstək verib.
Milli Olimpiya Komitəsində 2018-ci ilin idman yekunlarına həsr olunan mərasimdə çıxışı zamanı məsələnin bu tərəfinə nəzər salan Prezident İlham Əliyev bu xüsusda bildirib: “Bildiyiniz kimi, bu il Ermənistanda çox ciddi dəyişikliklər baş vermişdir. İyirmi il ərzində hakimiyyəti qanunsuz olaraq zəbt etmiş kriminal xunta rejimi çökdü və bizim dediyimizi indi erməni xalqı deyir. Kriminal, rüşvətxor rejim 20 il ərzində öz xalqını istismar edirdi və bu rejimin acı sonu məntiqə tam uyğundur. Onu da deməliyəm ki, bizim ardıcıl, məqsədyönlü siyasətimiz kriminal xunta rejiminin çökməsində öz rolunu oynamışdır. Çünki bizim siyasətimiz dəyişməz olaraq qalır. Nə vaxta qədər ki, bizim torpaqlarımız işğal altındadır, biz bütün imkanlardan istifadə edib Ermənistanı təcrid vəziyyətində saxlayacağıq və buna nail olduq. Bizim təşəbbüsümüzlə reallaşan qlobal enerji, nəqliyyat layihələri Ermənistandan yan keçir. Bizim siyasətimiz nəticəsində Ermənistanda demoqrafik böhran yaşanır, insanlar ölkəni kütləvi surətdə tərk edir, iqtisadi inkişaf üçün heç bir əsas yoxdur, xarici sərmayə qoyulmur, onların beynəlxalq bazarlara çıxışı çox çətinləşib“.
Həqiqətən də Azərbaycanın həyata keçirdiyi regional layihələr işğalçı Ermənistanın təcridinin daha da dərinləşməsini, ölkədə sosial-iqtisadi müstəvidə vəziyyətin ağırlaşmasını sürətləndirib. Ermənilərin narahatlığını artıran digər məqam həyata keçirilən bu cür layihələr Azərbaycanın mütəffiqlərinin sayını artırdığı halda, işğalçı ölkənin getdikcə təklənmiş duruma düşməsidir. Nəticə etibarilə, Ermənistanın qonşu və region dövlətləri, o cümlədən aparıcı dövlətlər və güc mərkəzləri ilə münasibətləri büsbütün iflasa uğrayıb. Heç kimə sirr deyil ki, Ermənistanın iddialarına baxmayaraq, Rusiya da İrəvana inanmır və münasibətlərdə gərginlik, etimadsızlıq hökm sürür. Avropa İttifaqı Paşinyanı ciddi siyasətçi kimi qəbul etmir və daha çox gözləmə mövqeyi tutmaqdadır. ABŞ barədə də eyni sözləri demək olar. Bütün bunlar Ermənistanın daha ağır duruma düşməsini şərtləndirir. Elə bu vəziyyətdə hakimiyyətəi tam əlinə almağı bacaran Paşinyan da aydın görür ki, Azərbaycanla Qarabağ məsələsində razılığa gəlib ölkəsinin inkiaşfını təmin edə bilməsə, onu da elə Serj Sarksiyanın taleyi gözləyir.
Əslində, verilən müəyyən açıqlamalar Paşinyanın Sarksiyanın taleyindən dərs çıxara biləcəyini də istisna etmir. İddialar səslənir ki, parlament seçkilərini istədiyi nəticə ilə başa vuran Nikol Paşinyanın Dağlıq Qarabağla bağlı məsələlərdə seçkiqabağı kampaniyalarda söylədikləri fikirlərdən fərqli mövqe ortaya qoyacağı ehtimalı böyükdür. Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin (MTX) keçmiş rəhbəri, Respublika Partiyasının üzvü David Şahnazaryan bu günlərdə bildirmişdi ki, Paşinyanın Dağlıq Qarabağ bölgəsi ilə bağlı yeni proqramı var və bu, Ermənistanın xeyrinə deyil. Şahnazaryan Paşinyanın hakimiyyət naminə Dağlıq Qarabağı Azərbaycana verəcəyini də iddia edib. Ermənistana indi böyük təsir imkanları əldə edən ABŞ da İrəvanın işğal siyasətinə son qoymasında maraqlı olduğunu açıq bəyan edir. Xatırlatmaq yerinə düşər ki, bir müddət əvvəl ABŞ-ın Ermənistandakı səfiri Riçard Mills Qarabağ münaqişəsinin həll edilməsinin əsas şərti kimi Ermənistan qoşunlarının Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən çıxarılmalı olduğunu bildirmişdi. ABŞ prezidentinin milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə müşaviri Con Bolton Ermənistanda olan zaman bildirdi ki, Ermənistan dayanıqlı inkişafa nail olmaq istəyirsə, qonşu dövlətlərlə normal münasibətlər qurmağı bacarmalıdır. Hətta Con Bolton açıq vurğuladı ki, yalnız Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həll edilməsi ilə Ermənistanın dayanıqlı və suveren dövlət kimi inkişafı mümkündür. Azərbaycan da dəfələrlə bu mövqeyini ifadə edib ki, Ermənistanın normal dövlət kimi inkişafı yalnız münaqişənin həllindən sonra mümkündür. Belə bir vaxtda prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər də artıq hadisələrin məhz bu istiqamətdə cərəyan edəcəyini deməyə əsas verir. Milli Olimpiya Komitəsində 2018-ci ilin idman yekunlarına həsr olunan mərasimdə çıxışı zamanı dövlət başçısı qeyd edib: “Hesab edirəm ki, bu gün Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli üçün daha əlverişli vəziyyət yaranıb. Bir çox amillər bunu deməyə əsas verir. İlk növbədə, bizim artan gücümüz, potensialımız, iqtisadi, hərbi, siyasi gücümüz, beynəlxalq mövqelərimiz bunu deməyə əsas verir. Biz bu istiqamətdə öz ardıcıl siyasətimizi davam etdirəcəyik.
Eyni zamanda, Azərbaycan bu gün dünya miqyasında çox böyük hörmətə layiq olan ölkə kimi tanınır. Bizim beynəlxalq nüfuzumuz artır. Mən bunu dəfələrlə qeyd edirəm və bu, sadəcə olaraq sözlər deyil. Beynəlxalq təşkilatların Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı bizim mövqeyimizi əks etdirən bir çox qərar və qətnamələri olmuşdur. İkitərəfli sazişlərimizdə bu məsələ bizim mövqeyimizi əks etdirərək öz həllini tapmışdır. Avropa İttifaqı ilə tərəfdaşlıq prioritetləri sənədinin imzalanması çox əlamətdar hadisə idi. Bu sənəddə göstərilir ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü, suverenliyi, sərhədlərinin toxunulmazlığı dəstəklənir. NATO-nun Zirvə görüşündə ərazi bütövlüyümüzlə bağlı çox önəmli məsələ öz əksini tapmışdır. İkitərəfli imzalanmış sənədlərdə daim bizim mövqeyimiz öz əksini tapır. Mən deyəndə ki, bizim beynəlxalq nüfuzumuz artır, bunu nəzərdə tuturam. Eyni zamanda, Azərbaycan xalqı bunu yaxşı bilir ki, hətta Ermənistanın üzv olduğu, bizim üzv olmadığımız təşkilatlarda da bizim mövqeyimiz üstünlük təşkil edir və bu, Ermənistanda isterikaya səbəb olur“.
Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli üçün daha əlverişli vəziyyətin yaranmasını rusiyalı politoloq Sergey Markov da təsdiq edir. O, diqqəti ilk növbədə buna yönəldir ki, Paşinyan Sarksiyanın taleyini yaşamaq istəmir. Markovun sözlərinə görə, Paşinyan Ermənistanın təcrid siyasəti üzündən əhalinin hansı böyük problemlərlə yaşadığını, bu səbəbdən Sarksiyan hakimiyyətinə böyük nifrətin yarandığıın aydın görür: “Bu fonda o da yaxşı görünür ki, Ermənistanda xalq Sarkisyanın rəhbərlik etdiyi Respublika Partiyasından qisas alır. Əvvəlki parlament seçkisində Respublika Partiyası 50%-dən çox səs toplamışdı, amma indi ona 5%-ə yaxın səs verilib. Belə çıxır ki, respublikaçıların populyarlığı süni şəkildə yaradılıb. O öz populyarlığını itirib, korrupsiyanın azaldılması və həyat səviyyəsinin artırılmasıyla bağlı tələblərə məhəl qoymayaraq, çoxdan xalqdan uzaqlaşıb. Respublika Partiyası klan korrupsiya sxemi ilə genişlənib. Bütün bunlar xalqda etiraz yaradırdı ki, o da Paşinyanın inqilabı üçün yaxşı bəhanə oldu. Bu gün xalq keçmiş hakimiyyətdən ona verilməyən hər şeyə görə qisas alır. Nikol Paşinyan heç bir reform keçirməyib, amma o, xalqa qisas imkanı verib. O, elitadan sosial qisas ideyası hesabına xalq prosesinə rəhbərlik edə bildi. Paşinyan kütlənin alqışları altında qisas alır. Ermənistanda bu gün demokratiya yox, oxlokratiya hökmranlıq edir”.
Markov, həmçinin, Paşinyanın xalqın dəstəyindən yararlanaraq ölkəni təcrid vəziyyətindən xilas etmək və Qarabağ münaqişəsinin həllinə nail olmaq üçün “Kazan formulu“nu reallaşdıra biləcəyini iddia edib: “Buna əsasən, Ermənistan Azərbaycana Dağlıq Qarabağ ətrafındakı rayonları qaytaracaq, əvəzində isə deblokadaya nail olacaq”. Ekspert Dağlıq Qarabağdakı “hakimiyyətin“ İrəvanın tam nəzarətində olduğunu və Ermənistan hökumətilə kompromisə gedəcəyini deyib. Bu isə münaqişə ilə bağlı mümkün razılaşmalarda Qarabağdakı separatçı rejimin hansısa müqavimət təşkil etməyəcəyi anlamına gəlir. Digər tərəfdən, İrəvanın Qarabağ məsələsində mövqeyindən geri çəkilməsini şərtləndirən məqamlardan biri də Rusiya faktorudur. Kreml artıq Qərbyönlü siyasi kursundan əl çəkmək niyyətində olmayan Ermənistana məhz Qarabağ münaqişəsi vasitəsilə də təzyiq göstərməyə çalışır. Bu xüsusda Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovun Dağlıq Qarabağ münaqişəsini Bakıda müzakirə etməsi ermənilərin özlərinin qeyd olunan müstəvidə maraqlı etiarfları ilə müşayiət olunmaqdadır. Erməni şərhçi Sarkis Artsruni Moskva və Azərbaycanın münaqişəsinin nizama salınması prosesi haqqında razılıqlara malik olduğunu istisna etməyib: “ Əlbəttə, istisna etməyəcəyik ki, Moskva və Azərbaycan nizama salınma prosesi haqqında razılıqlara malikdir”. Bundan başqa, erməni siyasi şərhçi qeyd edib ki, Lavrovun səfərindən əvvəl Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Dağlıq Qarabağ problemi ilə əlaqədar növbəti bəyanatı diqqətəlayiqdir. Sarkis Artsruni hesab edir ki, Bakı və İrəvan arasında dialoqa işarə edən Rusiya XİN ilə münaqişənin nizama salınması üzrə əlverişli şəraitin olduğunu bildirən İlham Əliyevin bəyanatında oxşarlıq var: “Azərbaycan prezidenti Ermənistanın təcrid edilməsi siyasəti haqqında danışır. Ehtimal ki, KTMT-də yaranmış vəziyyətə işarə edir. Yeri gəlmişkən, diqqətəlayiqdir ki, Ermənistanda keçirilmiş parlament seçkilərindən sonra KTMT-nin heç bir üzvü hələ Paşinyanı təbrik etməyib. Sözsüz ki, təsadüfi olmayan hadisədir və bu, təşkilatda Ermənistan üçün əlverişsiz vəziyyətdən xəbər verir. Çox güman ki, İlham Əliyev məhz buna işarə edir”. O, Azərbaycanın bu durumda daha güclü mövqeyə sahibləndyini və Ermənistanın bunu nəzərə almaq məcburiyyətində olduğunu da vurğulayır. Məhz bu şəraitdə Ermənistanın, nəhayət ki, Qarabağ məsələsinin həllində real addımlar atması, işğal siyasətinə tədricən son qyoması qaçılmaz sayılır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
