Ermənistanda keçirilən növbədənkənar parlament seçkilərindən sonra baş nazir səlahiyyətlərinin icraçısı Nikol Paşinyan istədiyi nəticəni əldə edərək, hakimiyyətini də istədiyi formada qurmaq imkanı qazanıb. Artıq parlamentdən o, istədiyi qanun layihəsini keçirmək imkanı qazanıb və hakimiyyət qolunun hansısa birində kimsə Paşinyana müqavimət göstərmək imkanına malik deyil. Bu şəraitdə Azərbaycan üçün maraq doğuran məqam Paşinyanın Qarabağ məsələsində hansı siyasi kursu izləyəcəyidir.
Seçkilərə qədər Paşinyan Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı olduqca destruktiv mövqe sərgiləyib və qəbul edilməsi mümkün olmayan şərtlər irəli sürüb. Amma həmin vaxt bunlar seçkilərdə qələbə çalmağa hesablanmış addımlar sayılıb və rəsmi Bakı Paşinyanın seçkidən sonra hansı addımlar atacağına daha çox diqqət yetirilməsini zəruri sayıb. İndi gözlənilən odur ki, istədiyi nəticəni əldə edən Paşinyan artıq Qarabağ məsələsində reallığı nəzərə alıb konfliktin dinc müstəvidə həlli istiqamətində konstruktiv mövqe sərgiləsin. Çünki Ermənistanın bir dövlət olaraq varlığını davam etdirməsi, hansısa inkiaşfa nail olması məhz Azərbaycanla normal münasibətlərin qurulmasından asılıdır. Bunu Paşinyan özü də yaxşı bilir. İndi qeyd olunan reallıq fonunda Paşinyan müvafiq addımlar atmayıb, əvvəlki iqtidarın siyasətini davam etdirməyə qərar versə, bu hal münaqişənin hərbi həllini qaçılmaz edəcək. Belə vəziyyətdə Ermənistan Azərbaycandan daha ağır zərbələr alacaq və bununla işğalçının dövlət olaraq varlığıın davam etdirməsi də mümkünsüz hala gələ bilər.
Ekspertlər hesab edir ki, Paşinyanın və ümumiyyətlə Ermənistanın gələcək taleyi birbaşa Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə yanaşmadan asılıdır. Uzun illərin praktikası göstərir ki, bölgədə lider dövlət olan Azərbaycanla münasibətləri yaxşılaşdırmadan bölgədəki transmilli iqtisadi layihələrə qoşulmaq mümkün deyil. Hazırda Ermənistan Azərbaycan və Türkiyənin blokadasındadır. Bunun nəticəsi olaraq Ermənistan bölgədə reallaşdırılan layihələrdən kənarda qalıb. Paşinyan ölkəsini tənəzzüldən o zaman xilas edə bilər ki, Dağlıq Qarabağ probleminin çözümündə real addımlar atsın. Münaqişə həll olunmadan Ermənistanın hər hansı iqtisadi dirçəlişindən, əhalinin maddi rifah halının yüksəlməsindən danışmaq mümkün olmayacaq.
Digər tərəfdən, Paşinyan nəzərə almalıdır ki, digər xarici qüvvələrlə də münasibətləri ürəkaçan deyil. Burada ilk növbədə Rusiyadan söhbət gedir. Rusiyaya qarşı olan Paşinyanı yola gətirmək üçün Kremlin fəal şəkildə müxtəlif təzyiq vasitələrindən, o cümlədən Dağlıq Qarabağ kartından istfiadə etməsi gözlənir. Bunu erməni politoloq Artyom Xaçatryan da istisna etmir. Onun “shame.am” saytında dərc olunan məqaləsində qeyd oluna xüsusda çox maraqlı fikirlər yer alıb: “Nikol Paşinyan ABŞ dərsliklərini o qədər oxudu, düşərgələrində o qədər təlim keçdi ki, beynəlxalq miqyasda təxribatçıya çevrildi. O, gah Rusiya və KTMT-yə sədaqət andı içir, eyni zamanda bu təşkilatın baş katibini həbs edir və onu rüsvay edir, gah da KTMT ölkələrinin üzərinə mövcud olmayan öhdəliklər qoyur. Məsələn, Paşinyan bildirib: “Əminəm: KTMT Azərbaycanı Qarabağ münaqişəsini güc yolu ilə həll etmək fikrindən daşındırmaq iqtidarındadır. Bu bizim üçün strateji əhəmiyyətli məsələdir”. Faktiki olaraq xalqın baş nazirinin ABŞ təlimatlarını yerini yetirdiyini görürük. O, KTMT-nın diskreditasiyası və Rusiyaya yeni problem yaratmaq üçün güc və enerjisini əsirgəmir, ancaq Rusiya və KTMT-dan onların öhdəlikləri sırasına daxil olmayan şeylər istəyir. Bununla da kifayətlənmir, erməni xalqının baş nazirinin tələb etdiyi mövcud olmayan öhdəliklər icra olunmayacağı halda KTMT və Rusiyadan “incimək” hüququnu da özündə saxlayır.
Nikol Paşinyanın düşüncələri nə anlama gəlir? Beləliklə, KTMT elə bir təşkilatdır ki, üzvləri bir-birinə hərbi dəstək göstərmək öhdəliyi daşıyır. Başqa sözlə desək, təşkilata üzv hər hansı bir ölkəyə təcavüz olarsa, müharibəyə qoşulmaq öhdəlikləri var. Nikol Paşinyan da bunu yaxşı bilir və bu, mübahisə predmeti deyil. Dağlıq Qarabağa gəldikdə isə, beynəlxalq ictimaiyyət elə Ermənistanın özü kimi onun müstəqilliyini tanımır. Beynəlxalq hüquqa əsasən, Qarabağ və ətraf rayonlar Ermənistan tərəfindən işğal edilib. Elə həmin beynəlxalq hüquq normalarına uyğun olaraq Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü hərb yolu ilə bərpa etmək və bu mövzuda beynəlxalq ictimaiyyətin köməyinə arxalanmaq haqqına sahibdir. Təbii ki, Nikol Paşinyan bunu da çox gözəl anlayır. Bəs o nə danışır? ABŞ-ın təşəbbüsü ilə baş katibini həbs etdiyi KTMT-ni nəyə sövq edir? Bütün bunlar təxribat xarakterli bəyanatlar deyilsə, bəs nədir? Nikol Paşinyan “debil” deyil. O, Azərbaycanı hərbi fəaliyyətə kimin sövq etdiyini və kimin bunun qarşısını ala biləcəyini çox gözəl bilir. Bu, dördgünlük aprel müharibəsinin təşəbbüskarı Amerika Birləşmiş Ştatlarıdır. Həmin vaxt ABŞ-a Moskvanın Suriyadakı fəallığını aşağı salmaq üçün daha bir başağrısı lazım idi. Qeyd etdiyimiz kimi, Nikol Paşinyan bu barədə də bilirdi, ancaq öz qəzetində aprel müharibəsinə görə Rusiyanı günahlandırırdı.
Bu gün isə Nikol Paşiyan KTMT-dən heç də təşkilatın müttəfiqlik öhdəliklərinə daxil olmayan müdafiə tələb edir. Bunun əvəzində təşkilatın diskreditasiyası ilə məşğul olur. O, həmçinin, KTMT üzv dövlətləri mövcud olmayan öhdəliklərini yerinə yetirməyəcəkləri halda bunu kifayət qədər pis qəbul edəcəyinə və yenidən “dəcəllik”lərinə başlayacağına işarə vurur. Bu tamamilə sırtıqlıq və həyasızlıqdır. Beynəlxalq arenada özünü bu cür aparmaq olmaz. KTMT İrəvan deyil ki, Paşinyan öz sürüsünü məclisə yönəltsin. Bura daha ciddi qurumdur. Sırtıqlığı bir kənara qoymaq və özünü KTMT-də ədəbli aparmaq lazımdır. Bununla da hər şey yaxşı olacaq. Ancaq Paşinyan bunu bacaracaqmı? Güman ki, yox. Bu onun gücü xaricindədir, çünki o, iliklərinə qədər kəndçidir.
Daha bir vəziyyətə diqqət yetirmək gərəkdir. Məsələ burasındadır ki, Paşinyan KTMT-də öz eqosentrizmini nümayiş etdirmək istəyir. Yəni Azərbaycan Ermənistanın düşmənidirsə, Paşinyan bütün KTMT ölkələrinin Azərbaycana düşmən olmasını tələb etməyə çalışır. Onlardan Bakıya silah satılmamasını, boykot edilməsini istəyir. Nəzərə almır ki, bu ölkələrin nəinki Azərbaycanla heç bir problemi yoxdur, eləcə də onlardan bəziləri azərbaycanlılarla eyni etnosa aiddir. Bu düzgün yanaşma deyil, dünyanı Ermənistan və onun rəhbəri ətrafında fırlanmağa məcbur etmək, hətta bunu arzulamaq da olmaz. Bu gülməli və bir o qədər də effektsiz yanaşmadır”. Erməni mediasında bütün bu qeyd edilənlər əslində məsələyə kifayət qədər realist yanaşma və Paşinyan üçün də ciddi xatırlatmalardır. Bunlardan aydın görünür ki, Azərbaycan, Türkiyə ilə yanaşı Rusiya da Paşinyanı ciddi şəkildə təzyiq altında saxlayacaq və qeyd olunduğu kimi, bu zaman Qarabağ kartından da faydalanacaq. Sabiq dövlət müşaviri Qabil Hüseynli bunu həm də Paşinyanın Rusiyaya qarşı gedişləri və yeni parlamentin də buna imkan yaratması ilə izah edir. Politoloq bildirib ki, küçə inqilabı nəticəsində hakimiyyətə gəlmiş Paşinyan statusunu legitimləşdirə bildi: “Ermənistanda birmənalı olaraq qərbyönümlü qüvvələr hakimiyyətə gəldi. Digər gözlənilməz fakt ondan ibarətdir ki, Paşinyanın bloku ilə yanaşı parlamentə cəmi 2 partiya keçdi. Hər iki partiya, yəni “Çiçəklənən Ermənistan“ və “İşıqlı Ermənistan“ qərbyönümlüdür. Bu artıq perspektivdə Rusiya ilə müəyyən qarşıdurmalardan xəbər verir. İrəvanla Moskva arasında gərginlik artacaq”. Politoloq Paşinyanı qarşıda çətin günlərin gözlədiyini də deyib: “Paşinyan 7 ay bundan öncə də hakimiyyətə gələrkən erməni əhalisinə çoxlu vədlər verib. Bu vədlərin içərisində iqtisadi islahatlar, xarici investisiyaların cəlb edilməsi, yeni iş yerləri, əhalinin maddi rifah halının yaxşılaşdırılması yer alır. Verilmiş sözlərin yerinə yetirilməsinin zamanı çatıb. Paşinyanın bunun öhdəsindən gələcəyi isə sual altındadır. Nikolun yalnız bir çıxış yolu var, o da Dağlıq Qarabağ probleminin həllidir. Ermənistan bölgədəki inteqrasiya proseslərinə qoşulmaq üçün mütləq işğalçılıqdan imtina etməli və bölgədə normal qonşuluq münasibətlərinin yaranmasına töhfə verməlidir. Hər halda, Ermənistan Gürcüstandan ibrət götürə bilər. Azərbaycan ən böyük iqtisadi layihələrini Tiflis vasitəsilə həyata keçirir və bu gün Gürcüstan büdcəsinin 42 faizini həmin layihələrdən gələn gəlirlər təşkil edir. Ermənistan danışıqlar prosesini beynəlxalq hüquq normalarına və BMT qətnamələrinə uyğun surətdə apararsa, Paşinyan xalqına verdiyi vədləri yerinə yetirmək iqtidarına malik olacaq. Əks təqdirdə, Ermənistan çox pis vəziyyətdə qalacaq. Hətta belə bir vəziyyətdə Paşinyan idarəetməni də itirə bilər”.
Qarabağ məsəəlsinə gəlincə, Q.Hüseynli vurğulayıb ki, hazırda danışıqlar prosesinin alınmasının özü də sual altındadır: “Hazırda xarici işlər nazirləri səviyyəsində tərəflərin mövqeləri ilə tanışlıq prosesi gedir. Halbuki hər şey məlumdur. Amma Ermənistan tərəfinin təkidi ilə tərəflər problemə yanaşmanı özlərinə aid baxışlarla ortaya qoyurlar. Azərbaycanın istəkləri hamıya bəllidir. Bu, BMT-nin 4 qətnaməsinin ruhuna və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə uyğundur. Azərbaycanın Ermənistanın təcavüzünə məruz qaldığını dəfələrlə sübut etməyə ehtiyac yoxdur. Bütün bunları Ermənistan anlamalı, danışıqlar prosesində necə lazımdırsa, elə də hərəkət etməlidir. Bu baş verəcəksə, Paşinyanın xalqına verdiyi digər vədləri də yerinə yetirmək üçün imkanlar açılacağını söyləmək mümkündür. Əksinə, yenə də qarşıdurma, siyasi manevrlər, bölgədə yaranmış status-kvonun qorunub saxlanmasına cəhdlər Ermənistana baha başa gələcək və o, bədəlini ödəmək məcburiyyəti qarşında qalacaq”.
Qeyd edilənlərdən bir daha bəlli olur ki, Ermənistanın gələcəyi bu ölkənin Qarabağ münaqişəsinin gedişatından asılıdır. Məhz bu münaqişə Ermənistanın gələcəyini daha çox müəyyən edən əsas faktora çevrilir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
