Məlum olduğu kimi, bu günlərdə ABŞ Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinə Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı müzakirələri davam etdirmək üçün növbəti görüşü Vaşinqtonda keçirməyi təklif edib. Azərbaycan tərəfinin açıqlamalarından belə bəlli olur ki, rəsmi Bakı növbəti Qarabağ danışıqlarının ABŞ-da keçrilməsində hansısa problem görmür və buna hazırdır. Ermənistana gəlincə, burada verilən açıqlamalar prosesdən İrəvanın narahatlıq keçirdiyini deməyə əsas verir.
Bununla bağlı “Lragir” qəzeti yazır ki, əslində, İrəvan indi təkcə Rusiya yox, Qərb cəbhəsində də Qarabağ məsələsində Azərbaycana uduzduğu üçün belə narahat mövqe nümayiş etdirir. Qəzet xatırladır ki, Qafqaza marağı getdikcə artan Avropa İttifaqı da Ermənistanın mövqeyini qəbul etmir. Qeyd olunur ki, Avropa İttifaqı Azərbaycanın işğal edilmiş Dağlıq Qarabağ bölgəsində Ermənistan tərəfindən yaradılmış separatçı rejimin danışıqlarda tərəf kimi iştirakını rədd edib. Danışıqlara yaxın mənbə qəzetə bildirib ki, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan mart ayının əvvəlində Brüsselə səfəri zamanı Avropa İttifaqının xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ali komissarı Federika Moqerini ilə görüşüb. Görüş zamanı Moqerini Paşinyanın separatçıların danışıqlarda tərəf olması təklifinə qəti etiraz edib. Qəzet yazır ki, ali komissar Ermənistanın baş nazirinə Azərbaycan Prezidenti ilə danışıqları nəticələrini açıqlamamağı və separatçıların danışıqlar prosesinə qoşulması çağırışları etməməyi tövsiyə edib. Nikol Paşinyan da bu tələblərlə razılaşıb. Qeyd olunur ki, ABŞ da eyni mövqedən çıxış edir və bu da beynəlxalq arenada Azərbaycanın maraqlarının daha yaxşı təmin edilməsinin nəticəsidir. Məhz bu səbəbdən İrəvanın ABŞ danışıqlarına elə də isti yanaşmadığı vurğulanır. Elə rusiyalı ekspert Qriqori Trofimçuk da məsələyə eyni prizmadan yanaşır. Vaşinqtonun Azərbaycan və Ermənistan XİN rəhbərlərinin növbəti görüşünün ABŞ-da keçirilməsi haqda təklifini şərh edərkən ekspert vurğulayıb ki, Qarabağ problemi Ağ Evdə heç vaxt unudulmayıb.
Ekspertin sözlərinə görə, ABŞ-da bu münaqişəyə yalnız ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədri Endryu Şeferin formal işi çərçivəsində baxılmır: “Mən uzun müddətdir deyirəm ki, ABŞ Qarabağın statusu ilə birbaşa məşğul olmaq istəyir. Hələ İlham Əliyevlə Nikol Paşinyanın Vyana görüşündən öncə ABŞ ərazisində Qarabağ görüşünün keçirilməsi planlaşdırılırdı. Ancaq Avstriya, məncə, Moskvanı boşuna əsəbiləşdirməmək üçün seçildi. Azərbaycan Prezidenti ilə Ermənistan baş nazirinin ilk görüşünün ABŞ ərazisində keçirilməsi çox böyük siqnal olardı. Bundan sonra Moskva tərəflərə münaqişənin həllində rolunu xatırlatmaq üçün Rusiya, Azərbaycan və Ermənistanın diplomatik nümayəndəliklərinin rəhbərləri səviyyəsində dərhal görüş keçirdi. İndi də ABŞ nazirlər səviyyəsində görüş təklif edərək, öz varlığını vurğulayır”. Politoloqun fikrincə, bununla da ABŞ Rusiyaya Qarabağ münaqişəsini həll etməyə hazır olduğunu göstərir: “Xüsusilə də erməni tərəfini təmsil edən kəsin Sarkisyan deyil, ilk gündən Qarabağ məsələsinə diqqət ayıran Paşinyan olduğu bir zamanda... Həm də Paşinyanın danışıqlar başladıqdan sonra dəyişən bəyanatlarına nə Şefer, nə də Vaşinqton diqqət yetirir. Beləliklə, bu məsələ ilə bağlı İrəvan və Vaşinqton arasında bəzi razılaşmaların mövcud olduğunu düşünürəm”.
Maraqlıdır ki, elə Ermənistanda da hesab edirlər ki, məhz Paşinyanın gəlişindən sonra İrəvan Qarabağ məsələsində beynəlxalq arenada daha zəif mövqe nümayiş etdirir. Məsələn, Ermənistanın Respublika Partiyasının mətbuat katibi Eduard Şarmazanov bildirir ki, Nikol Paşinyan siyasi və dövlət xadimi kimi Levon Ter-Petrosyan, Robert Köçəryan və Serj Sarkisyandan geridə qalır. Şarmazanov Paşinyanın öz ideologiyası olmadığı halda ölkənin lideri ola bilməyəcəyinə inandığını deyib: “Məsələn, mən daim erməni parlamentinin sədr müavini olmuş Vahan Ovhanisyandan, Artaşes Tumanyandan, Yuri Baxşyandan, Albert Bazeyandan və Tiqran Torosyandan öyrənməyə çalışmışam. Mən onların səviyyəsinə çatmağa cəhd etmişəm. Qarabağ hərəkatı ilə əlaqəsi olmayan Nikol Paşinyan isə, əvvəlkilərdən fərqli olaraq, həyatı boyunca hər hansı ümummilli, ümumi dövlət işi görməyib. Ona görə də gəlib öz “dump-dump” inqilabını Sərdarabad və Qarabağ döyüşlərinə bərabər tutmaq istəyir”. Şarmazanov həmçinin qeyd edib ki, Nikol Paşinyan tərəfindən Vazgen Sarkisyanın 60 illiyinin təbrik edilməməsi anlaşılmazdır: “Təbrik məktubu olmayıb, siz eşitmisiz? Elə təəssürat yaranır ki, Baş nazir Nikol Paşinyan, Levon Ter-Petrosyan, Köçəryan, Serj Sarkisyan, Baqratyan, Edvard Nalbandyan, Vazgen Sarkisyan səviyyəsinə çatmağa cəhd etmək əvəzinə Qarabağ hərəkatını zəiflətməyə çalışır. Bu gün Qarabağ döyüşçüləri həbs edilib, bu biabırçılıqdır. Köçəryanın həbs edilməsi, Sarkisyanın istefa verməsi Azərbaycanda belə şok yaradıb. Belə vəziyyətdə Qarabağ məsələsində bizim daha zəif mövqedə olmamız bəlkə də təbii xarakter daşıyır”. Onun sözlərinə görə, yaranmış durumda Azərbaycan beynəlxalq miqyasda mövqelərini durmadan gücləndirir və bu da Qarabağ münaqişəsinin gedişinə mütləq mənada öz təsirini göstərəcək.
Ümumiyyətlə, Bakı tərəfindən həyata keçirilən uğurlu xarici siyasət dünyanın aparıcı dövlətləri və nüfuzlu beynəlxalq təşkilatlarının Qarabağ məsələsində ölkəmizə daha çox dəstək verməsi ilə müşayiət olunur. Məhz yürüdülən düşünülmüş siyasətin nəticəsidir ki, Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən ölkəmizin maraqlarına cavab verən çoxsaylı sənədlər qəbul edilib. Bütün bu sənədlərdə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin beynəlxalq hüquq normaları əsasında, yəni ölkəmizin ərazi bütövlüyü çərçivəsində həlli əsas yer tutur. İndinin özündə də Azərbaycan bu istiqamətdə qətiyyətli mövqeyini və çoxşaxəli fəaliyyətini uğurla davam etdirir. Bu fonda ölkəmizin birmənalı mövqeyi ondan ibarətdir ki, Qarabağ problemi yalnız Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində və BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələri əsasında öz həllini tapmalıdır. Burada ona da xüsusi diqqət yetrilir ki, Dağlıq Qarabağ həm tarixi, həm də məhz hüquqi baxımdan Azərbaycanın ayrılmaz tərkib hissəsidir. Bu durumda işğalçı siyasətini davam etdirən Ermənistanın isə regionda təcrid vəziyyəti dərinləşir. Azərbaycan Ermənistanı təcrid vəziyyətində saxlayır, ölkəmizin təşəbbüsü ilə həyata keçirilən qlobal enerji, nəqliyyat layihələri bu ölkədən yan keçir. Belə vəziyyətdə iqtisadi durumu daha da pisləşən təcavüzkar ölkə bütün diplomatik cəbhələrdə də uduzmaqda davam edir.
Ümumiyyətlə, işğlaçı ölkə yürütdüyü destruktiv siyasət nəticəsində qonşu dövlətlərlə və beynəlxalq ictimaiyyətlə münasibətlərdə hərtərəfli gərginliyə malikdir. Məhz bu durumda Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı müzakirələri davam etdirmək üçün növbəti görüşünün Vaşinqtonda keçirilməsi məsələsi İrəvanda böyük təlaş yaradır. Burada hesab edirlər ki, Azərbaycan Ermənistana növbəti diplomatik zərbəni bu dəfə Vaşinqtonda endirəcək. Avropa İttifaqından sonda İrəvanın Vaşinqtonda daha bir zərbə alması Ermənistanın Qərbdə mövqelərinin əhəmiyyətli dərəcədə sarsılması deməkdir. Bu həm də Dağlıq Qarabağ məsələsində Azərbaycanın qətiyyətli mövqeyinin növbəti nümayişi sayılır. Belə vəziyyət həm də onun göstəricisi sayılır ki, Ermənistanın və erməni lobbisinin Qarabağ məsələsində beynəlxalq miqyasda baş verən hadisələrə təsiri getdikcə azalır. Əvəzində düşmən ölkədə belə çoxları yazşı başa düşür ki, Ermənistan Azərbaycan, eləcə də Türkiyə ilə problemlərini həll etməyənədək ölkənin beynəlxalq münasibətlərdə ciddi və konstruktiv irəliləyişini gözləməyə dəyməz. İndiki durum isə İrəvanın xarici siyasətini tam iflic vəziyyətinə gətirərək ölkəni seçim imkanlarından məhrum edir. Burada diqqət həm də ona yönəlir ki, yaranmış vəziyyətdə Ermənistanın Qarabağ məsələsində status-kvonu saxlamaq cəhdləri yeni savaşı alovlandıra və beləliklə, Ermənistanı daha böyük problemlər məngənəsinə sala bilər. Bunu Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması üzrə indiki danışıqlar prosesinin perespektivlərini qiymətləndirərkən Rusiya Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunun elmi işçisi Aleksandr Skakov da istisna etmir. O, Ermənistanın “168.am” saytına müsahibəsində bu xüsusda bildirib: “Tərəflər ilk təmaslardan etibarən münaqişənin nizamlanması məqəsdilə dialoqa başlanmasına hazırlıq nümayiş etdirdiklərinə görə itələmə prosesi gedir. Bu dialoq başlayıb və davam edir. Lakin fikrimcə, münaqişənin nizamlanması ilə bütün bunların hər hansı bir əlaqəsi yoxdur. Hazırda baş verənlər, heç olmasa, təmas xəttində sakitliyin qorunmasına, Dağlıq Qarabağ münaqişə zonasında müharibənin başlanması ehtimalının daha az olmasına yönəlib”. Onun sözlərinə görə, humanitar layihələr davam etməkdə olduğu müddətdə tərəflərin indiki mövqeyi halında təmas xəttində vəziyyət sakit olacaq. Lakin bu, müvəqqəti xarakter daşıyır və istənilən məqamda dayanaraq, toqquşmaların digər dalğası baş verə bilər. “Bu mövqelər mövcud olduğu halda nizamlama prosesini nə gözləyir”, deyə səsləndirilən suala Skakov belə cavab verib: “Gələcəkdə müharibənin yenidən başlaması perspektivi var. Hazırda, dediyim kimi, təmas xəttini sakit saxlayan, davam edən başqa proses olduğuna görə bu baş vermir. Lakin bu proses dayana bilər. Belə olan halda qarşılıqlı güzəşt istəyi mühiti olmadığına görə müharibənin başlama ehtimalı artacaq. Ancaq aydındır ki, bu müharibədə üstünlük də Azərbaycan tərəfdə olacaq. Çünki Azərbaycan iqtisadi, hərbi, diplomatik sahədə mövqelərini ötən illər ərzində xeyli gücləndirib. Ermənistan bunu nəzərə alıb, məsələni danışıqlar yolu ilə həll etməyə çalışmalıdır”. Məsələnin sülh müstəvisində həlli üçün isə Azərbaycan Ermənistana, hələ ki, şans verib.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
