Ara-sıra bəzi deputatlar rəqəmlərin fərqinə varmadan pafosla Avropanın enerji, qaz təminatında Azərbaycanın həlledici rol oynadığını bildirirlər. Heç olmasa desələr ki, Azərbaycan Avropanın qaza olan tələbatının ödənilməsində vacib rol oynamağa çalışır, bunu hardasa anlamaq olar.
Məsələ ondadır ki, Avropa Komissiyasının yaydığı məlumata görə, Avropanın qaz idxalının ilk beşliyində Azərbaycanın da olmasına baxmayaraq, Azərbaycan qazının Avropanın idxalındakı payı cəmi 1.5 faizdir. AK-nin açıqladığı rəqəmlərdən məlum olub ki, Avropanın təbii qaz idxalında Rusiya hələ də hakim mövqe tutur. Avropa Birliyinin idxal etdiyi bütün təbii qazın 44 faizi Rusiyadan gəlib. Avropa Birliyinə ən çox təbii qaz göndərən ikinci ölkə Norveçdir. Bu ölkədən borularla nəql edilən təbii qazın həcmi birliyin bütün təbii qaz idxalının 21.5 faizidir. İdxalda üçüncü yerdə LNG (mayeləşdirilmiş təbii qaz) reqazlaşdırma terminalları dayanır. Bu tip idxal AB-nin bütün təbii qaz idxalının 21 faizidir. Dünya bazarlarında təbii qazın maye şəklində idxalına görə ABŞ və Qətər kimi ölkələr lider mövqelərdədir. Təbii qaz idxalında dördüncü yerdə Əlcəzair dayanır. Buradan borularla Avropaya göndərilən qaz birliyin bütün idxalının 11 faizi qədərdir. Digər bir Şimali Afrika ölkəsinin - Liviyanın Avropanın qaz idxalındakı payı isə 1 faizdir. Ötən ilin sonunda Cənub Qaz Dəhlizinin sonuncu seqmenti olan Trans-Adriatik Qaz Boru Kəməri (TAP) ilə Azərbaycandan Avropaya kommersiya məqsədli qazın nəqlinə başlanılıb.
“Bizim qaz ehtiyatlarımız Rusiya və Türkmənistanın qaz ehtiyatları qədər böyük deyil”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsi Şahbazovun fikrincə, Azərbaycanın Avropanın qaza olan tələbatının ödənilməsində həlledici rol oynaya bilməsindən danışmaq hələ tezdir: “Bəzi deputatlar ya savadsızlıqdan, ya da ucuz təbliğat xatirinə bu cür fikirlər səsləndirir. Ancaq çox vaxt belə açıqlamalar gülünc təsir bağışlayır. Məsələ ondadır ki, Cənub Qaz Dəhlizinin maksimal ötürücülük qabiliyyəti 31 milyard kubmetrdir. Bu ilin 10 ayında Azərbaycan 15 milyard kubmetrə yaxın qaz ixrac edib. Bunun hardasa 8 milyard kubmetri Türkiyəyə, 2 milyard kubmetrdən artığı Gürcüstana, digər hissəsi isə Avropa ölkələrinə ixrac olunub. Ona görə də Azərbaycanın Avropanın qaz təchizatında payı elə də böyük deyil. Üstəlik, bizim qaz ehtiyatlarımız Rusiya və Türkmənistanın qaz ehtiyatları qədər böyük deyil. Başqa bir tərəfdən, Xəzərdən hasil olunan qazın maya dəyəri elə də ucuz deyil. O baxımdan hansısa illüziyalara qapılmaq doğru olmaz. Türkmənistan qazı “Trans-Xəzər” kəməri ilə ötürülsə, CQD-ni genişləndirib ötürmə qabiliyyətini 50 milyard kubmetrə çatdırmaq olar. “Trans-Xəzər”in də yaxın perspektivdə reallaşacağı inandırıcı görünmür. Çünki bu yondə qarşı tərəf ciddi səy göstərmir. Üstəlik, Rusiya hələm-hələm buna imkan verməz”.
Ekspert hesab edir ki, enerji daşıyıcıları məsələsində real rəqəmlərdən çıxış etmək lazımdır.
Vidadi ORDAHALLI
