Qərbi Azərbaycan ərazisində alban dövrünə aid çoxlu abidələrin olduğu gizlin deyil. Orada alban xristianlıq dövrünə aid abidələr, daşüstü yazılar, habelə məzarlıqlar var. Doğrudur, indi o abidələrin hamısı erməniləşdirilib, əksəriyyətinin təyinatı dəyişdirilib.
Göyçə gölü sahilləri, Göyçə mahalı da alban dövrü abidələrlə zəngin olub. Göyçə mahalının Nərədüz kəndində yerləşən Nərədüz qəbiristanlığı Qafqaz Albaniyası dövrünə aiddir. Bu məzarlığın saxtalaşdırılması istiqamətində də ermənilər xeyli işlər görüb.
Məlumata görə, hətta ərazidəki qədim abidələri "erməni abidəsi" kimi təqdim etməyə çalışan keçmiş erməni katolikosu I Vazgen 1978-ci ildə Nərədüz məzarlığındakı bədii ornamentli baş daşlarının bir neçəsini Britaniya Muzeyinə bağışlayıb. Təbii ki, I Vazgen bu baş daşıların ermənilərə “aid olduğunu” deyib. O məzar daşları bizim tariximizin bir parçası olasa da, təəssüf ki, onlar Britaniya Muzeyində “erməni irsi” olaraq qələmə verilir.
Maraqlıdır, Sovet hökuməti dövründə katolikos baş daşlarını hansı cəsarətlə Böyük Britaniya Muzeyinə bağışlayıb? O eksponatlar hansı yolla ölkədən çıxarıla bilərdi?
“Katolikosların dini, mədəni irsimizə qarşı etdikləri bütün cinayətlər bir-bir araşdırılıb üzə çıxarılmalıdır”
AMEA-nın Qafqazşünaslıq İnstitutunun Qafqaz tarixi şöbəsinin müdiri, professor Qasım Hacıyev “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, erməni katolikoslarının cinayətləri saysız-hesabsızdır və Azərbaycan irsi də o dövrdə xarici ölkələrə diasporun, erməni lobbisinin əli ilə gizlin ötürülüb. Amma bununla belə, Sovet hökumətinin ermənilərə geniş şərait yaratdığını deyən Q.Hacıyev bildirdi ki, o dövrdə onların erməni diasporu ilə əlaqə saxlamasına da imkan verilib. “Çar Rusiyası da, Sovet Rusiyası da ermənilərdən alət kimi istifadə etdikləri üçün onlara geniş şəraitlər yaradıblar ki, istədiklərini etsinlər. Ermənilərdən xristian səddi kimi istifadə edən Çar Rusiyası erməniləri bizim torpaqlarımıza köçürdü, sonra isə böyük dövlətlər onlara dövlət qurdular. Ermənilərin əl-qol açmasına Sovet Rusiyası böyük şərait yaradıb. 1937-ci ildən 1953-cü ilə qədər 2 mindən artıq türk mənşəli toponimi Sovet hökumətinin gözünün qarşısında ermənilər rəsmi şəkildə dəyişdi. Dünyanın heç yerində görünməmişdi ki, bir xalqın qədim mədəniyyətinin, adət-ənənəsinin üstündən xətt çəkilsin, dəyişdirilsin. Hələ sonradan etdiklərini demirəm. Sərdarabad qalasını, məscidləri, məzarlıqları dağıtdılar. Ermənilər hər cür vandalizm törədiblər, onlardan insanlıq gözləmək mümkün deyil. Yüz millətlə dolanmaq olar, bircə erməni ilə dolanmaq mümkün deyil. Bunlar çox riyakardır.
Ermənistanda Sovet dövründə də bizə qarşı kəskin nifrət olub, bu işin də başında erməni kilsəsi, katolikos dayanıb. Ermənilər alban dövrü abidələrin hamısını öz adlarına çıxıb, buna da Sovet hökuməti bilərəkdən şərait yaradıb. O qədim abidələr, o qədim məzarlıqlar Qafqaz Albaniyası dövrünə və türk xalqına məxsusdur. Onların üzərindəki yazılar da bunu təsdiqləyir. O ərazidə erməni adına qədim heç nə ola bilməz. XIX əsrdən o tərəfə nə varsa heç birinə erməni adını yapışdırmaq mümkün deyil.
Nərədüz məzarlığındakı qəbir daşlarının Böyük Britaniyaya, yaxud başqa xarici ölkələrə ötürülməsi böyük cinayətdir. I Vazgenin vaxtilə törətdiyi bu cinayəti barədə ciddi araşdırma aparılmalıdır. Alimlərimiz bu faktı araşdırmalıdır. Bir məqamı da yadınıza salım ki, I Vazgen Ermənistanda yox, Rumınyada doğulub. O, Ermənistana sonradan gəlib 1955-ci ildən 1994-cü ilə qədər Erməni Qriqoryan kilsəsinə rəhbərlik edib. O Ermənistana xüsusi missiya ilə gəlib. Bu baxımdan, I Vazgenin Avropa ilə əlaqələri çox sıx olub və bundan istifadə edərək bu cinayəti edib. Bilirik ki, erməni kilsəsi uzun bir dövr ərzində ermənilərin yeganə dini və siyasi təşkilatı olub, erməni katolikosları da onlara rəhbərlik edib. Bu baxımdan, I Vazgenin Qərbi Azərbaycandakı alban-xristian abidələrinə qarşı talançılığı böyük tarixi cinayətdir və o məzar daşlarının taleyi araşdırılmalıdır. Katolikosların dini, mədəni irsimizə qarşı etdiyi bütün cinayətlər bir-bir araşdırılıb üzə çıxarılmalıdır. Qədim məzarlıqlarımızdan nə qədər qəbir daşları, qoç daşları, at heykəlləri və sair katolikosların fitvası ilə yoxa çıxarılıb. Bu gün bütün dini abidələrimiz erməniləşdirilib. Bakıda erməni kilsəsi qaldığı halda bizim bütün məscidlərimiz yox edilib, alban dövrü abidələrimiz erməniləşdirilib”-deyə Q.Hacıyev əlavə etdi.
Q.Hacıyev qeyd etdi ki, ermənilər bizim mədəni irsimizi öz adlarına çıxıb onları sərgiləyirlər, bu hal da onların simasını ifşa edir.
İradə SARIYEVA
