Rusiya-Ukrayna müharibəsinin daha da gərginləşdiyi bir vaxtda dünya daha bir qorxulu savaşa şahidlik etməyə hazırlaşır. Söhbət barəsində uzun illərdir danışılan İsrail-İran müharibəsindən gedir. İranın uranın zənginləşdirilməsi prosesini sürətləndirməsi, nüvə sazişinə qayətmaq üçün yeni şərtlər irəli sürməsi İsrail və ABŞ-da indi xüsusi narahatlıqla qarşılanır.
Qeyd edək ki, bir neçə gün əvvəl İran ABŞ, Avropa İttifaqı və BMT-nin iqtisadi sanksiyalarından azad olmaq müqabilində Tehranın nüvə proqramını məhdudlaşdırdığı 2015-ci il sazişinin bərpası üçün Avropa İttifaqının təklif etdiyi mətnə son cavabını göndərib. Qərb bəyan edir ki, İranın Avropa İttifaqı koordinatoruna cavabı geriyə doğru addımdır. Bununal bağlı yayılan bəyanatda qeyd edilir: “İranın mövqeyi onun hüquqi cəhətdən məcburi öhdəliklərinə ziddir və Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planının (JCPOA) bərpası perspektivlərini təhlükə altına qoyur”. Qeyd edək ki, 2015-ci ildə İran ilə BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləri, ABŞ, Rusiya, Çin, İngiltərə, Fransa və Almaniya (5+1) arasında Tehranın nüvə fəaliyyətlərinin tənzimlənməsi ilə bağlı saziş imzalanıb. 2018-ci ildə keçmiş prezident Donald Trampın dövründə Vaşinqton birtərəfli qaydada sazişdən çıxıb və İrana qarşı sanksiyaları bərpa edib. ABŞ-da hakimiyyət dəyişiklikyindən sonra sazişə yenidən qayıtmaq barədə danışıqlar başlasa da istənilən nəticə yoxdur. Bu şəraitdə İsrailin müdafiə naziri Benni Qantz bildirib ki, İran nüvə silahı hazırlamağa daha yaxındır: “İran nəinki imkanlar və infrastruktur, həm də bilik əldə edib. Hesab edirik ki, İran bunu etmək istəsə, bir neçə həftə ərzində əhəmiyyətli miqdarda nüvə materialı və ya 90%-ə qədər zənginləşdirilmiş nüvə silahı üçün kifayət qədər parçalanan material əldə edə bilər”. İsrailin müdafiə naziri qeyd edib ki, İranın mümkün nüvə silahı əldə etməsi təkcə Yaxın Şərq üçün deyil, bütün dünya üçün ciddi nəticələrə səbəb olacaq. Benni Qantzın fikrincə, bu, Tehrana terrorçuluq ixracı cəhdlərini təmin etməyə imkan verəcək. İsrail baş naziri Yair Lapid də vəziyyətin gərgin olduğunu bildirir. Onun sözlərinə görə, nüvə silahına malik olmağa çalışan İran terrorçulara da dəstəyini artırır: “İsrail İranın bütün Yaxın Şərqdə, xüsusən də Suriyada terror bazaları yaratmasının qarşısını almağa çalışır. İsrail İrana Suriya ərazisində möhkəmlənməyə imkan verməyəcək. İsrail Suriyanın terrorçu təşkilatlara silah ötürülməsi üçün magistral yol kimi istifadə edilməsinə, İran bazalarının şimal sərhədimizə yaxın yerləşdirilməsinə icazə verməyəcək”.
İsrail kəşfiyyat xidməti olan Mossadın rəhbəri David Barnea İrana xəbərdarlıq edib. “Times of Israel” qəzetinin bu xüsusda yaydığı məlumatda bildirilir ki, İsrail İranla nüvə sazişinin yenilənməsi xəyanətində iştirak etməyəcək və yeni saziş Tehranı kəşfiyyat agentliyinin əməliyyatlarından qorumayacaq: “Müqavilə İranın yalanlarına əsaslanır. İran İsrailin varlığını təhlükəyə atan nüvə silahı yaratmağa çalışıb. Razılaşma onlara beynəlxalq qanuniləşdirmə ilə b məqsədə asanlıqla çatmağa kömək edəcək”. Barneanın sözlərinə görə, sövdələşmə imzalansa belə, Mossadın əməliyyatlarından İran immunitet qazanmayacaq: “Biz bu “teatr”da iştirak etməyəcəyik. Sübut edilmiş həqiqətə gözümüzü yummayacağıq. İran rejiminin toxunulmazlığı olmayacaq. İran rəhbərliyi başa düşməlidir ki, İsrailə və ya israillilərə qarşı birbaşa və ya dolayı yolla edilən hücumlar İran ərazisində cinayətkarlara qarşı ağrılı cavabla qarşılanacaq. Tehran Respublikasının nəzarəti altında olan qüvvələr başqa ölkələrdə İsrailə hücum edərsə, biz yalnız İranı vuracağıq. Biz onun silahlılarını yox, onları silahlandırıb, əmr verənləri təqib edəcəyik və bu, İranda da olacaq. Biz Xameneiyə terrorun onun üçün ağır fəsadlar verəcəyini başa salacağıq”. Bu günlərdə ABŞ-a səfər edən Barnea İranın nüvə fəaliyyəti ilə bağlı Amerika rəsmilərinə də həssas kəşfiyyat materialları təqdim edib. Barnea ABŞ-da MKİ, FTB rəhbərləri, milli təhlükəsizlik müşaviri, müdafiə naziri, Baş Qərargah rəisi və Dövlət Departamentinin rəsmiləri ilə bir sıra diplomatik görüşlər keçirib. Mossad rəhbəri danışıqlarda İranın dünyanı aldatmağa davam etdiyi bir vaxtda İsrailin boş dayanmayacağını vurğulayıb. Qeyd edək ki, Rusiyaya silah satan İranın hərəkətləri ABŞ-da da xoş qarşılanmır. Amma İran özü da boş dayanmır. İran quru qoşunlarının komandanı general Kyumars Heydəri də İsraili hədələyib. O, İranın Təl-Əviv və Hayfanı vurmaq üçün unikal pilotsuz uçuş aparatına malik olduğunu bildirib. Qeyd edib ki, əvvəllər təqdim edilmiş “Arash-1”in daha yeni versiyası olan “Arash-2” pilotsuz uçan aparatı unikal xüsusiyyətlərə və imkanlara malikdir. O, təyin olunmuş hədəfi vurub məhv etməzdən əvvəl məlumatı uğurla qəbul edə bilir: “Dron xüsusi olaraq Hayfa və Təl-Əvivi hədəf almaq üçün hazırlanıb, bu, müqayisə edilməyən “quşdur”. Heydəri əlavə edib ki, dron artıq İran ordusuna təqdim edilib və onun imkanları gələcək hərbi təlimlərdə nümayiş etdiriləcək. Bütün bunlar İsrail-İran müharibə ehtimalını daha da artırır. Nə qədər qəribə olsa da bu müharibədə ABŞ və Rusiya da maraqlıdır. ABŞ bilir ki, Ukraynda başı qarışan Rusiya İrana kömək edə bilməyəcək. Rusiay isə ABŞ-ın diqqətinin Ukraynadan İran istiqamətinə yönəlməsini istəyir. İsrail də hesab edir ki, indiki halda tək qalan İrana ABŞ-ın yardımı ilə sarsıdıcı zərbələr endirə bilər.
Nahid SALAYEV
