Neft qiymətləri ilə bağlı Rusiya və Qərb ölkələri arasında başlanan yeni mübarizə mahiyyət etibarı ilə daha maraqlı xarakter almağa başlayıb. Belə görünür ki, tərəflərin çəkişməsi neft qiymətlərində fantastik yüksəlməyə yol aça bilər. Xatırladaq ki, ABŞ və Avropa İttifaqı Rusiya neftinə ən yüksək qiymət həddi qoyulmasına dair razılığa gəlib. Bu razılaşamaya əsasən, Rusiya nefti bir barrel üçün 60 dollardan baha qiymətə alına bilməz.
Rusiya baş nazirinin müavini Aleksandr Novak isə qərarın işləməyəcəyii bildirir. Onun sözlərinə görə, Rusiya hasilatı azaltmalı olsa belə, Avropa İttifaqının qiymət şərtləri ilə neft satmayacaq: “Biz hasilatı bir qədər azaltmalı olsaq da, neft və neft məhsullarını bazar şərtləri ilə bizimlə işləyəcək ölkələrə satacağıq”. Baş nazirin müavini vurğulayıb ki, Avropa İttifaqının qiymət həddi məsələsində Rusiyanın mövqeyi dəyişməz olaraq qalır. Onun sözlərinə görə, bu, səmərəsiz olmaqla yanaşı, Ümumdünya Ticarət Təşkilatının qaydalarına da ziddir.
Qeyd edək ki, Avropa İttifaqına üzv dövlətlər Rusiyadan dəniz yolu ilə tədarük edilən neftə qiymət həddi ilə bağlı rəsmi razılığa gəlib. Lakin faktiki olaraq başqa ölkələr də Rusiya neftini müəyyən edilmiş həddən baha qiymətə ala bilməyəcəklər, çünki tankerləri dünyanın ən böyük sığorta şirkətləri sığorta etməyəcəklər. Çünki “Böyük yeddilik” ölkələrində yerləşən şirkətlər əlaqədar dəniz sığortası və təkrar sığorta məhsulları bazarının təxminən 90 faizinə nəzarət edirlər. “Böyük yeddilik” üzvlərinin hamısı isə Rusiya neftinin qiymət həddinə dair razılığa gəliblər. Belə bir vaxtda bəlli olub ki, Avstraliya da “Böyük yeddilik” ölkələri ilə birlikdə Rusiya neftinin bir barrel üçün 60 dollar həddində müəyyən edilmiş qiymət məhdudiyyətlərinə qoşulacaq. Qiymət tavanı müəyyən edən ölkələr “Price Cap” koalisiyası adı altında birləşib. Qaydalara əsasən, Rusiya nefti bir barel üçün 60 dollardan yuxarı qiymətə satıldığı təqdirdə həmin məhsulun sığorta və dəniz yolu ilə daşınmasına dair ticarətin maliyyələşdirilməsi xidmətləri koalisiya tərəfindən qadağan ediləcək. Eyni zamanda Rusiya neftinə ən yüksək həddin qoyulması bu neftin dünyanın ən böyük tanker donanmasına malik Yunanıstanın tankerləri ilə daşınmasını da mümkünsüz edib. Qiymət həddi artıq 5 dekabr tarixindən qüvvəyə minib və bu, Avropa İttifaqının Rusiya neft tədarüklərinə embarqo qoyması ilə üst-üstə düşür. Bütün bunların Rusiya tədarükünün itirilməsi qorxusu ilə geriləyən qlobal iqtisadiyyatın yaratdığı zəifləmə tələbi arasında gedən neft bazarlarına necə təsir edəcəyi qeyri-müəyyəndir. Çünki Rusiya buna cavab olaraq tədarükləri dayandıracağını bəayn edir. Belə şəraitdə Avropa Rusiya dizel yanacağının idxalını əvəz etməi olacaq. İndiki halda bu, olduqca müşküldür. Bu durumda Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatı və onun müttəfiqləri olan OPEC+ hasilat hədəflərini nəzərdən keçiriblər. Burada çıxarılan qərar Qərbdə artıq ciddi narahatlıq yaradıb.
Qeyd edək ki, OPEC+ Monitorinq Komitəsinin üzvü olan Rusiya, Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, İraq, Küveyt, Əlcəzair, Venesuela və Qazaxıstan neft hasilatı üzrə cari planın saxlanmasını tövsiyə ediblər. Bu xüsusda artıq müvafiq qərar qəbul edilib. Beləliklə, “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi”nin iştirakçı ölkələrinin cari ilin avqust ayındakı kvotalarına nəzərən müəyyənləşdirilmiş öhdəlikləri sabit saxlanılır. Azərbaycanın da ixtisarlarla bağlı öhdəliyi gündəlik 33 min barrel, gündəlik xam neft hasilatı üzrə kvotası isə 684 min barrel həcmində olmaqla dəyişməz qalır. Halbuki, Qərb ölkələri OPEC+ üzvlərinin neft hasilatını artıaracağını gözləyirdilər. Amma bu edilməyib. Belə şəraitdə Rusiya dediyi kimi Qərbə neft satışını dayandırsa, onda qiymətlərdə ciddi artım olacaq. Bunlar fonunda “Blumberq” agentliyi məlumat yayıb ki, Rusiya Qərbin neft sanksiyalarından yan keçmək üçün tankerlərdən ibarət “kölgə donanması” yaradır. Son vaxtlar gəmi satışlarını analiz edən “Maersk Tankers” şirkəti Kremlin maraqları naminə neft daşıyacaq donanma yaratmaq niyyətində olduğunu deyib. “Braemar” gəmiqayırma brokerindən isə bildirilib ki, Rusiyanın Uzaq Şərqə sutkada 4 milyon barrel neftini daşımaq üçün 240 gəmi alınıb. Onlardan 102-si “Aframaks”, 58-i “Süveşymaks” tipli, 80-i isə daha böyük tankerlərdir. Ötən il həmin tankerlər İran və Venesuela neftini daşıyırdılar. “Bloomberq” qeyd edib ki, naməlum subyektlərin Dubayda, Honkonqda, Sinqapurda və Kiprdə həyata keçirdikləri tanker ticarəti birdən-birə artıb. Ağ Evin keçmiş milli təhlükəsizlik müşaviri Con Bolton bu fonda qeyd edir ki, Rusiyaya qarşı sanksiyalar səmərəsiz olacaq: “ABŞ prezidenti Co Baydenin Rusiya neftinin ixracı ilə bağlı qiymət həddi sxemi olduqca mübahisəlidir. Bir tərəfdən ABŞ Rusiyanın ixracını məhdudlaşdırmağa çalışır, eyni zamanda qlobal neft qiymətlərinin artmasının qarşısını almaq istəyir. Bu da az qala mümkün deyil. Bunların hər ikisinə eyni anda sahib ola bilməzsiniz”. Bolton vurğulayır ki, hazırda Rusiya Federasiyasına qarşı bütün sanksiyalar düzgün işləmir. Məhz bu vəziyyətdə dünya bazarlarında neft qiymətlərində yenidən artım müşahidə edilir.
Ramil QULİYEV
