“Facebook” platformasının da daxil olduğu “Meta” şirkətinə Nəzarət Şurası sözügedən sosial şəbəkədə “Xamneyiyə ölüm!” şüarı olan postun silinməsinə dair qərarını ləğv edib. Şirkət bildirib ki, İranın ali liderinin tənqidi üçün işlədilən bu şüar “Meta”nın zorakılıq hədələrinin önlənməsinə dair qaydalarını pozmur.
“Meta” tərəfindən maliyyələşdirilsə də, müstəqil olan şura bildirib ki, belə postlarda “Xamneyiyə ölüm!” – “Rədd olsun Xamneyi!” kimi başa düşülməlidir. “Reuters” agentliyinin xəbərinə görə, şura “Meta” şirkətini siyasi kontent siyasətinə bir də baxılmasına və bu siyasətə dövlət başçılarına qarşı ritorik hədələrə icazə verilməsini əsaslandırmağa çağırıb. Şura bildirib ki, İrandakı hazırkı sosial, siyasi və linqvistik vəziyyətdə “mərg bar Xamneyi” (“Xamneyiyə ölüm!”) şüarı “rədd olsun Xamneyi” kimi başa düşülməlidir, bu realist hədə yox, ritorik siyasi şüardır. O da qeyd edilir ki, İrandakı mürəkkəb siyasi vəziyyət “Meta” şirkətinin “Facebook” platformasının idarə olunmasında da çətinliklər yaradıb. Şirkət “ciddi zorakılığa” çağırışları önləməyə çalışsa da, eyni zamanda ifadə azadlığını da məhdudlaşdırmaq istəmir. Bunlar fonunda İranda etiraz aksiyaları davam edir. Rejimin qəddarlığına baxmayaraq, xalq geri çəkilmək niyyətində deyil. İran Aerokosmik Qüvvələrinin komandanı general-leytenant Əmir Əli Hacızadə bu fonda olduqca maraqlı açılama verib. O, günahsız insanları öldürdüklərini etiraf edib: “Suriyada xalq hökumətə qarşı nümayişə çıxdı və biz səhv etdik. Onları güllələdik. Bunun əksi oldu, xalq silahlanmağa başladı. O səhvi İranda təkrarlamaq istəmirik”. Amma bu səhvlər təkrar olunur. Daha bir məsələ isə rejimin ölkədə yaşanan ağır sosial-iqtisadi problemləri həll edə bilməməsidir. Qeyd edək ki, Gələcək İraq İqtisadi Araşdırmalar İnstitutu İranda insanların durumu ilə bağlı məlumat yayıb. Həmin məlumatda bildirilir ki, İranda ölkənin rifah bazasına görə, 25 milyon insan yoxsulluq həddinin altındadır və hər 3,3 iranlıdan biri yoxsuldur. Həmçinin, Dünya Bankının məlumatına görə, İraqın adambaşına düşən gəliri İranın adambaşına düşən gəlirindən təxminən iki dəfə çoxdur. İran parmentinin keçmiş deputatı və hazırda Məşvərət Şurasının üzvü Əhməd Təvəkküli bunun təhlükəli hal olduğunu bildirir. O qeyd edir ki, yaxında yoxsulların hakimiyyətə qarşı üsyanı baş verə bilər: “İranda yoxsulların üsyanı yaxınlaşıb. Bir vaxtlar bir ana 2-3 kq ət bişirirdi, 7-8 nəfər yeyirdi. Amma indi şorba da bişirə bilmir”. Keçmiş millət vəkili hökumət rəsmilərinə xəbərdarlıqlı məktub yazdığını bildirir: “Siz xalqın əlindən şorba yeməyini də almısınız. Elə etməyin ki, xalq ayağa qalxaraq qab-qacağı yığışdırsın!”. Son illərdə ailələrin ümumi xərclərinin təxminən üçdə ikisini təşkil edən ərzaq və mənzil qiymətlərində inflyasiya səviyyəsi 40%-dən yuxarıdır. Ötən yay məzənnənin liberallaşdırılması siyasətinin həyata keçirilməsindən sonra ərzaqda inflyasiya səviyyəsi 90%-ə yüksəlib. Onu da qeyd edək ki, İranda Tehranın Qərblə uğursuz nüvə danışıqlarına görə üzləşdiyi iqtisadi çətinliklərin və antihökumət etirazlarının davam etdiyi bir dövrdə ölkənin milli valyutası - rialın kəskin devalvasiyası müşahidə olunur. Milli valyutanın ucuzlaşmaqda davam etdiyi bir vaxtda iranlılar pullarını dollar və avroya mübadilə etməyə çalışırlar. Bu da inflyasiya və iqtisadi çətinliklərin miqyasının daha da artmasına gətirib çıxarır.
Bütün bunlara qarşı etirazları rejim repressiyalarla dayandırmağa cəhd edir. Qadınlar üçün məcburi baş örtüyü və ali dini lider Əli Xamneyi qəzəb dalğasının mərkəzindədir. Hökumət rəsmiləri etirazları yatırmaqdan ötrü get-gedə daha çox gücə əl atır, daha çox vətəndaşı öldürür. Ancaq iranlılar pərakəndə küçə yığıncaqları və hökumətin hücumlarının qurbanlarının yas mərasimlərində etirazlarını ifadə edirlər. Tehranda yaşayan sosioloq Həmid Reza Cəlaipur deyir ki, hakimiyyətlə əhali arasındakı uçurum dərinləşməkdə davam edir. O, hazırkı etiraz dalğasını hakimiyyətin illərlə xalqın tələblərini dinləməməsi ilə əlaqələndirib. Bu arada o da bəlli olub ki, İran parlamentinin keçmiş üzvü və tanınmış qadın haqları fəalı Faezeh Haşimi-Rəfsəncani hökumət əleyhinə etirazları dəstəklədiyinə görə beş il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Onun vəkili Nida Şəmsin sözlərinə görə, İranın eks-prezidenti Əli Əkbər Haşimi Rəfsəncaninin qızı sentyabrın 27-də həbs edilərək Evin həbsxanasına aparılıb: “Müvəkkilim birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən, guya xalqı nümayişə təhrik etdiyinə görə, 5 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Qanuni müddət ərzində bu qərardan şikayət verməyə çalışacağıq”. İran məhkəməsi həmçinin 60 yaşlı fəalı “ölkənin təhlükəsizliyinə qarşı sui-qəsddə və mövcud hökumət sisteminə qarşı təbliğatda” ittiham edib. Qeyd edək ki, Faezeh Haşimi-Rəfsəncani 2009-cu ildə beş il müddətinə siyasi, mədəni və təhsil fəaliyyəti ilə məşğul olmaqdan məhrum edilib. 2011-ci ildə fəal islahat hərəkatının lideri Mirhüseyn Musəviyə dəstək mitinqində çıxış etdiyi üçün həbsxanaya düşüb.
Samirə SƏFƏROVA
