Avropa İttifaqı və Mərkəzi Asiya ölkələri qarşılıqlı əlaqələrin dərinləşdirilməsində və Rusiyadan yan keçən dəhlizlərin inkişaf etdirilməsində maraqlıdır. Belə bir açıqlama ilə Avropa İttifaqının xarici işlər komissarı Jozep Borrel çıxış edib.
Borrelin fikrincə, Mərkəzi Asiya öz münasibətlərini şaxələndirməyə çalışır və Avropa İttifaqına ən etibarlı partnyor kimi baxır. Avropanın baş diplomatının bildirdiyinə görə, Avropa İttifaqı da həm enerji daşıyıcıları, həm də strateji mühüm xammal baxımından bu regionla münasibətlərin inkişaf etdirilməsində maraqlıdır. Borrel etiraf edir ki, mövcud əılaqələr çox zəif inkişaf edib. O düşünür ki, Mərkəzi Asiyanın bir çox ölkələrinin Avropa və dünya bazarlarına çıxışı yalnız Rusiya vasitəsilədir. O qeyd edir ki, Rusiyadan həddən ziyadə asılılıq və seçimin olmaması təhlükəlidir və baha başa gələ bilər: “Artıq belə bir acı təcrübəmiz var”. Diplomat mövcud vəziyyətdə Çini və Avropanı Qazaxıstan, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyədən keçərək birləşdirən Transxəzər dəhlizinin işə salınmasını vacib hesab edir. Borrel qeyd edir ki, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı bu dəhlizin texniki-iqtisadi əsaslandırılması və onun mümkün çətinliklərinin aradan qaldırılması üzərində işləyir. Onun sözlərinə görə, Rusiya və Çin Mərkəzi Asiyada mühüm rol oynaymaqda davam edir, amma Avropa İttifaqı artıq bu regionun ticarət və investisiya partnyorudur. Diplomatın qeyd etdiyinə görə, Avropa İttifaqı son 10 ildə bu regiona 100 milyard avrodan çox investisiya yatırıb və bu, Rusiya və Çinin regiondakı investisiyalarından çoxdur. O qeyd edir ki, Avropa İttifaqı bu regiona daha 300 milyard avro investisya yatırmağı planlaşdırır. Bu da qeyd olunur ki, Rusiya Ukraynaya müdaxilə edəndən bəri Qərbin qoyduğu sanksiyalarla bağlı Mərkəzi Asiya regionu ilə əməkdaşlığını daha fəal inkişaf etdirməyə başlayıb. 2022-ci ilin oktyabrında tarixdə ilk dəfə olaraq “Rusiya-Mərkəzi Asiya” formatında sammit keçirilib. Bu konfransda çıxış edən Vladimir Putin bəyan edib ki, Rusiya Mərkəzi Asiya regionunun ən böyük investorudur. Onun sözlərinə görə, Moskvanın Mərkəzi Asiya ölkələrinə birbaşa yatırımları 5 milyard dollar təışkil edib. Amma indi görünən budur ki, Avropa İttifaqı da diqqətini Mərkəzi Asiya regionuna yönəltməyə can atır. Bu fonda qurum Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrini Azərbaycan üzərindən reallaşdırmaq niyyətindədir.
Jozep Borrelin qeyd etdiyi kimi, sözügedən məqsədlə Transxəzər marşrutundan istifadə ön plandadır. Ümumiyyətlə, Çin və Avropa arasında yükdaşımalarda “Şərq-Qərb” marşrutundan və onun tərkib hissəsi kimi Azərbaycanın nəqliyyat-tranzit potensialından istifadə edilməsi vaxt və maliyyə baxımından daha sərfəli hesab olunur. Bu fonda Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun yaradılması Azərbaycanın mühüm tranzit uğurlarından sayılır. Xatırladaq ki, bu marşrut 2014-cü ilin fevral ayında Azərbaycan, Qazaxıstan və Gürcüstanın yükdaşımalarda iştirak edən müvafiq qurumlarının birgə təşəbbüsü ilə yaradılıb. Daha sonra Ukrayna, Rumıniya və Polşanın da aidiyyəti qurumları Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutuna qoşulub. Bu gün marşrut Çin- Qazaxıstan sərhədindən başlayaraq Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan və Gürcüstandan keçməklə Avropa ölkələrinə qədər uzanır. Mövcud vəziyyətdə ölkəmizin ərazisindən keçən “Şərq-Qərb”, “Şimal-Cənub” və “Cənub- Qərb” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri yükdaşımalar üçün məsafə və müddət baxımından olduqca əlverişlidir. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Azərbaycanın Xəzər dənizində ən böyük ticarət donanması, müasir gəmiqayırma zavodu, müasir standartlara cavab verən avtomobil yolları həmin nəqliyyat dəhlizlərinin imkanlarını daha da genişləndirir. Bu imkanlar fonunda tranzit yüklərin həcmi də getdikcə əhəmiyyətli dərəcədə artır. Azərbaycan müasir nəqliyyat və logistika infrastrukturu yaratmaqla mühüm nəqliyyat mərkəzinə çevrilməklə bərabər, “Şərq-Qərb” və “Şimal-Cənub” dəhlizləri layihələrində iştirak edən ölkələr arasında əməkdaşlığı da genişləndirir. İndi Azərbaycanın yaratdığı bu imkanlar Avropada da böyük maraq doğurur. Bu fonda bir mühüm məqamı da qeyd edək ki, Transxəzər marşrutu ilə hərəkət edən blok qatarı yükləri orta hesabla 10-12 günə Çindən Avropaya çatdırır. Bu da nəqliyyat dəhlizinin əsas üstünlüklərindən biridir. Marşrutun inkişafına əlavə təkan Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttidir. Zəngəzur dəhlziinin işə düşməsi isə Transxəzər marşrutu üçün əlavə üstünlüklər yaradacaq. Transxəzər dəhlizi üzrə yük daşımalarının coğrafiyası Çin-Qazaxıstan sərhədindən başlayaraq, Azərbaycan (Bakı-Ələt-Böyük Kəsik) və Gürcüstandan (Batumi və Poti) keçməklə Qara dəniz hövzəsi ölkələri olan Türkiyə, Ukrayna, Rumıniya və Bolqarıstan üzərindən Avropaya qədər uzanır. Bu zaman bütün marşrut boyu vahid keçid tarifləri müəyyən olunur və “bir pəncərə” prinsipi tətbiq edilir. Bu genişmiqyaslı layihənin Azərbaycan üçün olduqca strateji əhəmiyyət daşıması da birmənalı həqiqətdir. Bakı Transxəzərin səmərəli multimodal dəhlizə çevrilməsi istiqamətində müvafiq addımlar atır. Ekspertlər də hesab edir ki, bütün dünyada yeni-yeni nəqliyyat dəhlizlərinin müzakirəyə çıxarıldığı bir dövrdə 150 ildir fəaliyyət göstərən və artıq çəkdiyi yükə çətinliklə tab gətirən Süveyş kanalına alternativ yolların tapılması labüd görünür. Bu fonda Azərbaycanın mühüm coğrafi mövqeyi, nəqliyyat infrastrukturunun müasirləşdirilərək inkişaf etdirilməsi üçün görülən işlər onun ən mühüm beynəlxalq nəqliyyat habına çevrilməsinə hər cür əsas yaradır.
Ramil QULİYEV
