Dünya ərzaq qiymətləri son altı il ərzində maksimum səviyyəyə çatıb və bu bahalaşma bir sıra ölkələrə daha çox təsir göstərəcək. Belə bir açıqlama ilə “Bloomberq” agentliyi çıxış edib.
Agentlik onu da bəyan edir ki, Rusiya, Braziliya, Türkiyə, Hindistan və Nigeriya kimi “qaynar nöqtələr”də ərzaq bahalaşmasının nəticələri daha ciddi olacaq. Bu onunla izah olunur ki, bu ölkələrin sakinləri istehlak səbətinin böyük hissəsini yeməyə sərf edirlər. Agentlik ərzaq qiymətlərinin artma səbəbləri arasında Çin tərəfindən tələbatın çoxalması, əlverişsiz hava şəraiti və məhsulların tədarük zəncirinin zəifliyini göstərib. Beləliklə, səslənən fikirlərdən bəlli olur ki, cari ildə dünya ərzaq bazarında ciddi dəyişikliklər baş verəcək. Bu dəyişikliklər Azərbaycanın Rusiya, Türkiyə kimi böyük qonşularını da əhatə edəcək. Həm qonşularda, həm də ümumiyyətlə dünyada baş verənlərin qlobal iqtisadiyyatın bir parçası kimi Azərbaycana təsiri qaçılmaz sayılır. Özü də nəzərə alınmalıdır ki, Azərbaycanın ərzaq istehsal və istehlak bazarının həcmi kifayət qədər yüksəkdir. Məsələn, təkcə bu ilin yanvar ayında pərakəndə ticarət şəbəkəsində istehlakçılara 3,2 milyard manatlıq, o cümlədən 1,7 milyard manatlıq ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatları satılıb. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, ötən ilin müvafiq ayı ilə müqayisədə pərakəndə ticarət dövriyyəsi real ifadədə 1,4 faiz, ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatları sahəsində isə 1,8 faiz artıb. Bu ilin yanvarında istehlak qiymətləri indeksi əvvəlki aya nisbətən 101,2 faiz olub. İlin ilk ayında ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatları üzrə istehlak qiymətləri indeksi əvvəlki aya nisbətən 101,4 faiz təşkil edib. Yəni bahalaşma cüzi olub. Cari ilin yanvar ayında əvvəlki aya nisbətən ayrı-ayrı ərzaq məhsullarından daha çox bahalaşma unun, düyünün, makaron məmulatlarının qiymətində özünü göstərib. Amma bu bahalşamanın dünya ölkələrində olduğu kimi yüksək göstərici ilə ifadə edilməyəcəyi proqnozlaşdırılır.
Ümumiyyətlə, hesab edilir ki, qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycanda ərzaq istehlakı artacaq. Amma ölkədaxili istehsalın da artması fonunda bu istiqamətdə Azərbaycanda ciddi bahalaşma gözlənilmir. Xüsusən də nəzərə alınmalıdır ki, işğaldan azad edilmiş ərazilər hesabına Azərbaycan ölkə daxilində ərzaq istehsalını artıracaq. Artıq azad edilmiş rayonlarda qısa müddət ərzində 7 min hektar torpaq sahəsində əkin işlərinin aparılması ölkəmizin ərzaq təhlükəsizliyi, eləcə də kənd təsərrüfatının inkişafı baxımından olduqca əhəmiyyətlidir. Ekspertlər bu fonda xatırladır ki, Azərbaycan həm də qlobal iqtisadi inkişafa uyğun olaraq böhrandan adaptasiya dövrünə keçir. Ölkə artıq postmüharibə və postpandemiya gündəliyini tərtib edir. Ölkədə yeni institusional islahatlar, texnoloji yenilənmə, yeni bazarlara çıxış da bunun təsdiqidir. Bu həm iqtisadi inkişafı sürətləndirir, həm də ərzaq və digər məhsuların daxili istehsal həcmini artırır. Ən əsası, azad edilmiş ərazilərin ümumi iqtisadiyyata reinteqrasiyası və regional kommunikasiyaların açılma perspektivi də ölkəyə mühüm üstünlüklər vəd edir.
Hesab edilir ki, Azərbaycanda, xüsusən də Qarabağın bərpasına dövlət və qeyri-dövlət sərmayələrinin cəlbi dayanıqlı iqtisadi artıma mühüm əsas yaradır. İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzi tərəfindən aparılan hesablamalar göstərir ki, Qarabağda dövlət büdcəsi hesabına 2,2 milyard manatlıq sərmayə qoyuluşu potensial qeyri-neft ÜDM-ni artıracaq. Eləcə də yol, elektrik, qaz və sair infrastruktur iqtisadiyyatın potensialını artırır. Amma bu potensialın real qeyri-neft ÜDM-ə təsiri daha vacibdir. Ekspertlərə görə, Qarabağda dövlət sərmayələri katalizator rolunu oynayacaq və qeyri-dövlət sərmayə qoyuluşu üçün əsaslar yaradacaq. Bundan başqa, artıq Türkiyə, İtaliya, Böyük Britaniya, Pakistan, İsrail kimi dövlətlərdən Qarabağın bərpasına sərmayə axını başlayır. Qarabağda dağ-mədən sənayesi, metallurgiya, yeyinti sənayesi, trikotaj, turizm, aqrar və yaşıl enerji kimi sahələrin böyük inkişaf potensialı var. Bu fonda Azərbaycanda həm də ərzaq istehsalının həcmində ciddi artım gözlənilir. Burada iqtisadi artım baxımından tikinti sektoruna da xüsusi diqqət edilməlidir. Məsələ burasındadır ki, Azərbaycanda tikintinin məhsulundan 84 sahə faydalanır, tikinti özü isə 44 sahənin məhsulundan və xidmətindən yararlanır. Beləliklə, tikinti elə bir halqadır ki, onun vasitəsilə həm tələb, həm də təklif yaratmaq mümkündür. Qarabağda tikinti bumu bu mənada bütün iqtisadiyyata əlavə təkandır. Ekspertlər qeyd edir ki, tikintinin hər 3 manatlıq buraxılışına qarşı 1 manat da idxal düşdüyündən, tikintidə istifadə olunan məhsul və xidmətləri də mümkün qədər yerli istehsalın hesabına təmin etməklə əlavə dəyər yaratmaq olar. Bunun üçün azad edilmiş ərazilərin potensialı böyükdür.
Hazırda Azərbaycanın qeyri-neft iqtisadiyyatı üçün, belə demək olarsa, əsas "dartıcı qüvvə" daxili tələbdir. Bu mənada, azad edilmiş ərazilər hesabına daxili tələbin ödənilməsində atılacaq əlavə addımlar, ərzaq təhlükəsizliyi ilə yanaşı, iqtisadi artımı da canlandıracaq.
Nahid SALAYEV
