Ölkə daxilində xalq etirazlarını yatıra bilməyən İran rejimi müxtəlif ölkələri hədəfə götürməkdə, həmçinin mübahisəli nüvə proqramını yenidən sürətlə inkişaf etdirməkdədir. Bu şəraitdə İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısının alınması Qərb, xüsusən də ABŞ, eləcə də İsrail üçün prioritet məsələyə çevrilməkdədir. Artıq bu xüsusda İrana yönəlik xəbərdarlıqların sayı artır.
Məsələyə yenidən münasibət bildirən ABŞ-ın İran üzrə xüsusi nümayəndəsi Robert Melli İtaliyanın “La Repubblica” qəzetinə müsahibəsində bildirib ki, rəsmi Vaşinqtonun İranla nüvə proqramı ilə bağlı sazişin əldə edilməsində diplomatik yollara üstünlük verməsinə baxmayaraq, ABŞ bu ölkəyə qarşı hərbi güc tətbiq edə bilər: “Nə biz, nə də ABŞ prezidenti Cozef Bayden bunu istəyirik. Amma bütün digər variantlar uğursuz olarsa, ən son seçim hərbi variant olacaq. Artıq prezident açıq şəkildə bildirib ki, İranın nüvə silahına sahib olmasına icazə verilməyəcək”. Xatırladaq ki, daha əvvəl İranın Qum şəhəri yaxınlığında yerləşən Fordo nüvə obyektində uranı 60%-ə qədər zənginləşdirməyə start verdiyi barədə xəbərlər yayılıb. Bu fonda Melli onu da vurğulayıb ki, üstünlük həmişə diplomatiyaya verilir, lakin İran həqiqətən sazişə qayıtmaq istəyini nümayiş etdirmir: “Hazırda buraya daha iki və son dərəcə vacib amil əlavə olunur. Bunlar İrana Rusiyanın hərbi yardım etməsi və ölkədə dinc etirazların yatırılmasıdır”. Onun sözlərinə görə, ABŞ-ın rolu iranlıların hüquq və azadlıqlarını qorumaq məqsədilə İrana qarşı sanksiyalar tətbiq etməkdən ibarətdir. İranın xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahian bu vəziyyətdə qeyd edir ki, ölkəsinin nüvə proqramı ilə bağlı mürəkkəb vəziyyət yaranıb: “Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik (MAQATE) həmişə texniki məsələlərdən çıxıb, siyasi yola baş vurub”. O, MAQATE-nin nüvə obyektlərindəki sentrifuqalarla bağlı qəbuledilməz tələblər irəli sürdüyünü deyib: “Sizə necə güvənək? Siz təşkilatın texniki davranışının təminatçısı olmalı olduğunuz halda, siyasi yol tutmusunuz”. Abdullahian qeyd edib ki, Hərtərəfli Birgə Fəaliyyət Planı hələ də bütün zəif və güclü tərəfləri ilə masanın üstündədir. Nazir amerikalıların diplomatiyada bir, mediada isə başqa cür hərəkət etdiyini deyib: “Amerika rəsmilərinin ikili bəyanatları İranda iğtişaşları gücləndirmək və danışıqlar masası arxasında xal qazanmaq üçündür”. O, Hərtərəfli Birgə Fəaliyyət Planı ilə bağlı bütün tərəflərin kifayət qədər dialoq apardığını başa düşdüklərini söyləyib. Amma reallıqda İranın özünün ikiüzlü davrandığı artıq heç kimə sirr deyil. İran özü Fordo zavodunda ilk dəfə uranın 60%-ə qədər zənginləşdirilməsinə başlayıb və ölkənin 60%-lik uran istehsalının həcmini artırıb. Qeyd edək ki, bu fonda Hərtərəfli Birgə Fəaliyyət Planının icrasına başlanıldıqdan sonra MAQATE İrana qarşı üçüncü dəfə qətnamə qəbul edib. Qətnamə Hərtərəfli Birgə Fəaliyyət Planının üzvü olan üç Avropa ölkəsi tərəfindən təklif və təsdiq edilib. Üçüncü qətnamədə İran və onun nüvə fəaliyyətinə qarşı sərt çağırışlar var.
MAQATE-nin baş direktoru Rafael Qrossi də bildirib ki, İran mövcud iki IR-6 sentrifuqa kaskadından istifadə etməklə uranı 60 faizə qədər zənginləşdirib. Onun sözlərinə görə, nüvə obyektində UF6 (uran heksaflorid) istehsalına başlanılıb. Bundan əvvəl MAQATE Şurası İranı öz obyektlərində əvvəllər aşkar edilmiş nüvə materialının mənşəyini təcili izah etməyə, sənədləri təqdim etməyə və bu obyektlərə girişi təmin etməyə çağırıb. İran isə bütün bunlara əməl etməkdən yayınır. Böyük Britaniya xarici işlər naziri Ceyms Kleverlin bunu təhlükəli hal adlandırıb. O qeyd edib ki, İranın nüvə silahı əldə etməməsi üçün tərəfdaşlarla birgə çalışılacaq: “Böyük Britaniya İrandan gələn təhlükənin, adi silahların qaçaqmalçılığının qarşısını almaq və rejimin nüvə silahı istehsal etmək qabiliyyəti əldə etməsinə mane olmaq üçün dostlarımızla işləmək əzmindədir”. Onun sözlərinə görə, İranın nüvə proqramı bu gün heç vaxt olmadığı qədər irəliləyib və bu, bütün region üçün təhlükə yaradır. Eyni zamanda, Böyük Britaniya Xarici İşlər Nazirliyi Tehranı Rusiyaya silahla yardım etməkdə ittiham edib. Onun sözlərinə görə, bu proses Ukraynada xüsusi hərbi əməliyyatın tərkib hissəsi kimi istifadə olunur. O, münaqişəni Ukraynanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü prinsiplərinin kobud şəkildə pozulması adlandırıb. Yenidən İsrailin baş naziri seçilən Benyamin Netanyahu Qərb ölkələri ilə Tehran arasında nüvə danışıqlarının artıq gündəmdə olmadığını deyib. Baş nazir İranda davam edən nümayişlərin fonunda bütün dünya ictimaiyyətinin İslam Respublikası rejiminin həqiqi siması ilə daha yaxşı tanış olduğunu bildirib. Tehran hökumətini vəhşi və təcavüzkar adlandıran Netanyahu vurğulayıb ki, belə bir hökumətin kütləvi qırğın və nüvə silahına sahib olmasına icazə verilməməlidir. Bu arada onu da qeyd edək ki, ABŞ prezidentinin milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə müşaviri Ceyk Sallivan və İsrailin Müdafiə Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Aviv Koxavi Vaşinqtonda İranın yaratdığı təhdidləri müzakirə ediblər. Sallivan ABŞ administrasiyasının İsrailin təhlükəsizliyinə davamlı dəstəyini qeyd edib. İsrail isə mövcud vəziyyətdə İranın nüvə silahına malik olmasına imkan verməyəcəyini bəyan edib.
Ramil QULİYEV
