Diplomatik sahədə Azərbaycan tərəfindən həyata keçrilən siyasət, yaradılan ikitərəfli, çoxtərəfli münasibətlər fonunda Bakının ən böyük uğurlarından biri də işğalçı Ermənistanın təcrid durumuna düşməsidir.
Bu fonda son dövrələrdə ən çox diqqət çəkən məqam Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT) çərçivəsində baş verənlərdir. Belə görünür ki, Ermənistan yaxın tezlikdə bu qurumda fəaliyyətinə son qoymalı olacaq. Ən azından ona görə ki, qurumun əsas dövlətləri sayılan Rusiya, Belarus və Qazaxıstanla münasibətlərdə Ermənistan özünə kifayət qədər böyük problemlər yaradıb. Məhz bu fonda Rusiya rəhbərliyi və Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına qarşı erməni mediasında yeni təbliğat da başlanıb. Xüsusən də KTMT-də Ermənistanın baş katibliyi ilə bağlı qərar bu ölkənin mətbuatını çalxalayıb. “Lragir.am“ saytı bu qurumda Nazarbayev və Lukaşenkonun qruplaşdığını iddia kimi irəli sürüb. Qeyd olunub ki, Ermənistana qarşı atılan addımlar planlı şəkildə həyata keçirilib və bütün bunlar Rusiyanın maraqlarına xidmət edir. Elə bu fonda Gümrüdəki rus hərbi bazasının ölkədən çıxarılması məsələsi də erməni mediasında yenidən aktuallaşıb. “1in.am“ saytı Gümrüdə xadimə qadının öldürülməsi faktının araşdırılmadığını, bu yolla Gümrüdə rus hərbçlərinin törətdiyi digər cinayətlərin də ört-basdır edildiyini yazır. Nəşr qeyd edib ki, Gümrüdəki rus hərbi bazası ölkədən çıxarılmayınca onların özbaşınalığı davam edəcək. Radikal "Sasna Tsrer" partiyası da yeni hakimiyyəti Gümrüdəki rus hərbi bazası ilə bağlı müqaviləyə yenidən baxmağa çağırıb. Rusiyaya olan nifrət özünü Avrasiya İttifaqından çıxmaq məsələsində də biruzə verir. Belə görünür ki, Ermənistan daha Rusiya ilə əvvəlki münasibətlərdə olmaq istəmir. Eləcə də Belarusla bağlı bu ölkənin mövqeləri artıq radikal xarakter daşıyır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Belarusla problemləri İrəvanın özünün yaratmasına dair Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenko çox maraqlı məqamlar açıqlayıb.
Xatırladaq ki, Lukaşenko bu günlərdə Minskdə çoxsaylı Rusiya media nümayəndələri ilə görüşüb. O, görüşdə bir çox mətləbləri, o cümlədən dövlət başçıları ilə söhbətlərinin detallarını açıb, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasından tutmuş Azərbaycana silah satışına, KTMT-nin baş katibi ilə bağlı qalmaqaldan Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə qazın qiymətinə görə girdiyi mübahisəyə qədər bir çox mövzulardan danışıb. Lukaşenko KTMT baş katibi məsələsi ətrafında Ermənistan baş naziri ilə blokun digər üzvləri arasında yaşanan mübahisədən danışarkən çox maraqlı məqamlara toxunub. O, faktiki olaraq, Paşinyanı bu qalmaqalın səbəbkarı adlandırıb və onun Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayevə qarşı kəskin reaksiyasını pisləyib:
“Nəyə görə Paşinyan qalan beş prezidentlə razılaşmır? Axı bu sıyığı qarışdıran o özüdür. Beynəlxalq statuslu məmuru, Yuri Xaçaturovu həbs etmək nəyə lazım idi? Xaçaturov həbs ediləndə və bu sıyıq qarışanda həmin gün, ya ertəsi gün Paşinyan mənə zəng vurdu. Və söhbət belə tamamlandı. Mən deyirəm: “Nikol, mən bilirəm ki, sən demokratik adamsan. Demokratik adam olduğun üçün mən fikirləşmirəm ki, adamı siyasi motivlərlə həbs etmək barədə komanda verəsən. O isə mənə deyir: “Aleksandr Qriqoryeviç, siz ki məni bu planda dəstəkləyirsiniz, o korrupsinerdir, düşməndir, adamlara atəş açıb və sair “ Mən deyirəm: “Nikol, mən hökmən səni dəstəkləyərəm, çünki belə metodları qəbul etmirəm, təbii, Xaçaturov haqda deyilənlər düzdürsə. Yox, sən adamı siyasi motivlə həbs etməyə komanda vermisənsə, allah eləməsin, mən heç vaxt səni dəstəkləmərəm”. Bax mənim cavabım belə olub. Problemi yaradan biz deyilik, odur”.
Belarus prezidenti deyib ki, KTMT-nin Astanadakı sammitində bu mövzu ətrafında müzakirələr olub. KTMT baş katibi postunun Belarus nümayəndəsinə keçməsi məsələsini hamı dəstəkləyib: “Guya mən buna can atmışam ki, öz adamımı ora təyin edim. Qətiyyən yox. Nazarbayev təklif edib, sonra Putin və qalanları dəstəkləyib. Onda biz dedik ki, yaxşı, olsun. Onsuz da bir il sonra nizamnaməyə görə biz öz adamımızı irəli sürməliydik. Yaxşı, qoy olsun. Amma ardınca bu uğultu başladı. Məsələ xoşagəlməz formada mətbuata çıxdı. Sonra Nazarbayev Astanada sammitin ardından müsahibə verməyə getdi. Ondan soruşurlar: “Növbəti baş katib kim olacaq?” O isə deyir: “Belarus olacaq, biz bu barədə razılaşdıq”. Və Nikol Nazarbayevə kəskin reaksiya verir. Bura bax, o ki patriarxdır. Sən ki, səliqəli şərq adamısan. Nursultana hamı hörmət edir. Bu biabırçılıqdır ki, biz KTMT-yə rəhbər seçə bilmirik”.
Lukaşenko Paşinyanın Azərbaycana silahların satışı ilə bağlı narazılığına verdiyi cavab barədə də danışıb: “Putinin yanında ona dedim: Nikol, gəl, hər şeyə nöqtə qoyaq. Azərbaycanla silah ticarətində birinci yeri kim tutur? Kim? Cavab Rusiyadır. Bəs niyə dilini bir yerində gizlətmişdin? Ona de, Vladimir Vladimiroviçi tənqid et. Nədir, qorxursan?”. Belarus prezidenti Paşinyana xatırladıb ki, Azərbaycana silah satışında ikinci yeri İsrail, üçüncü yeri isə Türkiyə tutur. “Polonez”lər də nəzərə alınarsa, yalnız dördüncü, ya da beşinci yeri Belarus tutur: “Polonez”lər olmasa, onuncu olacağıq. Bax, niyə Belarusun üstünə hücum çəkirsən? Özününkülərə hücum edirsən ki, başqaları da anlasın? İndi sən danış, mən susum”. Lukaşenko bildirib ki, Belarus “Polonez” raket sistemlərini əslində Ermənistana da təklif edib. Amma ermənilər bu sistemləri almağa maraq göstərməyib: “Bəli, azərbaycanlılar mənə yad deyil, amma biz sizinlə, yəni ermənilərlə həmişə bir yerdə olmuşuq və bizə Azərbaycana silah satdığımız üçün irad bildirmək lazım deyil. Və nəyə görə tənqid edirlər, raket kompleksinə görə...Ona görə də budur, gərək siz biləsiniz: “Polonez” raket komplekslərini alanda və silahlanmaya daxil edəndə sınaqlara erməniləri də çağırdıq, azərbaycanlıları da, rusları da”. Belarus prezidenti deyib ki, sınaqlar zamanı Azərbaycan tərəfi həmin silahın yüksək dəqiqliyə malik olduğuna əmin oldu və onu Bakıya satmağı xahiş etdilər: “Biz isə krediti qaytarmalıydıq, çinlilər bunu bizə kreditə vermişdilər...Mən onda Azərbaycan tərəfinə dedim: “Yaxşı, mən kompleksi sizə satıram və ermənilərə də dedim, amma bilirdim ki, problem olacaq:. Lakin ermənilərə yenə bildirdim: “Mən sizə də analoji kompleksi satmağa hazıram”. Ermənilər imtina etdilər, ona istinad etdilər ki, onlarda artıq Rusiyadan alınan “İsgəndər” kompleksləri var”.
Lukaşenko Azərbaycanın onun ölkəsinə hər zaman dəstək verdyini də bildirib. Bu fonda onun maraqlı açıqlamalarından biri də Azərbaycanın Belarusa təcili borc verməsi ilə bağlıdır. Xatırladaq ki, bu əhvalat bir neçə il əvvəl olmuşdu və Rusiya Belarusu sıxışdıraraq qaza görə yaranan borcun təcili ödənilməsini tələb edirdi. “Qazprom” xəbərdarlıq edirdi ki, borc ödənilməsə, Belarusun qaz təchizatını dayandıracaq. Belə vəziyyətdə Belarus prezidenti azərbaycanlı həmkarı İlham Əliyevlə əlaqə saxlayıb və bir neçə həftəliyə iri məbləğdə borc xahiş edib. Azərbaycan prezidenti bu xahişi təmin edib və Belarusa təcili kredit verib. Belarus tərəfi borcu tezliklə ödəyib.
Lukaşenko rusiyalı jurnalistlərlə görüşündə Azərbaycanla münasibətlər barədə danışarkən həmin epizodla bağlı bunları deyib: “Daha bir məqam. O vaxt mənə Rusiyaya təcili 900 milyon dollar qaytarmaq lazım idi. Doğma qardaşlarım mənə təzyiq etməyə başlamışdı. Qazı kəsmişdilər. Mən zəng vurdum: İlham, deyirəm, mənə təcili 900 milyon dollar lazımdır. Mən maliyyə nazirini, hökumət nümayəndə heyətini göndərirəm, onlar müqavilə bağlayacaq. Lakin mənə pul sabaha lazımdır. Mən Putinə 900 milyon dollar verməliyəm. Ona söz verdim ki, uzağı 3 həftəyə, yaxud bir aya qaytaracam. Lakin vaxtından tez qaytardım. Bilirsiniz, bu çox dəyərlidir. Ona görə də mən ona çox yaxın adamım kimi yanaşıram. Və o da mənə o cümlədən”. Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, indi Belarus, eləcə də Rusiya və Qazaxıstan üçün Azərbaycanla münasibətlər Ermənistanla müqayisədə daha önəmlidir. Məhz bu vəziyyətdə də İrəvanın KTMT-dən qovulması, Azərbaycanın tezliklə burada müşahidəçi statusu alması, eləcə də adları çəkilən hər üç ölkənin Qarabağ məsələsində Azərbaycana hərtərəfli dəstək verməsi də əsas gözləntilər sırasındadır.
Nahid SALAYEV
