İşğalçı Ermənistanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı aparılan danışıqlar prosesini pozmağa çalışması təkcə Azərbaycan yox, artıq beynəlxalq miqyasda da ciddi narazılıq yaradır. Bu hal, xüsusən İrəvanın zəbt edilmiş ərazilərdə yaradılan separatçı rejimi danışıqlara tərəf kimi cəlb etmək niyyəti fonunda özünü qabarıq göstərir.
Rəsmi Bakı ən yüksək səviyyədə bəyan edir ki, İrəvanın bu niyyətinin həyata keçməsi mümkün deyil və birbaşa sülh danışıqlarının pozulmasına yönəlib. ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədri, Slovakiyanın xarici işlər və Avropa naziri Miroslav Layçakın başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşündə bu məsələyə toxunan Prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, Azərbaycan Qarabağ münaqişəsinin tezliklə sülh yolu ilə həllində ən maraqlı tərəfdir. Danışıqlar prosesində müəyyən dinamikanın müşahidə olunduğunu, xarici işlər nazirləri səviyyəsində dörd dəfə görüşün keçirildiyini və Ermənistanın baş naziri ilə aralarında üç dəfə söhbətin aparıldığını qeyd edən dövlət başçısı Ermənistan tərəfindən substantiv danışıqların aparılması üçün hər hansı ciddi niyyətin olmadığını və İrəvanın danışıqlar prosesini pozmağa çalışdığını da bildirib. Aydındır ki, İrəvanın belə cəhdləri Qarabağ məsələsinin hərb müstəvisində çözümünü qaçılmaz edir. İndiki məqamda isə beynəlxalq ictimaiyyət savaşın əleyhinədir. Məhz bu səbəbdən İrəvanın danışıqlar formatı ilə bağlı absurd təklifləri düynada da qəbul edilmir və burada Bakının fəal diplomatiyası öz bəhrəsini verir. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Brüsselə rəsmi səfəri fonunda üzləşdiyi fiasko da bunu aydın surətdə nümayiş etdirir.
Avropa İttifaqının Avropa Qonşuluq Siyasəti üzrə komissarı Yohannes Han Brüsseldə Nikol Paşinyanla görüşdən sonra keçirdikləri birgə mətbuat konfransında tam açıq mətnlə bildirib ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə nizamlanmasına dair aparılan danışıqların formatı dəyişməməlidir. Qeyd edək ki, Paşinyan Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə keçirəcəkləri ilk rəsmi görüşlərində həm də Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması üzrə danışıqlar formatını müzakirə edəcəklərini və Qarabağ separatçılarının da tərəf kimi danışıqlar prosesində iştirakının vacibliyini vurğulayıb. Lakin Avropa İttifaqı rəsmisi onun bu bəyanatı ilə razılaşmayıb və hansısa yeni formatın icad edilməsinə ehtiyac olmadığını bildirib: “Düşünürəm ki, yeni format yaratmaq yox, hazırda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasına dair məsələlərin müzakirə edildiyi mövcud danışıqlar formatının qorunub saxlanması vacibdir. Ermənistanın baş naziri Paşinyanın hakimiyyətə gəlməsindən sonra Ermənistanla Azərbaycan arasında xarici işlər nazirləri və liderlər səviyyəsində danışıqlar baş tutub və bunun özü nizamlanmaya doğru müsbət irəliləyişdir. Münaqişənin həllində Avropa İttifaqının dəstəyinə gəlincə isə, biz etimadın qurulması tədbirlərini və bütövlükdə regionda, xalqlar arasında əməkdaşlığı dəstəkləyə bilərik. Bunun üçün müəyyən imkanlar var. Təbii ki, bu, vaxt aparan prosesdir. Amma mövcud durum regional vəziyyətin yaxşılaşdırılması üçün əlverişli deyil və biz yalnız münaqişə tərəflərinin xahişi əsasında köməyimizi göstərə bilərik. Çünki bu məsələnin necə yoluna qoyula biləcəyini, necə həll olunacağını onlar bilir”.
Avropa İttifaqının xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Federika Mogerini də Paşinyanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması üzrə danışıqlarda ilkin şərt olmadan tam iştirakının lehinə olduğunu açıqlayıb. Avropa Xarici Fəaliyyət Xidmətinin saytında dərc olunan xəbərdə deyilir ki, Mogerini və Paşinyan bu yaxınlarda Ermənistan və Azərbaycan arasında təmaslar fonunda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə nizamlanması prosesini müzakirə ediblər: "Federika Mogerini Nikol Paşinyanın münaqişənin nizamlanması üzrə danışıqlarda ilkin şərt olmadan tam iştirakının lehinədir". Bu da o deməkdir ki, Federika Mogerini də separatçı rejimin danışıqlar prosesinə cəlb edilməsi ilə bağlı Paşinyanın istəklərini rədd edir.
Ekspertlər bildirir ki, belə vəziyyət, faktiki olaraq, Paşinyanın Brüssel səfərinin Qarabağla bağlı məqamlarının iflasa uğraması deməkdir. Burada onu da xatırladaq ki, ümumiyyətlə, Qarabağ məsələsində Avropa İttifaqının mövqeyi Azərbaycanın maraqlarına tam cavab verir. Avropa İttifaqının Brüsseldə keçirilən sonuncu Şərq Tərəfdaşlığı Sammitində qəbul edilən Birgə Bəyannamədə də qurum bu xüsusda konkret mövqe sərgiləyib. Həmin vaxt Ermənistanın çoxsaylı cəhdlərinə baxmayaraq, Birgə Bəyannamədə Şərq Tərəfdaşlığının bütün dövlətlərinin ərazi bütövlüyü, müstəqilliyi və suverenliyi birmənalı olaraq bir daha dəstəklənib. Birgə Bəyannamədə Şərq Tərəfdaşlığı ölkələrinin ərazilərində baş verən bütün münaqişələrin beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri əsasında həll olunması vurğulanıb. Bu səbəbdəndir ki, Birgə Bəyannamə mahiyyətinə görə beynəlxalq hüquqa əsaslanan və strateji əhəmiyyət daşıyan sənəd kimi qiymətləndirilir. Bunun ardınca Avropa İttifaqının Qarabağ danışıqlarında mövcud formatın saxlanmasının vaciblyini birbaşa Paşinyanın diqqətinə çatdırması isə İrəvan üçün növbəti diplomatik zərbə sayılır.
Aydındır ki, İrəvanın qeyri-konstruktiv mövqedə qalmaq cəhdləri davam edərsə, bu hal Avropa İttifaqı tərəfindən də qəbul edilməyəcək. Digər tərəfdən, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, belə hal yeni Qarabağ savaşını da qaçılmaz edir. Məsələnin bu tərəfinə toxunan sabiq dövlət müşaviri Qabil Hüseynli də bildirir ki, erməni tərəfi real sülh danışıqlarına əl yeri qoymur: “Düzdür, bütün hallarda tərəflər arasında danışıqların başlaması müsbət haldır. Çünki bütün müharibələrin sonu danışıqlarla nəticələnir. Düzdür, Bakının yeni görüşə razılıq verməsi danışıqlara ümid etdiyi anlamına gəlmir. Azərbaycan bununla dünya ictimai rəyinə və beynəlxalq aləmə bir daha substantiv və nəticəli danışıqlara, regionda sülhün bərpası üçün əlindən gələni etməyə hazır olduğunu sübut etdi. Bakı haqlı olaraq İrəvandan da birmənalı bunu tələb edir və sonuncu dəfə İrəvanın nəbzini yoxlamağa hazırlaşır. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın qarşısında duran əsas strateji məqsədləri birmənalı surətdə müəyyən edib. Bu, ilk növbədə Qarabağ məsələsinin həlli və Dağlıq Qarabağa Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində ən yüksək muxtariyyətin verilməsidir. Bu fonda Ermənistanın növbəti sərsəmləmələri qəti rədd ediləcək. İrəvan bilməlidir ki, Bakı məsələnin, sülhlə yanaşı, hərbi yolla da həllinə hazırdır. Bunu isə Ermənistanın növbəti görüşdəki davranışı müəyyən edəcək. İrəvan danışıqlarda vaxt udmaq taktikasına davam edərsə, Bakı bu süni oyunlara birdəfəlik son qoyacaq və problemin lazımı şəkildə həllinə start verəcək. Bu mənada, düşünürəm ki, Paşinyan Bakının ona verdiyi sonuncu şansdan istifadə etməyi bacarmalıdır”.
Baş verənləri şərh edən erməni mediası isə hərbi müstəvidə Azərbaycana uduzduqlarını etiraf etməklə yanaşı, diplomatiya sahəsində də alınan zərbələrin artdığını bildirir. Elə Paşinyanın Avropada Qarabağ məsələsində üzləşdiyi fiasko bunun real təsdiqi sayılır. Ermənistanın "168.jam" nəşri bu xüsusda yazır: "Nikol Paşinyanın hökuməti hər fürsətdə cəmiyyəti xarici aləmlə münasibətlərin parlaq olduğuna inandırmağa çalışsa da, heç də hər şey göründüyü kimi deyil. Avropa İttifaqı-Ermənistan münasibətləri, Ermənistan-NATO əməkdaşlığı bunun təsdiqidir. Paşinyanın istəklərinə baxmayaraq, Avropa Qarabağ sülh danışıqlarında indiki formatın dəyişməsinin əleyhinə çıxdı. Bununla Paşinyan daha bir zərbə almış oldu. Ümumiyyətlə, Qərb təsisatları ilə əməkdaşlıq heç də nəzərdə tutluduğu kimi getmir. Məsələn. Ermənistan-NATO gələcək əməkdaşlığı təhlükə altındadır. Eləcə də, yeni inqilabçı hakimiyyətin iddia etməsinə baxmayaraq, rus-erməni münasibətləri öz axarına düşmür. Bunun məntiqi nəticəsi olaraq Ermənistan hökuməti Avropa və NATO qurumları ilə əməkdaşlığı lazımi səviyyədə qura bilmir. Faktiki olaraq, Avropa İttifaqı-Ermənistan müqaviləsinin tətbiqi və təsdiqlənməsinin yerində sayması bunun cəmi bir hissəsidir. Etibarlı mənbələrin verdiyi məlumata görə, NATO ilə münasibətlərdəki problemlər daha ciddidir. Güman ki, prosesə hökumət administrasiyası və ya Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən maneçilik törədilir. Bu qurumlar, xüsusilə KTMT ilə əlaqədar inkişaf proseslərini, Paşinyanın Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə rəsmi görüşünün hələ də baş tutmadığını nəzərə alaraq, Rusiya ilə qeyri-müəyyənlik səbəbindən diqqətli davranmağa çalışır. Onlar elə diqqətli davranmağa çalışır ki, hətta Rusiyanın narazılığından yayınmaq üçün NATO ilə əməkdaşlığı genişləndirməkdən də çəkinirlər. Avropa İttifaqı ilə də münasibətlər istənilən həddə deyil. Əksinə, heç Paşinyandan əvvəlki hakimiyyətin qurduğu münasibətlər səviyyəsinə də çatmır. Bu fonda NATO və Avropa İttifaqının qəbul etdiyi sənədlərdə Azərbaycanın mövqeyini Qarabağ məsələsinəd açıq dəstəkləməsi məntiqi xarakter daşıyır. Ermənistan bu cəbhələrdə Azərbaycandan çox geridə qalır".
“Past” qəzeti də yazır ki, Avropa İttifaqının Azərbaycan və Ermənistana yanaşması fərqlidir. Qəzet yazır ki, məhz bu səbəbdən Nikol Paşinyanın Brüssel səfəri gözləniləndən daha monoton keçdi. Qeyd edilir ki, Ermənistan tərəfinin təşəbbüsü ilə gerçəkləşən səfərin vaxtı düzgün seçilməyib. Çünki Avropanın siyasi elitası may seçkisinə, yəni Avropa Parlamenti seçkisinə hazırlaşır. Həmçinin bildirilir ki, Paşinyanın soyuq qarşılanmasına səbəb onun atdığı addımlardır: “Keçən ilin iyunundakı Brüssel səfəri, inqilabın təzə olması da nəzərə alınarsa, kifayət qədər uğurlu sayıla bilərdi. İnqilabdan 9 ay sonra isə Avropa məmurları arasında bir qədər soyuqluq və narahatlıq hökm sürür. Narahatlığa səbəb isə Paşinyanın Avropa İttifaqı və Ermənistan arasındakı razılaşmanı reallaşdırması üçün hansısa vacib addım atmasının müşahidə olunmamasıdır. Digər tərəfdən, Avropa İttifaqı Qarabağ münaqişəsinin həllinin uzanmasından da narazıdır. Halbuki, Paşinyan yeni-yeni hakimiyyətə gələndə gözləntilər başqa idi”. Bütün bunlar bir daha Paşinyanın Avropada ciddi fiasko ilə üzləşdiyini göstərir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
