Xalid Kərimli: "Qeyri-neft sektorunun inkişafına mane olan amillərdən biri də məmurların iqtisadiyyatda inhisarçı mövqeyə sahib olmasıdır"
İyunun 21-də Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin keçirdiyi əməliyyat tədbirləri zamanı Qax Rayon İcra başçısı Musa Şəkiliyevlə yanaşı, onun birinci müavini Elbrus Tağıyev, İcra Hakimiyyəti başçısının müavini - İctimai-siyasi və humanitar məsələlər şöbəsinin müdiri Vəfa Heydərova, Qax Bələdiyyəsinin sədri Eyvaz Orucov, Qax Kommunal Müəssisələri Kombinatının direktoru Eldəniz Şabanov da saxlanılıb.
Əməliyyat zamanı ümumilikdə 9 nəfər həbs edilib. Onlar rüşvət alma, mənimsəmə, vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə və vəzifə səlahiyyətlərinu aşmada ittiham olunurlar.
Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə Qax Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Musa Şaban oğlu Şəkiliyev vəzifəsindən azad edilib.
Məlumata görə, Musa Şəkiliyevin övladları - Orxan və Rəsul Şəkiliyevlər həm Bakıda, həm də Qax rayonunda, eləcə də Rusiyada geniş biznes fəaliyyətləri ilə tanınırlar.
Qardaşların rəhbərlik etdiyi əsas şirkətlərdən biri "Madena" MMC-dir. Şirkətin təsisçisi sabiq icra başçısının oğlu Rəsul Şəkiliyev, qanuni təmsilçisi isə Keyseruxski Şamil Fuad oğludur.
Mediada yayılan digər məlumata görə, Eyvaz Orucov Zaqatala rayonunun icra başçısı Mübariz Əhmədzadənin bacanağıdır. Qaxda onun ləqəbinin "Kitayski Əhmədzadə" olduğu deyilir.
Qeyd edək ki, Qaxın icra başçısı Musa Şəkiliyev də Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC-nin sabiq sədri Əhməd Əhmədzadənin xalası oğludur. Mübariz Əhmədzadə isə Əhməd Əhmədzadənin qardaşıdır. Yəni ölkənin şimalı xala oğullarının və bacanaqların nəzarətindədir.
İdarəetmə və icra sistemində bu cür klanlaşma Azərbaycan dövlətinin nüfuzuna və idarəçiliyin səmərəliliyinə necə təsir göstərir?
Arayış: Nepotizm latın dilində nepos və ya nepotis sözündən yaranıb, hərfi mənası nəvə, bacıoğlu, qardaşoğlu deməkdir. Termin olaraq bu söz qohumbazlıq, tayfabazlıq, favorotizmin bir növü kimi, imtiyazların, vəzifələrin qohum və dostlara - onların peşəkar qabiliyyətlərindən asılı olmayaraq - verilməsini ifadə edir.
Məsələyə dair baki-xeber.com-a açıqlama verən iqtisadçi ekspert Xalid Kərimli bildirib ki, ümumiyyətlə bu cür vəzifə adamlarının həm bizneslə məşğul olması, həm də qohum-əqrabasını ətrafına toplaması, yanına çəkməsi korrupsiyaya, rüşvərxorluğa yol açir, inhisarçılığa münbit şərait yaradır: "Biz ölkədə rəqabətin olmamasından, inhisarçılığın hökm sürməsindən, məmur biznesindən çox tez-tez danışırıq. Bu cür məmur biznesinin çiçəklənməsi cəmiyyətə və iqtisadiyyata yaxşi heç bə vəd etmir. Qeyri-neft sektorunun inkişafına mane olan amillərdən biri də məmurların iqtisadiyyatda inhisarçı mövqeyə sahib olmasıdır.
Eyni səbəbdən regionların iqtisadiyyatının inkişafı zəifləyir. Bu tip faktların özü regionlarda iqtisadi təşəbbüsləri boğur, məmurun xoşuna gələn bir obyekt dərhal sahibkarın əlindən alınır və s. Eyni məsələlər səbəbindən ölkənin qeyri-neft sektorunun ixracatı olduqca zəifdir. 30 ildir ki, ölkə iqtisadiyyatı neftdən asılı vəziyyətdədir.
Bu cur nepotizm meylləri, regionbazlıq, oliqarxiyanın hələ də mövcud olması həm sahibkarlığın inkişafınin qarşısını alır, həm kapitalın düzgün paylanmasının - onun real iş görmək istəyən sahibkarlara gedib çatmasının qarşısını alır. Məmurlar həmin kapitalı müxtəlif vasitələrlə öz əllərində cəmləşdirirlər. Amma həmin kapitalla restoran və hotel binesindən başqa heç bir iş görə bilmirlər.
Nəticə etibarı ilə vəziyyət göz önündədir. Onilliklərdən sonra Azərbaycanın xarici ticarət balansında mənfi saldo yarandı. Düzdur, bu, neft hasilatının və ixracatının azalması ilə daha çox bağlıdir. Lakin bu gözlənilən idi. Biz bu dönəmə qədər qeyri-neft sektorunu inkişaf etdirməliydik ki, ondan gələn gəlirlər neftdən gələn gəlirlərin azalmasını kompensasiya edə bilsin. Amma 30 ildən sonra yenə dövlət büdcəsinin 70%-i neft amilindən asılıdır. Ölkədə rəqabətqabiliyyətli qeyri-neft sektoru qura bilmirik. Bunun başlıca səbəbi inhisarçılıqdır ki, onun da arxasında yerlibaz, qohumbaz məmurlar dayanır.
Nə qədər tez islahatlara gedilib normal idarəetmə qurulsa, dövlətin iqtisadi fəaliyyətdə payı kiçilsə, əvəzində özəl sektor böyüsə, dövlətdə işləməyin korrupsiya və rüşvətxorluq səbəbindən cəlbediciliyi azaldılsa problemlər bir o qədər tezliklə aradan qalxa bilər. Əks təqdirdə birini tutacaqlar, onun yerinə başqası gələcək, amma eyni qayda ilə işləyəcəksə bu heç nəyi dəyişməyəcək. Fikrimizcə, məmurların bu cür təqibi heç bir nəticə verə bilməz".
Akif NƏSİRLİ
