ABŞ-da yeni hakimiyyət dəyişikliyindən sonra bu ölkənin Rusiya ilə münasibətlərində daha böyük gərginliklərin yaşanması gözlənilir. Çünki Donald Trampdan fərqli olaraq, yeni seçilən prezident Cozef Bayden Rusiyaya qarşı daha aqressiv mövqedə olması ilə tanınır. Bu halda ehtimal edilir ki, geosiyasi, geoiqtisadi müstəvidə ABŞ-Rusiya qarşıdurması daha da kəskinləşəcək. Kəskinləşmənin müşahidə olunacağı sahələrdən biri isə Avropanın qaz bazarları olacaq.
Əslində, bu xüsusda tərəflər arasında yeni qarşıdurma artıq özünü göstərir. Belə ki, Birləşmiş Ştatlar Dövlət Departamenti Rusiyaya "Şimal axını-2" qaz kəmərinin tikintisində yardım edəcək Avropa şirkətlərini sanksiyalarla hədələyib. "Reuters" agentliyi öz mənbələrinə istinadən artıq müvafiq xəbər də yayıb. Mənbə bu barədə qeyd edib: "Biz şirkətləri risqlər barədə xəbərdar etməklə hələ gec olmadan onları layihədə öz iştirakını dayandırmağa çağırırıq". Amerika rəhbərliyi hesab edir ki, "Şimal axını-2"nin reallaşdırılmaq şansı yoxdur, layihə istifadəyə verilməyəcək. Bir daha qeyd edək ki, "Şimal axını-2" Rusiya sahillərindən Baltik dənizi ilə Almaniyaya qədər ümumi gücü illik 55 milyard kubmetr olan iki boru kəmərinin inşasını nəzərdə tutur. Avropa Şurasına öz maye qazını satmaq istəyən ABŞ, eləcə də Ukrayna və bir sıra Avropa ölkələri bu layihəyə qarşı çıxır. ABŞ 2019-cu ilin dekabrında layihəyə qarşı sanksiya tətbiq edərək boru kəmərinin quraşdırılması ilə məşğul olan şirkətlərdən tikintinin dayandırılmasını tələb edib. Bundan sonra İsveçrənin "Allseas" şirkəti qaz kəmərinin quraşdırılması işini dayandırdıqlarını bildirib. Ötən ilin oktyabr ayının ortalarında isə Vaşinqton "Şimal axını-2" layihəsinə qarşı tətbiq etdiyi iqtisadi sanksiyaları bir az da genişləndirib. Belə ki, Vaşinqton qaz kəmərinin tamamlanması üçün Rusiya gəmiləri ilə əməkdaşlıq edən sığorta və sertifikasiya şirkətlərinə qarşı da sanksiyalar tətbiq etməyə başlayıb. Bütün bunlar "Şimal axını-2" layihəsinin istifadəyə verilməsini yubandırır. Halbuki, layihə hələ ötən il istifadəyə verilməli idi. Amma ABŞ sanksiyaları bunu əngəlləyir.
Bundan əlavə, layihəyə qarşı "Avropanın enerji təhlükəsizliyinin qorunması haqqında" PEESA paketi tətbiq olunmağa başlayıb. Əvvəllər bu məhdudiyyətlər borudöşəyən gəmilərin təkmilləşdirilməsi və təchizatı ilə bağlı xidmətlər göstərən, eləcə də avadanlıq və ya maliyyə təminatı ilə məşğul olan şirkətləri əhatə edirdi. İndi isə Rusiya gəmiləri ilə əməkdaşlıq edən sığorta və sertifikatlaşdırma şirkətləri də təhdid altındadır. Nəticədə, sığortaçılar boru kəmərinin tamamlanması zamanı dəymiş ziyanı ödəmək üçün məsuliyyət daşımayacaq və sertifikatlaşdırma firmaları Almaniyaya qaz tədarükündən əvvəl qaynaqlanmış boruların etibarlılığını qiymətləndirə bilməyəcək. Yaranmış durumda "Qazprom" mülkiyyət zəncirini dəyişdirərək sanksiyaların nəticələrini minimuma endirməyə çalışır. Bu işə cəlb olunan bütün gəmilərin sahibi dəyişdirilib. Məsələn, əvvəl "Qazpromflot"a məxsus olan "Akademik Çarski" gəmisi indi Samara Enerji Fonduna aiddir. Rusiya hökuməti yanında Maliyyə Universitetinin mütəxəssisi İqor Yuşkov bildirir ki, nəticədə qaz kəmərinin tikintisi ilə bağlı ciddi problem gözlənilməsə də, kəmərin istismara verilmə mərhələsində çətinliklər yarana bilər. Belə vəziyyətdə Avropanın Azərbaycan kimi alternativ mənbələrə ehtiyacı daha da artır.
Xatırladaq ki, ötən ilin sonunda “Cənub Qaz Dəhlizi”nin sonuncu seqmenti olan TAP kəməri vasitəsilə Azərbaycandan Avropaya kommersiya məqsədli qazın nəqlinə başlanılıb. Tarixdə ilk dəfə Azərbaycan öz təbii qazını Avropa bazarına birbaşa boru xətləri vasitəsilə çıxarmağa nail olub. TAP İtaliyanın qazpaylayıcı şəbəkəsinə uğurla birləşdirildikdən sonra kommersiya məqsədli təbii qaz Melendugno məntəqəsindən “SNAM Rete Gas”qazpaylayıcı şəbəkəsi ilə İtaliyaya, Nea Mesimvria məntəqəsindən isə DESFA şəbəkəsi ilə Yunanıstan və Bolqarıstana çatdırılır. Bununla dünyada təbii qazın ən çox idxal edildiyi Avropa qaz bazarına birbaşa çıxış əldə edən Azərbaycan öz ixrac imkanlarını şaxələndirmiş olub. Bu isə, ölkə iqtisadiyyatına əlavə dəyər qazandırmaqla yanaşı, həm də Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyinin güclənməsi deməkdir. Hazırda TAP Avropanın enerji təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsində, idxalın şaxələndirilməsində mühüm rol oynayır. Eyni zamanda, bu hal Avropada Azərbaycan qazının indi nə dərəcədə mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyini də nümayiş etdirir. Təsadüfi deyil ki, Avropa enerji sahəsində Azərbaycanla əməkdaşlığını daha da dərinləşdirməyə hazırlaşır.
Samirə SƏFƏROVA
