Hollandiya hökuməti köləlik tarixinə görə üzr istəyib. Belə ki, Baş nazir Mark Ryütte Haaqa Milli Arxivində əksəriyyəti qulların nəsillərindən ibarət olan Afro-Karib icmasının nümayəndələri qarşısında çıxış edib.
Hollandiyanın baş naziri çıxışında ölkəsinin qul ticarəti və köləlik institutuna tarixi müdaxiləsi və bunun hələ də davam edən nəticələri üçün üzr istəyib.
Haaqada Latın Amerikası və Karib hövzəsindəki keçmiş Hollandiya koloniyalarının nümayəndələri qarşısında çıxış edərək o, köləliyi bəşəriyyətə qarşı cinayət adlandırıb və saysız-hesabsız insanlara köləliyin gətirdiyi iztirabların bugünə qədər davam etdiyini bildirib. “Bu gün Hollandiya hökuməti adından Hollandiya dövlətinin keçmiş hərəkətlərinə görə üzr istəyirəm”", - Ryutte bildirib.
Qeyd edək ki, Hollandiya öz koloniyalarına görə üzr istəyən ilk ölkə deyil. ABŞ və başqa ölkələr də tarixindəki cinayətlərə görə üzr istəyiblər. Məsələn, Almaniya perzidenti yəhudilərdən üzr istədi, indiyə qədər onlara kompensasiya ödənilir. ABŞ yerli qırmızıdərililərdən, yəni hindulardan rəsmən üzr istəyib. Vaxtilə onların ata-babalarının qırmızıdərililəri soyqırıma məruz qoyduqları üçün onlara kompensasiya ödənilir. Məlumatlara görə, ABŞ-da qırmızı dərililər işləmirlər, ancaq ABŞ dövlətinin onlara verdiyi çox yüksək kompensasiya ilə yaşayırlar.
Bugünə qədər Almaniya, ABŞ və başqa ölkələr, bu günlərdə isə Hollandiya köləliyə və soyqırıma görə üzr istədi. Qaldı Fransa. Tarixdə başqa xalqlara qarşı ən böyük cinayətlər törədən Fransanın bu addımı atması vacibdir. Fransa ərəb dünyasında, Afrika ölkələrində, Əlcəzairdə, Mərakeşdə, Tunisdə kütləvi qətliamlar törətməsinə görə də qınanılır. Həmin ölkələrdə Fransanın milyonlarla insana qarşı soyqırım törətməsi faktdır. Fransızlar elə 6 milyona yaxın insanı Əlcəzairdə öldürüb. 1907-ci ildə Mərakeşdə Kasablanka şəhərini bombardıman etdilər və nəticədə bir gecədə 10 mindən artıq adam öldürdülər.
Bu gün, əlbəttə, Fransa dövləti Hollandiya və başqa ölkələrin verdiyi “bəçşəri tərbiyə”dən dərs götürməlidir və o da soyqırıma məruz qoyduğu xalqlardan üzr istəməli, onlara təzminatlar ödəməlidir.
Aydın Quliyev: “Bəs Fransa Əlcəzairdə 1836-cı ildən 1961-ci ilədək 6 milyon insanı genosid etdiyinə görə üzr istəməyəcək?”
Bu məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” qəzetinin baş redaktoru Aydın Quliyev Feysbuk səhifəsində “Hollandiya da üzr istədi, bəs Fransa?..” başlıqlı maraqlı bir status yazıb. “Hollandiyanın da baş naziri 200 il əvvəl ölkəsinin Latın Amerikası və Karib ölkələrində apardığı dəhşətli qul ticarətinə görə rəsmi üzr istədi. Qulçuluğun rəsmən ləğv edildiyi 1872-ci ilin 1 iyuluna qədər milyonlarla Latın amerikalı holland müstəmləkəçiləri tərəfindən qul kimi satılıb. Baş nazir Ryütte bütün bəşəriyyətin ürəyindən xəbər verən addım atdı. Bəs bu böyüklüyü Fransa niyə göstərmir?
Almaniya Hitlerin antibəşəri cinayətlərinə görə yəhudilərdən üzr istədi və kompensasiya ödədi.
ABŞ hökuməti qırmızıdərili yerli hinduları başının üstündə saxlayır, onları işləməyə qoymur və tam şəkildə dövlətin təminatına alıb ki, bizim babalarımız sizə qarşı qanlı cinayətlər törədib.
Bəs Fransa Əlcəzairdə 1836-cı ildən 1961-ci ilədək 6 milyon insanı genosid etdiyinə görə üzr istəməyəcək? Makronun "ağ şəkərbura" kimi futbol meydançalarında "pozlar "verməsi ilə sivil millət və sivil dövlət imici yaradacağı dəryada balıq sevdasıdır. 1907-ci ildə Mərakeşin paytaxtı Kasablankanın bir günlük bombardmanı nəticəsində 10 mindən çox öldürülmüş dinc insanın ruhunu əziz tutanlar nə vaxtsa Makronların dədə-babasını qəbirdən çıxarıb gorbagor etməyəcəkmi?!..”
Samir Adıgözəlli: “…Beynəlxalq aləm Fransanı Afrika ölkələrindən, ərəb dünyasından, soyqırıma məruz qoyduğu bütün xalqlardan üzr istəməyə, onlara təzminat ödəməyə məcbur etməlidir”
İSBAM sədri Samir Adıgözəlli də “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Hollandiyanın Baş nazirinin bu addımı həqiqətən də ciddi nümunə olmalıdır: “Qeyd edildiyi kimi, artıq bir neçə ölkənin timsalında müsbət presedent yaranıb və bir neçə ölkə keçmiş kolonyalarından, soyqırıma məruz qoyduqları insanlardan rəsmən üzr istəyib, onlara təzminat ödəyiblər. Eyni zamanda Hollandiya da belə addım atdı. Hollandiya Baş nazirinin bu davranışı Makron üçün ciddi nümunə olmalıdır. Bütün hallarda Fransa bu addımı atmalıdır. Amma sözün doğrusu, bu humanizmi, bu bəşəri tərbiyə nümunəsini Makrondan, Fransadan gözləmirəm. İnanmıram ki, bu addımı atarlar. Çünki Makronun məsələlərə yanaşması qəbuledilən deyil. İstər insan haqları, istər dövlətlərin ərazilərinə hörmət, istərsə də BMT-nin və digər beynəlxalq quruluşların qəbul etdiyi sənədlərə əməl etmək baxımından olsun, Fransa heç birinə hörmət etmir. Bunlar qəbuledilən deyil”.
S.Adıgözəlli vurğuladı ki, Fransanın əlinə-ayağına daha çox xalqların qanı bulaşıb və onun tarixi cinayətləri çoxdur. Fransa yaxın tarixdə insanlara qarşı, insanlıq və bəşəriyyət əleyhinə qanlı cinayətlər törədib deyən S.Adıgözəlli vurğulayır ki, çox təəssüf, bu ölkənin hökuməti bunu görməzdən gəlir: “Makron özünü elə aparır ki, guya o cinayətləri bunun əcdadları törətməyib. Bu ölkə üçün insanın dəyəri çox aşağıdır.
Fransa bunu könüllü şəkildə etməyəcək, ona görə də, beynəlxalq aləm Fransanı Akrika ölkələrindən, ərəb dünyasından, soyqırıma məruz qoyduğu bütün xalqlardan üzr istəməyə, onlara təzminat ödəməyə məcbur etməlidir. Çünki bunun başqa çarəsi yoxdur. Fransanı özbaşına buraxsalar bu addımı atmayacaq, o buna məcbur cəlb olunmalıdır ki, cəzasını alsın”-deyə S.Adıgözəlli vurğuladı.
İradə SARIYEVA
