Başa çatmaqda olan ilin yekunları çox aydın şəkildə göstərir ki, Azərbaycan ötən dövr ərzində bütün istiqamətlər üzrə mövqelərini daha güclü hala gətirə bilib. Hərbi, siyasi, iqtisadi, diplomatik və digər sahələr üzrə Azərbaycanın daha güclü dövlətə çevrilməsi beynəlxalq miqyasda da açıq etiraf olunur. Bunu ən müxtəlif sahələr üzrə dərc edilən çoxsaylı beynəlxalq hesabatlarda Azərbaycanın tutduğu yüksək mövqelər fonunda da aydın görmək olar.
İşğalçı Ermənistana gəlincə, bu ölkənin bütün aparıcı sahələrdə mövqe baxımından daha zəif duruma düşməsi özünü qabarıq formada büruzə verir. Aydındır ki, ölkələr arasında inkişaf, güc fərqinin belə səviyyədə olması Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin gedişinə də təsirsiz ötüşmür. Ekspertlər bildirir ki, gələn ilə daha güclənmiş halda daxil olan Azərbaycana zəif Ermənistanın müqavimət imkanları artıq tam tükənmiş vəziyyətə gəlir. Digər tərəfdən nəzərə almaq lazımdır ki, Ermənistanın indiyə qədər əsas himayədarı sayılan Rusiya da ondan imtina edir. Qərb isə Qarabağ münaqişəsinin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həllini ehtiva edən çoxsaylı qərar və qətnamələr qəbul edib. Elə bu günlərdə Strasburqda Avropa Parlamentinin plenar sessiyasında qurumun xarici əlaqələr komitəsinin hazırladığı “Xarici fəaliyyət və təhlükəsizlik siyasəti” üzrə qətnamə qəbul edilib. Sənəd Avropa İttifaqının öz tərəfdaşlarının suverenliyini, müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü dəstəklədiyini bir daha təsdiq edir, bütün dondurulmuş münaqişələrin beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri əsasında tənzimlənməsini nəzərdə tutur. Bu isə o deməkdir ki, Avropa İttifaqı Qarabağ münaqişəsinin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həllini istəyir. ABŞ isə prezident Donald Trampın milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə müşaviri Con Boltonun Cənubi Qafqaz ölkələrinə son səfəri fonunda kifayət qədər aydın şəkildə bildirdi ki, İrəvan zəbt edilmiş ərazilərin tədricən boşaldılmasına başlamalıdır.
Bütün bu qeyd edilənlər fonunda ekspertlər bildirir ki, əslində, gələn ildən etibarən Qarabağ məsələsinin həlli istiqamətində əməli addımlar atıla bilər. Çünki Ermənistan Azərbaycanın hərbi gücünün qarşısında əzilməkdən qaçmaqdan ötrü buna məcburdur. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, yaranan vəziyyətdə Azərbaycanın Qarabağ məsələsində gələn il üçün gözləntiləri kifayət qədər yüksəkdir. Məsələn, xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarov ölkəmizdə fəaliyyət göstərən diplomatik korpusun rəhbərləri ilə 2018-ci ilin yekunlarına həsr edilmiş qəbulda bildirib ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması yollarının axtarışı 2019-cu ildə Azərbaycan üçün əsas vəzifə olaraq qalacaq: “Fəaliyyətimin böyük hissəsini Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli yollarının axtarışına həsr etmişəm. Bu, gələn ilin də əsas vəzifəsi olacaq. Əsas məqsəd nəzərəçarpacaq nəticələrə nail olmaqdır. Bu təkcə mənim yox, hər bir azərbaycanlının arzusudur. Hesab edirəm ki, uzun müddətdən sonra ilk dəfə Milanda erməni həmkarımla son görüşüm zamanı qarşılıqlı anlaşma əldə edə bildik". E.Məmmədyarov bildirib ki, növbəti ayda Ermənistanın xarici işlər naziri ilə görüşü olacaq: “Biz Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli yollarını müzakirə edəcəyik. Azərbaycan münaqişənin sülh yolu ilə həllinin tərəfdarıdır”. Bundan əvvəl isə Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovla görüşü zamanı Prezident İlham Əliyev də bəyan edib ki, Azərbaycan 2019-cu ilin Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanma prosesinə yeni impuls verəcəyinə ümid edir. İlham Əliyev bu məsələdə ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərindən biri kimi Rusiyanın səylərinə ümid bəslədiyini dilə gətirib: “Ümid edirik ki, 2019-cu il nizamlanma prosesinə yeni impuls verəcək. Əlbəttə ki, münaqişənin həlli ilə bağlı ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərindən biri kimi Rusiyanın səylərinə ümid edirik”.
Xatırladaq ki, ATƏT-in Minsk Qrupunda təmsil olunan dövlətlərdən məhz Rusiya problemin həllində açar fiqurdur. Digər tərəfdən, Rusiya regionda mövqelərini qorumaq üçün Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllini də Qərb dövlətlərinin ixtifarına buraxmaq istəmir. Çünki Rusiyanın forpostu olan Ermənistanda proseslərin artıq fərqli istiqamətdə getdiyini və İrəvanın daha çox Qərbin diqtəsilə hərəkət etdyini Kreml aydın görür. Bu fonda Moskva onu da gözəl anlayır ki, İrəvan Qərbdən gələn Qarabağ sifarişlərini yerinə yetirəcək. Belə vəziyyətdə Qərbin Qarabağ məsələsində təşəbbüsü ələ alması Rusiyanın regionda mövqe zəifliyinə gətirib çıxaracaq və bu da Kreml üçün arzuedilməz hal sayılır. Belə vəziyyətdə Rusiyanın Qarabağ məsələsində müəyyən gedişlər etməsi tamamilə gözlənilən sayılır. Lavrovun Rusiyanın bu münaqişə ilə bundan sonra da ciddi məşğul olacağı ilə bağlı səsləndirdiyi son fikirlər də bu mənada təsadüfi hesab edilmir. Rusiya aydın görür ki, problemin həlli istiqamətində müsbət addımlar atması indi onun maraqlarına daha çox cavab verir. Həm də bu hal Azərbaycanla münasibətilərin daha möhkəm hala gəlməsinə rəvac verir.
Məhz belə bir vaxtda Ermənistanın yeni hakimiyyətinin gələn il ərzində Qarabağ məsələsində güzəştlər edəcəyinə dair işğalçı ölkənin özündə də maraqlı fiikrlər səslənir. Ermənistanın “Əriklər ölkəsi” partiyasının sədri Zarui Postancyan keçirdiyi mətbuat konfransında hətta iddialar irəli sürüb ki, Paşinyan hakimiyyəti Qarabağı tədricən Azərbaycana qaytaracaq. O, bu xüsusda sabiq prezident Levon Ter-Petrosyanın istəklərinin reallaşa biləcəyini də vurğulayır: “Ermənistanın birinci prezidenti Levon Ter-Petrosyan Nikol Paşinyanın “xaç atasısı”dır”. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın baş naziri səlahiyyətlərinin icraçısı Nikol Paşinyan öz “xaç atası”nın yolunu davam etdirir və bu kurs, xüsusən də Dağlıq Qarabağ məsələsində hiss olunur: “Levon Ter-Petrosyanın aktiv oluğu dövrdə Baqramyan 26 ünvanında Raffi Ovannisyan, Haqik Tsarukyan və Petrosyanın özündən ibarət “üçlük” formalaşdırılmışdı. “Məxməri inqilab” adlandırılan hadisələr nəticəsində həmin “üçlüyü” Nikol Paşinyan əvəzlədi. Elə “Çiçəklənən Ermənistan”la “İşıqlı Ermənistan” partiyaları arasındakı bugünkü xəyali mübarizə də həmin layihənin davamıdır və bütün bunlar Ermənistandakı mövcud sosial-iqtisadi problemlərdən diqqəti yayındırmaq üçün sadəcə bir manevrdir. İnqilabi hərəkat torpaqların qaytarılması yolu ilə Qarabağ probleminin və yeddi milyard xarici borcla çətin iqtisadi vəziyyətin həlli fonunda reallığa çevrildi. Bu, xəyanətkar xəttin davam etdirilməsi məqsədilə hakimiyyətin dəyişməsi zərurətini yaradıb”. Erməni siyasətçi onu da vurğulayıb ki, indiki hakimiyyət, sələflərindən fərqli olaraq, daha da uzağa gedəcək və Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı Ermənistanın ziyanına olan qərarlar verəcək. Xatırladaq ki, Postancyan daha əvvəl sensasiyalı bəyanatla çıxış edərək bildirmişdi ki, Paşinyan hakimiyyətini möhkəmləndirdikdən sonra hansısa maliyyə imtiyazları müqabilində Bakıya ərazi güzəştləri edəcək.
Hər halda, seçim indi erməni tərəfindədir. Bu ölkə onsuz da Qarabağ iddiası səbəbindən özünü kifayət qədər böyük problemlərlə üz-üzə qoyub. İrəvan Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı siyasətində dəyişiklik etməsə, onun tənəzzülü daha dinamik hala gələcək. Üstəgəl, belə vəziyyətdə artan müharibə risqi Ermənistan üçün daha böyük zərbə deməkdir. “Vestnik Kavkaza” saytına açıqlamasında rusiyalı ekspert Vladislav Şurıqin də vurğulayır ki, Ermənistanın siyasi gələcəyi onun öz qonşuları, o cümlədən də Azərbaycanla münasibətini necə quracağından asılıdır. O, Rusiyanın artıq Ermənistanı müdafiə etmək niyyətində olmadığını da vurğulayır: “Gümrüdəki 102-ci bazanı Ermənistanda saxlamağın mənası yoxdur. Bu, İrəvanla xüsusi əlaqələri olan keçmiş müdafiə naziri Qraçovun ermənilərə etdiyi şəxsi güzəşt idi. O, Ermənistana Rusiya himayəsilə bağlı zəmanət vermək üçün burada hərbi baza yerləşdirdi. Onun burada yerləşməsinin heç vaxt heç bir ciddi əhəmiyyəti olmayıb. İndiki erməni rəhbərliyinin siyasəti və rolunu nəzərə alsaq, biz bu bazanı rahat şəkildə buradan çıxara və qarşılığında heç nə itirməyə bilərik. Rusiyanın Ermənistanda hərbi mövcudluğunun bir sadə səbəbi var, o da Ermənistanın faktiki olaraq təcrid olunmuş vəziyyətdə olması ilə bağlıdır. Bu ölkənin siyasi gələcəyi onun öz qonşuları ilə münasibətini necə quracağından asılıdır. Bizim üçün hər zaman Azərbaycanla daha inkişaf etmiş münasibətlərə sahib olmaq önəmli olub, lakin müəyyən siyasi vəziyyətlərə görə bunu zəif inkişaf etdirmişik”.
Erməni hərbi ekspert Van Ambartsumyan da bildirir ki, Qarabağ məsələsində Azərbaycanla savaş ölkəsi üçün fəlakət deməkdir. Onun sözlərinə görə, Ermənistan və Azərbaycan arasında siyasi və hərbi qüvvələr balansı pozulub. Hərbi balansın olmaması Ermənistanın vəziyyətinə neqativ təsir göstərir. O, Azərbaycana “Polonez” sistemlərinin tədarükü fonunda bildirir: “Bu sistemlərin tədarükü ilə Ermənistanla Azərbaycan arasında qüvvələr balansı pozulub. Dünyada bu silahın analoqu yoxdur. Bu sistemin qarşısında praktik olaraq yeni hava hücumundan müdafiə sistemləri çarəsizdir. Bu sistemlər Ermənistanın silahlanmasında olan Rusiyanın S-300 komplekslərini məhv etmək gücündədir. Hava hücumdan müdafiə sistemləri üçün bizim İsgəndər-E raketlərinə müqavimət göstərmək “Polonez”lərdən daha asandır. Azərbaycanlılar artıq “İsgəndər”lərə cavab olaraq LORA sistemlərini də alıblar”. Hələlik isə İrəvana da yaxşı bəllidir ki, Azərbaycan, istənilən halda, özü də qeyd-şərtsiz öz torpaqlarını geri qaytaracaq. Sülh yolu nəticə verməsə, Azərbaycan, hərb variantından istifadə etmək bahasına da olsa, ərazi bütövlüyünü bərpa edəcək. Bu fonda ermənilərdən məsələnin hələlik dinc istiqamətdə çözümü üçün konstruktiv addım gözlənir. Ermənistan bununla bağlı artıq qısa zaman ərzində dəqiq seçim etməlidir. Məhz bu seçim ya Ermənistanın tam sonunu gətirəcək, ya da onun işğala son qoyub Azərbaycanla əməkdaşlıq şəraitində inkişafına gətirib çıxaracaq. Seçim düşmən tərəfdədir və bunun üçün ona verilən vaxt da artıq tükənir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
