Getdikcə daha böyük fəlakətə yol açan Rusiya-Ukrayna müharibəsinin sonrakı gedişi indi daha böyük maraq doğurur. İlk növbədə ona görə ki, artıq bu müharibənin dayandırlamasının vacibliyi haqqında həm Qərbdə, həm də Rusiyanın özündə çoxsaylı fikirlər səsləndirilir.
Əslində, Ukrayna üçün də hərbi əməliyyatkara fasilə verilməsi önəmlidir. Düzdür, son günlərdə Ukrayna cəbhədə xeyli qələbə qazanıb. Rusiyanın öz qoşunlarını Ukraynanın cənub-şərqindəki Xerson şəhərindən geri çəkməsi Kiyevin bu müharibədəki daha bir böyük qələbəsidir. Ancaq qarşıdan soyuq qış gəlir və müharibə bu halda yeni mərhələyə qədəm qoyur. Bu mərhələ Ukrayna üçün olduqca çətin olacaq. Bu haqda danışmazdan öncə qeyd edək ki, Xersondan çıxan Rusiya qoşunları Dnepr çayının şərq sahilində, Xersonun qarşı tərəfində yerləşməyə çalışırlar. Hərbi təhlilçilər onların bu ərazidə Ukrayna qüvvələrinin irəliləməsinə mane ola biləcək istehkamlar qurduqlarını deyirlər. Çayın eni və Rusiya qoşunlarının geri çəkilərkən iki sahili birləşdirən Antonivski körpüsünə vurduğu zərər ukraynalıların onları təqib etməsini çətinləşdirir. Ukrayna Təhlükəsizlik Xidmətinin polkovniki Roman Kostenko bildirir: “Bu geri çəkilmə əvvəldən hazırlanmışdı. Bilirik ki, o, Kremlin elanından əvvəl başlamışdı. Hərbi nöqteyi-nəzərdən onlar özlərini sığortalayaraq və Ukrayna qüvvələrindən qorunmaq üçün geniş əraziləri minalayaraq geri çəkiliblər”. Ukraynanın şərqindəki Donbas bölgəsində isə döyüşlər davam edir. Ukrayna qüvvələri rusiyalıların Baxmut və Pavlivka şəhərlərini ələ keçirməyi hədəfləyən davamlı hücumlarını dəf edir. Hər iki tərəfdən itkilər get-gedə artır. Ukrayna parlamentinin üzvü olan Kostenko Nikolayev bölgəsindəki Snihurivka şəhərinin azad edilməsi üçün hərbi əməliyyatda da iştirak edib. Bu şəhər Xersondan 50 kilometr şimal-şərqdə yerləşir. Kostenko deyir ki, Rusiya qüvvələrini şimala, Zaporojye bölgəsindəki Melitopol şəhəri və ətrafına doğru çəkməyə davam edəcək: “Onların hara getdiyini görürük. İndi əsas məsələ çayın sağ tərəfindən həmin ərazilərə qədər mümkün qədər az Rusiya əsgəri və texnikasının gedib çatmasına nail olmaqdır”. Lakin yaxınlaşan qış hərbi birliklər və texnikanın yeni hücumdan ötrü hərəkətinə logistik çətinliklər yaradacaq. Təhlilçilər və diplomatlar hətta döyüşlərin bir qədər səngiyəcəyi, hər iki tərəfin bu fürsətdən yenidən qruplaşmaq üçün yararlanacağı ehtimalını da irəli sürürlər. Bəzi Qərb liderləri, xüsusən də ABŞ Birləşmiş Baş Qərargah Rəislərinin başçısı general Mark Milli də Kiyevlə Moskva arasında yeni danışıqların mümkünlüyünü gündəmə gətirir. Milli deyir ki, qış tərəflərin danışıqlara başlaması üçün “fürsət pəncərəsi” aça bilər. Ancaq Ukrayna rəsmilərinin fikrincə, döyüşlərin səngidilməsi və ya dayandırılması yalnız Moskvanın öz uğurlarını möhkəmlətməsinə və döyüşləri özünə sərf edən istiqamətdə dəyişməsinə imkan verər. Onlar Rusiya qoşunlarının Ukraynadakı komandiri general Sergey Surovikinin Xersondan çıxarılmış qoşunların başqa yerlərdə döyüşməyə göndərilə biləcəyini deməsini əsas gətirirlər. Ukrayna tərəfi öz mövqeyində qətiyyətlidir. Moskva Xersondan çəkilməni planlaşdırması ilə eyni zamanda Ukraynanın şərqindəki Svatove və digər ərazilərdə döyüşlərə yeni səfərbər olunmuş əsgərlər göndərib. Rusiya şərq cəbhəsində irəliləməyə ümid edir. Vaşinqtonda yerləşən “Atlantika Şurası” beyin mərkəzinin tədqiqatçısı Andrey Zaqorodnyuk bildirir ki, Surovikinin Xersondan çəkilmə fikrini prezident Vladimir Putinə qəbul etdirməsinin yeganə real yolu şərq cəbhəsində uğur vəd etməsi olub: “Buna görə də Ukrayna yaxın həftələrdə Donbas bölgəsində ciddi eskalasiyaya hazırlaşmalıdır”. Rusiyanın orduya yeni səfərbər etdiyi əsgərlər, hələlik, döyüşlərdə dəyişiklik yarada bilməyiblər. Əsgərlərin əhval-ruhiyyəsinin çox aşağı, silah-sursat təchizatınınsa zəif olduğu haqda xəbərlər gəlməkdədir. Əsgərlərin yaxınları onların çətin şəraitdə olduqlarını, silah-sursatın çatışmadığını deyirlər. Döyüşməkdən imtina etdiyi üçün müharibə dövründə əmrlərə tabe olmamaq ittihamı ilə həbsdə yatanlar da var. İtkilərin artması və Rusiyanın geri çəkilməsi fonunda bəzi təhlilçilər Moskvanın Ukrayna ilə danışıqlara get-gedə daha çox hazır göründüyünü deyirlər. Co Bayden administrasiyasının bəzi rəsmiləri, o cümlədən general Milli də qış ərzində diplomatiyaya fokuslanmağı məqsədəuyğun sayır. Ancaq bu mövqeyin dominant deyil, azlığa aid olduğu bildirilir. Belə vaxtda prezident Volodimir Zelenski dünya liderlərinə bildirib ki, Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsini indi bitirmək vaxtıdır. O, müddəti bitmək üzrə olan taxıl ixracı sazişini uzatmağa çağırıb: “Rusiyanın dağıdıcı müharibəsini indi bitirməyin vacibliyinə, bunun mümkün olmasına inanıram”. Zelenski İndoneziyanın Bali adasında keçirilən G20 sammitinə videomüraciətində bildirib ki, Ukrayna Xerson şəhərindən çıxan Rusiya əsgərlərinin yenidən qruplaşmasına imkan verməyəcək. Zelenski Moskvanı Ukraynadakı qüvvələrinin hamısını geri çəkməyə və Ukraynanın ərazi bütövlüyünü tanımağa çağırıb. NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberq belə bir vaxtda Rusya-Ukrayna müharibəsi ilə bağlı mühüm açıqlamalar verib. Baş katib mətbuat konfransında jurnalistlərin suallarını cavablandırarkən Rusiyanın hərbi gücünün çox olduğunu qeyd edib: “Rusiyanın Xersondan çıxarılması Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin inanılmaz cəsarətini, eləcə də Ukraynaya dəstəyimizin vacibliyini nümayiş etdirir. Biz Rusiyanı qiymətləndirməmək kimi səhvə yol verməməliyik. Rusiya Silahlı Qüvvələri əhəmiyyətli imkanları, eləcə də çoxlu sayda qoşununu özündə saxlayır. Rusiya əhəmiyyətli itkilər verməyə hazır olduğunu göstərdi”. O, bu səbəbdən sülüh vacib sayır. Enerji böhranı yaşayan Avropa da Rusiya ilə ziddiyyətlərin aradan qalxmasını istəyir.
Ramil QULİYEV
