“Biz beynəlxalq hüquq əsasında öz ləyaqətimiz üçün mübarizə apardıq. BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri 27 il kağız üzərində qaldı. Əgər biz öz torpaqlarımızı güc vasitəsilə azad etməsəydik, növbəti 27 il də belə qalacaqdı”. Bu sözləri prezident İlham Əliyev XII Qlobal Bakı Forumunun açılış mərasimindəki çıxışında bildirib.
Dövlət başçısı vurğulayıb ki, bəzən sülhə nail olmaq, ədaləti bərpa etmək üçün gücdən istifadə etməlisən: “Biz görürük ki, bu gün Avropa İttifaqı daha güclü hərbi potensial qurmaq üçün siyasətini necə dəyişir. Biz görürük ki, bəzi ölkələr öz resurslarını hərbi potensialının, infrastrukturunun gücləndirilməsi üçün sərf edir. Biz bunu ən azı 20 ildir edirik - 2005-ci ildən etibarən. Həmin vaxtdan etibarən güclü ordu yaratdıq. O ordu əraziləri azad etdi, separatçılığa son qoydu və beləliklə, ölkəmizin ərazi bütövlüyü, suverenliyi tam bərpa olunub. Bu, nəinki Azərbaycan xalqının güclü iradəsinin təzahürüdür, o cümlədən bu, beynəlxalq ədaləti nümayiş etdirir”.
Həqiqətən də bu gün dünya ölkələri hərbi potensiallarının artırılmasına xüsusi diqqət edirlər. Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) qlobal silah ticarətinin vəziyyəti ilə bağlı yeni hesabatında deyilir ki, Ukraynadakı münaqişə və ABŞ-nin gələcək siyasətinə dair qeyri-müəyyənliyə cavab olaraq 2020-2024-cü illərdə Avropanın hərbi idxalı 2015-2019-cu illə müqayisədə 155% artıb. SIPRI bildirib ki, ABŞ-ın qlobal satışdakı payı 43%-ə yüksəlib, Rusiyanın ixracı isə 64% azalıb. Ümumi hərbi satışlar 2015-19 və 2010-14-cü illərlə müqayisədə geniş şəkildə sabit qalıb, lakin 2005-09-cu illərə nisbətən 18% yüksək olub, Avropa idxalında və Amerika qitəsindəki artımlar digər bölgələrdəki azalmalarla kompensasiya edilib. SIPRI-nin 2020-2024-cü illərdə dünyanın ilk 10 silah ixracatçısının siyahısı 2015-2019-cu illərdəki kimi olub, ilk beşlikdə ABŞ, Fransa, Rusiya, Çin və Almaniya olub. Bununla belə, qlobal payı 7,8% olan Rusiya üçüncü yerə yüksəlib, Fransa (9,6%) və İtaliya (4,8%) 10-cu yerdən 6-cı yerə irəliləyiblər. Ən böyük silah ixracatçıları arasında olan Çin 2020-2024-cü illərdə 5,9% qlobal həcm payı ilə dördüncü yerdədir. Hesabatın müəllifləri qeyd ediblər ki, Çinin öz məhsullarını tanıtmaq səylərinə baxmayaraq, bir çox iri idxalçılar onları siyasi səbəblərdən almaqdan imtina ediblər. Polşanın baş naziri Donald Tusk qeyd edir ki, hazırkı vəziyyətdə Avropa silahlanma yarışına girməli və bu yarışda qalib gəlməlidir. Onun sözlərinə görə, Aİ müdafiə sənayesi üçün maliyyənin artırılması təşəbbüsləri bu yolda ilk addımdır. Avropa Komissiyasının rəhbəri Ursula fon der Lyayen Avropa İttifaqı ölkələri liderlərinin Brüsseldə keçirilən sammiti zamanı Avropanın silahlandırılması üçün 800 milyard avro dəyərində planı razılaşdırdıqlarını bildirib. O, Aİ ölkələrinə müdafiə ehtiyacları üçün 150 milyard avroya qədər borc götürmək təklifinin təfərrüatlarını açıqlayıb. Avropa Komissiyası bu pulu qlobal kapital bazarlarından borc götürəcək və sonra Avropadan birgə silah almaq şərti ilə Aİ ölkələrinə borc verəcək. Bu vəsait Aİ-də hava hücumundan müdafiə sistemlərinin və Ukrayna üçün silahların istehsalına yönəldiləcək.
Von der Leyen həmçinin silah istehsalı üçün 650 milyard avro toplamaq üçün cari müdafiə xərclərini 1,5% artırmağa çağırıb. Almaniya Aİ-nin büdcə normalarında islahatların aparılması ideyası ilə bu sahədə zəruri addımları atıla biləcəyini bəyan edir. Söhbət Almaniyanın ehtimal olunan gələcək kansleri, Xristian Demokratlar İttifaqının rəhbəri Fridrix Merzin hərbi xərclərin artırılmasına maneələrin aradan qaldırılması və bu məqsədlə borclanma qaydalarına yenidən baxılması təşəbbüsündən gedir. “Financial Times”ın mənbələrinə görə, Almaniya və Fransanın strateji sahədə aktivləşmə və müdafiəyə investisiyaların artırılması, satınalmaların birləşdirilməsi və Avropa sənaye bazasında yerləşdirilməsi kimi addımlar məsələlərində mövqeləri daha da yaxınlaşıb. Bununla belə, Avropa İttifaqı prezident Donald Trampın Ağ Evə rəhbərlik etdiyi müddətdə Ukrayna üçün müdafiə və silah xərclərini ödəməli olacaqlarından ehtiyat edir. Bu barədə Avropa diplomatlarına istinadən “Politico” məlumat yayıb. Onlar həmçinin fon der Leyenin "Avropanı yenidən silahlandırmaq" planını həyata keçirmək qabiliyyətinə şübhələrini bildirirlər. Diplomatlar soruşur: “Fon der Leyen öküzün buynuzlarından tutmağa çalışır. Bəs Aİ-nin texnokratik strukturu da buna əməl edəcəkmi?”. Bu arada ABŞ prezidenti Donald Tramp da dünyanın ən güclü ordusunu yaratmaq istəyir. Ağ Evin 47-ci rəhbərinin iddialı planlarını həyata keçirə bilməsi üçün müvafiq addımlar atılır. Bunlar təsadüfi deyil. Vyana Silahsızlanma və Silahların Yayılmaması Mərkəzinin icraçı direktoru Yelena Sokova bildirir: "İlk növbədə ABŞ və Avropa arasında baş verən hadisələr məni narahat edir. Asiyada da oxşar təzyiqlər var və alyansların etibarlılığı ilə bağlı narahatlıqlar, eləcə də ənənəvi tərəfdaşlar arasındadır". Bu şəraitdə dövlətlər silahlanmaya xüsusi diqqət edirlər.
Tahir TAĞIYEV
