Tarixi filmlərə hər birimiz çox maraqla baxırıq, eyni zamanda da təsvir edilən hadisələrin gerçəklikləri əks etdirib-etdirmədiyinə diqqət yetiririk.
Tarixi filmlər, seriallar sahəsində böyük təcrübəyə malik olan qardaş Türkiyədə istehsal edilən və ekranlara çıxarılan hər bir tarixi filmə Azərbaycan tamaşaçısı da çox böyük həvəslə baxır. Son həftələr TRT kanalında yayımlanan və hələlik cəmi 7 bölümü təqdim edilən “Bir zamanlar Kıbrıs” dizisi də ölkəmizdə izlənir.
Ssenari müəllifi Emre Özdür, Başar Başaran, quruluşçu rejissoru Hakan İnan olan və baş rollarda Ahmet Kural, Serkan Çayoğlu, Pelin Karahan, Tayanç Ayaydın, Gülper Özdemir, Devrim Saltoğlu,
Miray Akay çəkilən “Bir zamanlar Kıbrıs” ekranlara çıxar-çıxmaz, Şimali Kıbrıs Türk Cümhuriyyətinin qurucusu, rəhbəri Rauf Denktaşın qızı Ender Denktaş Vangöl və doktor Fazil Küçüyün oğlu Mehmet Küçük tərəfindən ciddi təpkilərə məruz qaldı. Dizini Denktaş, Fazil Küçük ailəsi ilə yanaşı, Kıbrıs xalqı da ciddi tənqid atəşinə tutaraq bildirib ki, dizi gerçəkləri ifadə etmir və burada Kıbrıs xalqının mücadiləsi görməzdən gəlinib. R.Denktaşın qızı qeyd edib ki, atasının verdiyi mücadilə dizidə olduğu kimi əks olunmayıb. Dizinin ssenarisinin gerçəklərdən tamamilə uzaq olduğunu deyən Denktaşın qızı Ender Denktaş Vangöl “Kıbrıs türk xalqının mücadiləsi görməzdən gəlinir” söyləyib.
Doktor Fazil Küçüyün rəhbərliyilə 1942-ci ildə nəşr edilən “Xalqın səsi” qəzetinin bütün arxivinin saxlandığı qeyd edilir. Fazil Küçüyün oğlu Mehmet Küçük də diziyə etirazını bilirib və deyib ki, dizinin ssenaristlərinin üzünə bütün arxivləri açsalar da, amma dizi heyəti bu arxivlə maraqlanmayıb. Bu arxivlərdə Kıbrıs türkünün gerçək tarixinin yaşadığı bildirilir.
Onu da qeyd edək ki, serialdakı bəzi səhnələr Azərbaycan tamaşaçısının da narazılığına səbəb olub. Xüsusən R.Denktaşın adadakı yunan komandanı Samson tərəfindən girov götürülməsi səhnəsi müsbət qarşılanmayıb, bu səhnənin quraşdırma olduğunu qeyd edirlər.
“...öz ciddi yanlışlıqlarından nəticə çıxaracaqlar”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Fəsləfə və Sosiologiya İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, siyasi şərhçi Faiq Ələkbərli “Bakı-Xəbər”ə bilirdi ki, “Bir zamanlar Kıbrıs” dizisinin indiyə qədər yayımlanan bölümlərinə o da baxıb, amma serialda bəzi məsələlər onu qane edir. “Tarixi mövzularda filmlərin, serialların çəkilməsi çox müsbət bir haldır. Bu öz yerində. Amma təkcə “Bir zamanlar Kıbrıs” serialında deyil, Türkiyədə çəkilən və yayımlanan bir çox dizidə əksər halda həqiqətə uyğun olmayan məqamlar da öz əksini tapır. Hələlik 7 bölümü yayımlanan “Bir zamanlar Kıbrıs” dizisində də əks olunan bəzi məsələlər özündə heç də həqiqəti əks etdirmir. Bu da ondan irəli gəlir ki, bu məqamlar daha çox izləyici cəlb etməyə hesablanıb. Bəzi qurama səhnələri, uydurmaları diziyə salmaqla tamaşaçı baxışı qazanmaq istəyirlər. İkincisi, bəlkə də “Bir zamanlar Kıbrıs” dizisinin ssenaristlərinin özləri Kıbrısda mücadilə verən qəhrəman insanlar haqqında elə də dərin məlumatlara malik deyillər, yaxud da bu məsələyə ciddi yanaşmırlar”.
F.Ələkbərli hesab edir ki, şübhəsiz, bu cür tarixi hadisələrlə bağlı filmlər, seriallar özbaşına çəkilməməli, onların elmi məsləhətçiləri olmalıdır. “Tarixi filmlərdə təhriflərə və şişirdilmələrə yol vermək olmaz” - deyən F.Ələkbərlinin sözlərinə görə, bu kimi filmdə bəzi məsələlər tamaşaçıya hesablandığı üçün, gerçəkliyi özündə əks etdirməyə bilər, amma bu məqamlar önəmli, əhəmiyyətli məsələlərdə olmamalıdır: “Burada söhbət Kıbrıs xalqının milli mücadiləsindən, milli müqavimətindən, milli qurtuluş hərəkatından və orada baş vermiş proseslərdən gedirsə, burada əsas ana xətdən kənara çıxmaq olmaz. Burada bir çox detal qorunub saxlanmalıdır. Xüsusən də Denktaşın apardığı mübarizə və məhz onun hansı bir şəraitdə Quzey Kıbrısdakı türklərin milli hərəkatını başlatması, onu hansı şəkildə ortaya qoyması, türklərin milli mücadiləsi tamamilə əks olunmalı idi. Bu mövzuda ana xətdən kənara çıxmaq olmazdı. Ancaq çox təəssüflər olsun ki, bu dizidə də Kıbrıs türklərinin milli mücadiləsinin təqdim edilməsi məsələsində bəzi ciddi yanlışlığa yol verilib. Yol verilən təhriflər Denktaşın və Fazil Küçüyün övladlarında, bütövlükdə, milli azadlıq mücadiləsini dərindən bilənlərdə, qurtuluş mücadiləsinin şahidlərində təəssüf doğurdu, bu da təbii idi. Hesab edirəm ki, “Bir zamanlar Kıbrıs” serialının növbəti bölümlərində bütün iradlar, tövsiyələr yaradıcı qrup tərəfindən nəzərə alınmalıdır. Alınacağını düşünürəm”.
F.Ələkbərlinin fikrincə, yaxın tarixdə baş verənlər, eləcə də bu tarixi hadisə, Kıbrıs türklərinin milli mücadiləsi, qurtuluş savaşı dizinin növbəti bölümlərində olduğu kimi təsvir ediləcək, Türkiyə və Azərbaycan tamaşaçısına, eləcə də bu serialı izləyən istənilən tamaşaçıya hadisələr olduğu kimi çatdırılacaq. “Ümid edirəm ki, dizinin ssenaristləri öz ciddi yanlışlıqlarından nəticə çıxaracaq və dizinin davamında biz bu nöqsanlara rast gəlməyəcəyik” - deyə F.Ələkbərli bildirdi.
İradə SARIYEVA
