Son hadisələr bir daha göstərdi ki, Ermənistan ölkəmizin 44 günlük müharibədə yaratdığı reallıqları qəbul etmək istəmir. İmzaladığı və bununla da üzərinə öhdəlik götürdüyü üçtərəfli müqavilənin şərtlərinə əməl etmir.
Son iki gündə isə dövlət sərhədində təxribatlar törədib. Ermənistanın əsas tələblərindən biri budur ki, Qarabağda yaşayan ermənilərə status verilsin. Bunu onların havadarları da daim səsləndirir. Təbiidir ki, Azərbaycan ermənilərə hər hansı bir statusun verilməsinin mümkünsüz olduğunu dəfələrlə bəyan edib. Bəllidir ki, 1988-ci ildən sonra Ermənistandan 250 min azərbaycanlı öz tarixi torpaqlarından didərgin salınıb. Ermənistan adlanan əzəli türk torpaqlarından azərbaycanlıların sonuncu deportasiyası 1988-1989-cu illərdə olub. 1988-ci il noyabrın ortalarında Ermənistandan Azərbaycana 80 mindən artıq qaçqın pənah gətirmişdi. Noyabrın 22-də Ermənistan SSR Ali Sovetinin azərbaycanlı deputatların iştirakı olmadan növbədənkənar sessiyası çağırıldı. Sessiyanın keçirildiyi Opera Teatrının binasının qarşısına toplaşan mitinq iştirakçılarının hücumundan sonra Ermənistan rəhbərliyi mitinqçilərin tələbi ilə sessiyanın gedişini dayandırmış, deputatları və rayon rəhbərlərini “qayda-qanunu bərpa etmək” adı altında yerlərə göndərmişdi. Rayon rəhbərlərinə tapşırıq verilmişdi ki, bir həftə ərzində, yəni noyabrın 28-dək Ermənistanı azərbaycanlılardan təmizləmək aksiyasını başa çatdırsınlar. Məhz Moskvanın ermənilərə arxa durması nəticəsində 1988-1989-cu illərdə indiki Ermənistan ərazisində azərbaycanlıların yaşadığı 170 təmiz və 94 qarışıq yaşayış məskənləri boşaldıldı. Ermənistanın Mehri rayonunun Zəngilan rayonu ilə həmsərhəd bölgəsində qalmış axırıncı azərbaycanlı kəndi - Nüvədi də 1991-ci il avqustun 8-də boşaldıldı. Ümumiyyətlə, həyata keçirilən sonuncu etnik təmizləmə nəticəsində 250 min azərbaycanlı tarixi-etnik torpaqlarından vəhşicəsinə qovuldu. Bəs bu insanların status məsələsi necə olmalıdır?
Qərbi Azərbaycana (Ermənistana) Qayıdış Birliyinin sədri Rizvan Talıbov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, bu məsələ çox vacibdir: “İndiki Ermənistan dövləti tarixi Azərbaycan ərazilərində yaradılıb. Məqsəd aydındır. Bununla Türk dünyasını bir-birindən ayırıb, onlar arasında bufer zona yaratmaq məqsədini güdüblər. Son iki yüz ildə ermənilər monoetnik dövlət qurmağa çalışıblar. Təəssüf ki, soydaşlarımızı öz tarixi yürdlarından qovmaqla buna nail olublar. 1988-ci ildəki deportasiya nəticəsində bu proses öz kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Biz bir təşkilat olaraq həmin soydaşlarımızın hüquqlarının qorunması istiqamətində 17 ildir ki, fəaliyyət göstəririk. Ən ülvi məqsədimiz soydaşlarımızın öz torpaqlarına qayıtmasına nail olmaqdır. Qarşımızda Qarabağ kimi problemimiz olduğu səbəbindən, hesab edirdik ki, əvvəlcə həmin problem öz həllini tapmalıdır. Şükürlər olsun ki, buna nail olduq. Ərazilərimizin böyük hissəsi üzərində biz öz suverenleyimizi bərpa etmişik. Bundan sonra mübarizəmizi daha aktiv fazaya keçirdik. Biz Göyçə-Zəngəzur Respublikasının yaradıldığını da elan etmişik. Bizim ilk müraciətimiz Azərbaycan XİN-ə oldu. Bildirdik ki, ermənilər heç vaxt status məsələsindən əl çəkən deyil. Buna görə də təkif etdik ki, bizim tarixi ərazilərimizə qayıdışımızla bağlı məsələ dövlətin rəsmi dairələri tərəfindən də gündəmə gətirilməlidir. Bu işin bizim tərəfimizdən edilməsi daha məqsədəuyğun olardı. Çünki rəsmi Ermənistan keçmiş Dağlıq Qarabağla bağlı heç bir rəsmi iddia ortaya qoymadı. Bütün tələblərini orada yaşayan ermənilərin adından etdilər. Biz də istəyirik ki, bu məsələlərlə daha aktiv şəkildə məşğul olaq, tələblərimizi beynəlxalq səviyyədə edək. Ermənilərin saxta status tələblərinin qarşılığında biz də öz soydaşlarımıza status tələb etməliyik. Hesab edirəm ki, Azərbaycan höküməti bizim fəaliyyətimizə ciddi dəstək verməlidir. Biz öz tarixi ərazilərimizə qayıtdıqdan sonra ermənilərlə konfederativ dövlət şəklində yaşamağa razıyıq. Ermənilərdən fərqli olaraq, biz həmin ölkəyə heç bir ərazi iddiası irəli sürmürük. Azərbaycan dövləti bu tələbi beynəlxalq səviyyədə bizim adımızdan qaldırmalıdır. Belə olan təqdirdə, biz Ermənistanın qarşısına tarixi bir tələb qoymuş olarıq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
