Moskvada Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan xarici işlər nazirləri Ceyhun Bayramov, Sergey Lavrov və Ararat Mirzoyan arasında üçtərəfli görüşdə Bakı-İrəvan münasibətlərinin normallaşması prosesi müzakirə olunub. Nazirlər Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişi layihəsi üzrə danışıqların növbəti raundunu keçirməyi razılaşdırıblar.
Qeyd edək ki, Rusiyada baş tutan görüş ABŞ danışıqlarının ardınca keçirilir. ABŞ-da xarici işlər nazirlərinin son danışıqları günlərlə davam etdiyi halda, Rusiyada cəmi bir neçə saat çəkib. Elə bu fonda hesab edilir ki, Qərb platformalarında aparılan danışıqlar daha effektivdir. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan keçirdiyi son mətbuat konfransında da bunu etiraf edib. Paşinyan danışıqlar prosesində Rusiya və Qərbin rolu barədə danışarkən deyib ki, ABŞ-ın vasitəçiliyi son dərəcə səmərəlidir, amma Ukraynada müharibəyə görə Rusiyanın danışıq imkanları azalıb. Bundan başqa, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin son görüşləri də məhz Qərb platformasında təşkil olunur. Elə iyulun 15-də Brüsseldə Avropa İttifaqı, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin altıncı üçtərəfəli görüşündən sonra açıqlama verən Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişel danışıqlarda tərəflərin ən əhatəli və gərgin mərhələdən keçdiyini qeyd edib. Üçtərəfli görüş iyunun sonunda ABŞ-da dövlət katibi Entoni Blinkenin vasitəçiliyi ilə Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri arasında sülh danışıqlarının ikinci raundundan sonra baş tutub. Blinken Azərbaycan və Ermənistanın sülhə yaxın olduğuna inandığını bildirib. ABŞ dövlət katibinin Cənubi və Mərkəzi Asiya məsələləri üzrə keçmiş köməkçisinin müavini vəzifəsində çalışmış səfir Riçard Hoqland Avropa İttifaqı və Birləşmiş Ştatların Azərbaycanla Ermənistan arasında sülhə nail olunması istiqamətində səylərinin nəticə verəcəyinə ümidlərin artdığını bildirib: “Düşünürəm ki, həm Avropa İttifaqı, həm də Vaşinqtonun bu məsələ ilə məşğul olması çox, olduqca müsbət haldır, çünki bununla iki ölkə liderlərinə həqiqi və davamlı sülhə nail olunması istiqamətində bir araya gəlmələri üçün beynəlxalq podiumdan istifadə etmək imkanı verilir. Bu, çox mürəkkəb bir prosesdir. Bu, onilliklər deyil, deyə bilərəm, əsrlərdir davam edən münaqişədir, etnik münaqişədir və iki liderin həqiqi və davamlı sülh axtarmağa hazır olması çox müsbət haldır”. Hazırda bir çox müşahidəçilər Birləşmiş Ştatların hər iki tərəfə yekun sülh razılaşmasının əldə edilməsində artan rolunu alqışlayırlar. Dövlət katibi Blinken prosesdə birbaşa iştirak edərək, Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri ilə ikitərəfli və üçtərəfli görüşlər keçirib. ABŞ və Avropa İttifaqı prosesə daha çox cəlb olunduqca, bu əməkdaşlığın Azərbaycan və Ermənistanın həll yolunu tapmasına necə kömək edəcəyi ilə bağlı Riçard Hoqland bildirir: “Düşünürəm ki, hazırda baş verənlərlə bağlı yadda saxlanmalı vacib məsələ ondan ibarətdir ki, nə Brüsselin, nə də Vaşinqtonun bu münaqişədə xüsusi maraqları yoxdur. Onların xüsusi marağı regionda sülhdür. Bizim hərbi bazalarımız yoxdur. Avropanın heç bir hərbi bazası yoxdur və buna görə də bu, illərdir həll olunmayan məsələni həll etmək üçün real bir səydir”.
Xatırladaq ki, Brüsseldə keçirilən danışıqlardan sonra Rusiya bəyanat yayaraq, Qarabağın Ermənistan tərəfindən Azərbaycan ərazisinin bir hissəsi kimi tanınmasının 2020-ci ildə Rusiyanın vasitəçiliyi ilə imzalanmış üçtərəfli razılaşmaların şərtlərini əsaslı şəkildə dəyişdiyini bildirib. Azərbaycan Moskvanın açıqlamaları ilə bağlı narazılığını bildirib və Rusiyanı atəşkəs razılaşmasını yerinə yetirməməkdə ittiham edib. Bəzi ekspertlər Rusiyanın açıqlamasını qeyri-adi hesab edirlər. Rusiyanın bəyanatı və Moskvanın niyyətləri barədə Riçard Hoqland “Amerikanın səsi”nə bildirib: “Mən Rusiyanın bəyanatını oxudum və deyə bilərəm ki, Azərbaycanın beynəlxalq ərazi bütövlüyünün tanımaması istisna olmaqla, ilk baxışda o qədər pis görünmür. Düşünürəm ki, bir anlığa geri çəkilib Qarabağın Sovet İttifaqının süqutundan sonra ən uzun sürən münaqişələrdən biri olduğunu xatırlamağımız çox vacibdir. Moskva bu uzun sürən münaqişələrin həllini istəmirdi, çünki bu, həmin ölkələrə beynəlxalq tərəfdaşlarının kimin olmasının lazım olduğunu yenidən qiymətləndirmək üçün qapı aça bilərdi. Mənim fikrimcə, Rusiya iki ölkənin özünün Brüssel və Vaşinqton kimi bitərəf kənar ekspertlərin köməyi ilə yekun razılığa gəlməsinə kömək etdikdə kənarda qalacağından qorxur. Mən tam əminəm ki, Rusiya bu uzun sürən münaqişə ilə bağlı yekun razılığın əldə olunmasını istəmir. Biz Kremldən, Rusiya Xarici İşlər Nazirliyindən, Sergey Lavrovun dilindən gələn sözlərdən kənara baxmalıyıq. Bəli, onlar ictimaiyyət qarşısında gözəl səslənən şeylər söyləyə bilərlər. Onlar deyə bilərlər ki, biz düzgün istiqamətdə irəliləyirik. Amma həqiqətən də işə çatanda bu sual qalır: Rusiya həqiqətənmi Ermənistan və Azərbaycan arasında yekun sülh nizamlanmasını istəyir? Düşünürəm ki, sualın cavabı aydındır. Mən Rusiyanın bunu həqiqətən istədiyinə əmin deyiləm. Çünki biz bunu dəqiq bilirik. Məsələn, bu yaxınlarda Ermənistanın yüksək səviyyəli rəsmisi Vaşinqtonda idi. Mənim yalnız bir neçə başqa ekspertin iştirak etdiyi qapalı iclasda onunla görüşmək imkanım oldu və o, Ermənistanın Qərbdə yeni tərəfdaşlar tapmasının hazırda nə qədər vacib olduğunu qeyd etdi. Mən ehtiyat edirəm ki, bu, Rusiyanın çox da xoşuna gəlməyən bir şeydir”. Ekspert onu da xatırladır ki, Azərbaycan da Qərb üçün çox mühüm ölkədir.
Tahir TAĞIYEV
