Bu il Azərbaycanda qiymət artımları, əhalinin gəlirlərinin azallması tez-tez gündəmə gəlir. Bahalaşmanı adi hallarda gerçəkliyinə şübhə ilə yanaşılan rəsmi rəqəmlər də təsdiqləyir. Həmin rəqəmlərə görə, 2021-ci ilin yanvar-oktyabr aylarında istehlak qiymətləri indeksi 2020-ci ilin yanvar-oktyabrına nisbətən 5.7 faiz yüksək olub. Ötən ilin 1 noyabrı ilə müqayisədə isə bu il noyabrın 1-də inflyasiyasının səviyyəsi 10 faizdir. Reallıqda inflyasiya daha yüksəkdir. Bu da, istər-istəməz, əhalinin gəlirlərinin azalmasına öz təsirini göstərir.
Bu il əhalinin gəlirlərinin az olmasına digər bir misal onların banklarda əmanətlərinin azalması ilə bağlıdır. Əhalinin banklardakı əmanət miqdarı nominal olaraq 2019-cu ildəki göstəricilərə yaxınlaşsa da, hələ də 3 milyon manata yaxın geri qalır. Məsələ ondadır ki, əgər 2019-cu ilin üçüncü rübünün sonunda əhalinin banklarda 8 milyard 562 milyon manata yaxın vəsaiti vardısa, bu il həmin göstərici 8 milyard 559 milyon manata enib. Başqa deyimlə, həmin müddət ərzində əhalinin banklarda saxladığı vəsaitin həcmi artmayıb. Digər tərəfdən, ölkə iqtisadiyyatının böyüməsi dövlət büdcəsinin gəlirlərində də əksini tapmayıb. Bu ilin ilk üç rübündə büdcə gəlirləri 17 milyard 871 milyon manat olub. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 0.5 faiz azalma deməkdir.
“Bu və digər səbəblər avtomotik olaraq banklarda əmanətlərin azalmasına gətirib çıxardı”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsi Şahbazovun fikrincə, ölkədəki iqtisadi proseslər bir-biri ilə bu və ya digər dərəcədə bağlı olduğu üçün bütün sahələrə təsirsiz ötüşmür: “Məsələ ondadır ki, pandemiya ötən il iqtisadiyyata ciddi mənfi təsir göstərdi. Yaranmış durğunluq əksər sahələrə təsir etdi. Bütövlükdə, pandemiyadan əvvəl də iqytisadiyyatda problemlər var idi. Əsas problem ondan ibarətdir ki, neftdən asılılıq qalmaqdadır. Azərbaycanın da neft hasilatı ilbəil azalmaqdadır. Daha dərin qatlardan hasil olunan nefin maya dəyəri isə artır. Üstəlik, qiymətlər ucuzlaşan kimi, bu bir sıra çətinliklərin ortaya çıxmasına səbəb olur. Neftin qiyməti baha olmasaydı vəziyyət daha pis olacaqdı. Pandemiya üzündən ticarət dövriyyəsi azaldı, istehsalat aşağı düşdü. Ölkəyə turist axınının azalması səbəbindən xidmət sektorunun gəlirləri kəskin şəkildə aşağı düşdü. Düzdür, vəziyyətdən çıxmaq üçün dövlət sahibkarlara müəyyən qədər yardım etdi, amma bu, ümumilikdə bütün itkiləri kompensasiya edə bilməzdi. Belə də oldu. Ona görə də bütün bu baş verənlərin fonunda əhalinin nominal gəlirlərinin azalması qaçılmaz idi. Bu da avtomotik olaraq banklarda əmanətlərin azalmasına gətirib çıxardı. İlk dövrlərdə daha çox vətəndaş əmanətlərini banklardan çəkməli oldu. Sonra bu tendensiya azalsa da, hələ də əmanətlərin həcmi pandemiyadan əvvəlki səviyyəyə gəlib çatmayıb”.
Ekspert onu da əlavə etdi ki, iqtisadi durğunluğun yaratdığı mənfi fəsadların təsirləri hələ davam edəcək.
Vidadi ORDAHALLI
