Bu gün dövlətin iqtisadi siyasətinin əsas hədəflərindən biri də bank sektorunun ölkə iqtisadiyyatında yaxından iştirakının təmin olunmasıdır. Bunun üçün dövlət bu sektora hərtərəfli yardım edir. Eyni zamanda, dövlət bank sektorunun yenidən çoxsaylı problemli kreditlər vasitəsilə iqtisadiyyatda yeni çətinliklər yaratmasını da istəmir.
Xatırladaq ki, 2019-cu ilin yekunlarına həsr olunmuş müşavirədə Prezident İlham Əliyev Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmova bu xüsusda tapşırıq verərək bildirmişdi: “Bu il bank sektorundan heç bir sürpriz olmamalıdır. Ona görə çox güclü nəzarət olmalıdır onların fəaliyyətinə, kreditlərin verilməsinə, o cümlədən şübhəli kreditlərin verilməsilə bağlı mexanizm olmalıdır ki, biz artıq hadisə baş verəndən sonra yox, bəri başdan qabağını ala bilək. Nəzarət elə olmalıdır ki, sürpriz olmasın. Mərkəzi Banka verilmiş yeni səlahiyyətlər bu məsələlərin həllinə köməklik göstərə bilər”. Görünən budur ki, Mərkəzi Bank yeni səlahiyyətləri çərçivəsində cari ildə bank sektorunda vəziyyəti tam nəzarətdə saxlamağa çalışır. Bu xüsusda "Atabank" ASC ilə bağlı baş verənlər diqqətdən yayınmır. Belə ki, ölkə prezidentinin fərmanı ilə Azərbaycan Mərkəzi Bankı vahid maliyyə nəzarəti və tənzimləmə qurumuna çevrildikdən sonra "Atabank" ASC-də ilkin araşdırmalar aparılıb. Baş bankın yaydığı məlumata görə, araşdırmalar nəticəsində “Atabank”ın ciddi maliyyə dayanıqlığı və likvidlik problemləri ilə üzləşdiyi məlum olub. Bununla belə, bütün banklarda olduğu kimi, "Atabank"da da əhalinin qorunan əmanətləri tam sığortalanıb. Hazırda Mərkəzi Bank burada yaranmış vəziyyətlə bağlı kompleks təhlillər aparır və onların nəticəsi əsasında müvafiq təkliflər hazırlanacaq. Xatırladaq ki, “AtaBank” 1993-cü ildə yaradılıb. Onun nizamnamə kapitalı 120,02 milyon manatdır. Bankın səhmlərinin 86%-i daxil olduğu “Synergy Group” MMC-yə, 9,26%-i Əşrəf Kamilova (“Synergy Group”un 99%-lik səhmdarı, “Ata Holdinq” MMC-nin Müşahidə Şurası sədrinin birinci müavini), 4,74%-i isə Mahir Rəfiyevə məxsusdur. Hesab edilir ki, “Atabank” öhdəliklərini yerinə yetirməkdə çətinlik çəkərsə, cari ildə onun fəaliyyətinin dayandırılması belə istisna olunmur. Ümumiiyyətlə, bank sektoru üzərində nəzarətin gücləndirilməsi cari ildə də xüsusi diqqət mərkəzində yer alacaq. Ekspertlərin fikrincə, 2020-ci ildə Azərbaycan bank sektoru islahatların aparılması baxımından ən vacib sektorlardan biri olacaq. Bu ildə bank sektorunun sağlamlaşdırılması, likvidliyin artırılması prioritet məsələlərdən biridir. Məsələ ilə bağlı açıqlama verən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov bildirir: "2019-cu ildə bankların sağlamlaşdırılması ilə bağlı fəaliyyətlərin genişləndirilməsi və problemli kreditlərlə əlaqədar kompensasiyanın verilməsinə baxmayaraq, bank sektoru üçün bir sıra ənənəvi problemlər praktik olaraq 2019-cu ildən 2020-ci ilə keçdi. Problemli kreditlərin kredit portfelindəki payı yenə də yüksək olaraq qalmaqdadır. Baxmayaraq ki, 2019-cu ildə bu istiqamətdə müəyyən azalmalar oldu, amma Mərkəzi Bankın göstəricilərinə əsasən, problemli kreditlərin ümumi kredit portfelindəki payı ikirəqəmlidir. Bu da onu göstərir ki, 2020-ci ildə əsas məsələlərdən biri problemli kreditlərin həcminin azalmasına nail olmaqdan ibarət olmalıdır. Bankların kredit qoyuluşlarında da artım olmasına baxmayaraq, vaxtı keçmiş kreditlərin həcmi yüksək olaraq qalır. Ümumiyyətlə, 2019-cu ildə bankların kredit qoyuluşları 15 milyard manatdan çox olub. Vaxtı keçmiş kreditlərin həcmi isə 1,4 milyard manat təşkil edib. Azərbaycan bankları 2020-ci ilə 1 milyard 569 milyon vaxtı keçmiş kreditlə daxil olub. Hazırda rəqəmlərdə azalmalar olsa da, bu ciddi azalma hesab olunmur. Bu onu göstərir ki, 2020-ci ildə bu sahədə daha ciddi fəaliyyətlərin həyata keçirilməsinə ehtiyac var". Ekspert hesab edir ki, 2020-ci ildə əsas hədəflərdən biri də istehlak kreditlərinin həcminin azaldılması fonunda kommersiya banklarının real sektorunun daha çox maliyyələşdirməsinə nail olmaqdan ibarət olmalıdır. Onun sözlərinə görə, bank sektoru üçün vacib məqamlardan biri də kredit faizlərinin yüksək olaraq qalmasıdır: "2020-ci ildə bankların likvidliyinin artırılması, problemli kreditlərin həcminin azaldılması, kredit faizlərinin optimallaşdırılması, faiz dərəcələrinin aşağı salınması, real sektora daha çox kreditlərin ayrılması, xüsusən də bank sektoruna olan inamın artırılması əsas hədəflərdən olacaq. Bunların hər hansı formada reallaşması isə Mərkəzi Bankın fəaliyyətindən asılıdır. 2020-ci ildə Mərkəzi Bankın fəaliyyəti bank sektorunda yeni dəyişikliklərə gətirib çıxara bilər. 2019-cu ildə Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının ləğv edilərək səlahiyyətlərinin Mərkəzi Banka verilməsi və idarəetmənin mərkəzləşdirilməsi nəticəsində bu il bank sektorunda daha çox islahatların aparılması imkanları var. Bu baxımdan 2020-ci ilin bank sektoru üçün həlledici illərdən biri olacağını düşünürəm. Bank sektorunda aparılan islahatlar qeyri-neft sektorundakı inkişafın dayanıqlığını müəyyənləşdirən əsas faktorlarda biri olaraq qalacaq. 2020-ci ildə bank olmayan kredit təşkilatlarının da sağlamlaşdırılması və onların ucuz maliyyə resurslarına çıxış imkanlarının artırılması önəmli hədəflərdən olacaq”.
Ramil QULİYEV
