Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemi və Heydər Əliyev şəxsiyyəti

Tarixin səhifələrini vərəqləyərkən görürsən ki, dünyada mövcud olan bütün xalqlar və millətlər müəyyən mərhələlərdə "nə etməli" sualı qarşısında qalırlar. Bu yerdə yalnız ağıl, zəka, iradə, uzaqgörənlik rol oynayır. Elə o zaman ortaya tarixi şəxsiyyət çıxır və mənsub olduğu xalqın problemlərini həll etmək üçün meydana atılır.
Hər dəfə ümummilli liderimiz Heydər Əliyev və onun tarixdəki yeri barədə düşünərkən anlayırsan ki, Azərbaycan dövləti öz taleyini etibarlı əllərə tapşırıb. Müstəqil Azərbaycan dövləti, bu gün artıq əsasları kifayət qədər möhkəm olan dövlətçiliyimiz, dünyaya açılmış qapılar, millətimizi uğurlu gələcəyə doğru aparan aydın, işıqlı yol - bu reallıqların hər birində Heydər Əliyevin imzası var. Heydər Əliyev Tanrının hər xalqa min ildə yalnız bir dəfə bəxş etdiyi nadir şəxsiyyətlərdəndir. Heydər Əliyev, özünün də söylədiyi kimi, milli mənsubiyyəti, onu yetişdirmiş millətlə fəxr edən ən böyük azərbaycanlı idi. Onun ideyaları bu həqiqətdən qida alırdı. Ulu öndər arzularında yaşatdığı Azərbaycanı hələ respublikaya birinci rəhbərliyi dönəmindən qurmağa başlamış, Azərbaycan dövlətinin rəhbəri kimi işə başladığı ilk illərdən bütün fəaliyyətini bu istiqamətə yönəltmişdi. Respublikaya rəhbərlik missiyasını üzərinə götürdüyü ilk günlərdən Azərbaycanın inkişafı üçün nə lazım idisə onu da etdi.
Qeyd edək ki, 1993-cü ildə BMT-nin Təhlükəsizlik Şurası Qarabağ münaqişəsinə dair 822, 853, 874, 884 saylı dörd qətnamə qəbul edərək Azərbaycanın ərazi toxunulmazlığını təsdiqləyib, işğalçı qüvvələrin tutduqları torpaqlardan qeyd-şərtsiz çıxmasını tələb edib.
Azərbaycan xarici siyasətdə bir sıra uğurlara imza atıb. BMT Nizamnaməsinin 2-ci maddəsində yazılıb ki, təşkilata üzv dövlətlərin bir-birinin suverenliyinə, sərhəd toxunulmazlığına qəsd etməsi yolverilməzdir. 6-cı maddədə isə yazılıb ki, BMT Nizamnaməsinin prinsiplərini sistematik olaraq pozan ölkə Təhlükəsizlik Şurasının təqdimatı və Baş Assambleyanın qərarı ilə təşkilatdan xaric edilə bilər. BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsinə görə, Azərbaycan məruz qaldığı işğala son qoymaq üçün hərbi gücə əl atmaq hüququna malikdir. Ancaq ötən dövrün təcrübəsi göstərir ki, BMT Təhlükəsizlik Şurasında hər hansı bir məsələ ilə bağlı böyük güclərin geosiyasi maraqları üst-üstə düşdükdə, yaxud bu güclərin əksəriyyətinin maraqlarının üst-üstə düşüb, digərlərinin neytral mövqe tutması halında BMT-nin qətnamələri dərhal yerinə yetirilir. BMT Təhlükəsizlik Şurasında qərarların qəbulu veto hüququna malik ABŞ, Rusiya, Böyük Britaniya, Çin və Fransanın iradəsindən asılıdır. Liviya ilə bağlı yaxın keçmişdə baş verənlər də bunu bir daha təsdiqlədi. Bu baxımdan Azərbaycanın 2012-2013-cü illərdə Şərqi Avropa bölgəsini BMT Təhlükəsizlik Şurasında təmsil edən qeyri-daimi üzv seçilməsi və rotasiya prinsipi əsasında Təhlükəsizlik Şurasına sədrlik etməsi böyük diplomatik uğur idi. BMT baş katibi Ban Ki Mun da 2013-cü ilin oktyabr ayında Təhlükəsizlik Şurasının sədri kimi səmərəli fəaliyyətinə görə Azərbaycana təşəkkür edib və Azərbaycanın BMT ilə birgə sülh, təhlükəsizlik və davamlı inkişaf sahəsində qlobal çağırışların həllinə vacib töhfələrini yüksək qiymətləndirib. Azərbaycan 155 ölkənin səsini alaraq BMT Təhlükəsizlik Şurasına qeyri-daimi üzv seçilməklə artıq İslam aləmi və Türk Dünyasında, o cümlədən Qərbdə böyük hörmət və nüfuz qazandığını ortaya qoyub. Bu həm də sabiq Prezident Heydər Əliyev tərəfindən əsası qoyulan və prezident İlham Əliyev tərəfindən davam etdirilən xarici siyasət kursunun rasional əsaslara malik olduğunu təsdiqləyib. Başqa sözlə, Azərbaycan İslam Əməkdaşlıq Təşkilatında ortaya qoyduğu fəaliyyətlə özünə inam, islam dövlətləri arasında nüfuz qazanmasaydı, Türk Dünyasının inteqrasiyası, Türkdilli Dövlətlərin Parlament Assambleyası kimi qurumların yaradılması, türk diaspor təşkilatlarının birgə fəaliyyəti ilə bağlı təşəbbüslərə öncüllük etməklə Türk Dünyasında diqqət mərkəzində olmasaydı, Avropa Şurası, ATƏT və digər Avropa strukturları ilə münasibətləri rasional əsasda qurmasaydı, müstəqilliyinin 20-ci ildönümündə BMT Təhlükəsizlik Şurasına qeyri-daimi üzv seçkisində Macarıstan və Sloveniyanı üstələyə bilməzdi.
Xarici siyasətdəki uğurların əsası isə daxili siyasi və iqtisadi amillərə əsaslanır. Sabiq prezident Heydər Əliyev tərəfindən 1994-cü ildə geosiyasi güclərin maraqlarının və Azərbaycanın mənafeyinin tarazlaşdırılmasına nail olunaraq "Əsrin Müqaviləsi"nə imza atılması, çökmüş iqtisadiyyatın inkişafı üçün bazis yaradılması, bunun davamı olaraq 1995-ci ildən ölkədə hərbi çevrilişlərə birdəfəlik son qoyularaq daxili siyasi sabitliyə nail olunması, bu siyasi və iqtisadi kursun Prezident İlham Əliyev tərəfindən davam etdirilməsi qeyd edilməlidir. Məhz iqtisadi və siyasi amillər Azərbaycanın güclü ordu qurmasını şərtləndirib. Görülən işlər həm də Azərbaycanın işğal olunmuş torpaqlarının azad edilməsinə hazırlıq istiqamətində atılan addımlardır. Çünki işğal altındakı torpaqları azad etmək üçün güclü iqtisadiyyata və orduya malik olmaq vacibdir.
Bu gün dünyada heç bir iqtisadi, analitik mərkəz Azərbaycan və Ermənistan iqtisadiyyatlarını müqayisə etmir. Çünki bu ölkələrin iqtisadiyyatları arasında fərq on dəfələrlə çoxdur. Digər tərəfdən, hazırda Azərbaycan neft-qaz sektorunda qazanılan uğurlar əsasında formalaşmış bazis əsasında qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində addımlar atmaqdadır. Sənaye parklarının yaradılması, daxili və xarici investorların qeyri-neft sektoruna sərmayə qoymağa təşviq edilməsi istiqamətində işlər görülür. Qeyri-neft sektorunda kənd təsərrüfatının inkişafı da xüsusi diqqət mərkəzindədir. İqtisadiyyat və Sənaye Nazirliyinin Sahibkarlığa Kömək Milli Fondu, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin xətti ilə fermerlərə böyük həcmdə güzəştli kreditlər ayrılır. Qarşıya qoyulan əsas məqsəd Azərbaycanda ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsidir. Dövlət başçısı da çıxışlarında dəfələrlə bəyan edib ki, Azərbaycan əsas ərzaq məhsulları ilə özünü tam təmin etməyə nail olmalıdır. Görülən işlər yaxın illərdə Azərbaycanın güclü qeyri-neft sektoruna, inkişaf etmiş kənd təsərrüfatına malik bir ölkəyə çevriləcəyini proqnozlaşdırmağa əsas verir.
Xatırladaq ki, 2-3 dekabr 1996-cı ildə ATƏT-in Lissabon sammitində Heydər Əliyev yüksək siyasi iradə nümayiş etdirərək Azərbaycanın maraqlarını beynəlxalq aləmin gözü önündə qətiyyətlə müdafiə edib. Həmin sammitdə 54 iştirakçı dövlət tərəfindən Avropada XXI əsrdə ümumi və hərtərəfli təhlükəsizlik modeli adlı bəyannamə qəbul edilib. Bəyannaməyə qoşulan dövlətlərin təhlükəsizliyinə yönələn təhdidlər qeyd edilib və belə halları aradan qaldırmaq üçün qarşılıqlı əməkdaşlığın vacibliyi vurğulanıb.
Lissabon zirvə toplantısında Dağlıq Qarabağa Azərbaycanın tərkibində ən yüksək özünüidarəetmə statusunun verilməsi və bölgənin bütün əhalisinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə bağlı bəyanat ümummilli lider Heydər Əliyevin uğurlu siyasətinin bariz nümunəsidir. Əsası ümummilli lider tərəfindən qoyulan bu uğurlu siyasət sonrakı illərdə Prezident İlham Əliyev tərəfindən layiqincə davam etdirilib. Ümumiyyətlə, Azərbaycanın son on ildə inkişafına nəzər yetirsək, deyilənlərin şahidi olarıq. Beynəlxalq Enerji Sammiti, Dünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu, Avroviziya mahnı müsabiqəsi, "Tour Azerbaidjan" beynəlxalq velosiped yarışı, Bakı Beynəlxalq Humanitar Forumu kimi mötəbər tədbirlərin Bakıda keçirilməsi, ölkəmizin BMT TŞ-nin qeyri-daimi üzvü seçilməsi və eyni zamanda, TŞ-yə iki dəfə sədrlik etməsi Azərbaycanın dünya arenasındakı nüfuzundan və mühüm rolundan xəbər verir. Dünyanın aparıcı ölkələri Azərbaycana etibar edir.
Dünyada söz sahibi olan ölkələrin Azərbaycanla qarşılıqlı əməkdaşlığa can atması, beynəlxalq müqavilələr bağlaması, Azərbaycanın həyata keçirdiyi irimiqyaslı layihələrdə iştirak etmək istəməsi də təkcə durmadan inkişaf edən bir ölkənin artan nüfuzu və iqtisadi imkanları deyildi, həm də rifah halı yüksələn, yaşayış şəraiti yaxşılaşan Azərbaycan vətəndaşlarının həyata keçirilən bu proseslərdə birbaşa tərəf kimi iştiraketmə hüquqlarının var olması idi. Məhz həmin layihələrin nəticəsində ən ucqar dağ kəndlərindən tutmuş, rayon və şəhər mərkəzlərinə, paytaxta qədər ölkənin hər yerində sosial xidmət obyektlərinin - məktəblərin, universitetlərin, xəstəxanaların, bərpa mərkəzlərinin, diaqnostik-müalicə mərkəzlərinin, idman və olimpiya komplekslərinin, kurort və istirahət obyektlərinin açılması, istifadəyə verilməsi birbaşa Konstitusiyada ölkə vətəndaşları üçün nəzərdə tutulmuş hüquqların təmin edilməsi və yerinə yetirilməsi istiqamətində dövlətin gördüyü mühüm işlər idi. Bütün bunlar isə ümummilli lider Heydər Əliyevin arzusunda olduğu və həyata keçirməyə çalışdığı vətəndaş azadlığı və hüquqlarının yerinə yetirilməsinin göstəricisi idi. Müstəqil Azərbaycanın dövlət başçısı kimi 10 il ərzində bu sahədə görülən işlər, son on ildə isə ulu öndərin siyasi kursunu, siyasi xəttini inamla və daha mükəmməl şəkildə yerinə yetirən ölkə Prezidenti İlham Əliyevin fəaliyyətinin də ayrıca diqqət ayırdığı mühüm sahədir.
24 avqust 2002-ci il tarixdə və 18 mart 2009-cu il tarixdə ümumxalq səsverməsi ilə Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına edilmiş əlavə və dəyişikliklər zamanı yenə də əsas məsələ ölkə vətəndaşlarına dəyişən dünyada daha mütərəqqi hüquqlar vermək idi. Bu mənada ali qanunun 12-ci maddəsinə edilmiş əlavələrdə hər bir Azərbaycan vətəndaşının sosial vəziyyətinin yüksəldilməsi, yaşayış səviyyəsinin ən yüksək şəkildə təminatı nəzərdə tutulur. Həmin maddəyə edilmiş dəyişiklikdə göstərilir ki, "İnsan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi dövlətin ali məqsədidir".
Yuxarıda qeyd olunan maddəyə bu məzmunda əlavənin edilməsi ölkənin artan maliyyə resursları, imkanları hesabına bu gün həyata keçirilən daha böyük sosialyönümlü fəaliyyətlərdə öz əksini tapır. Bu da onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycan dövləti insan hüquq və azadlıqlarını ən yüksək şəkildə təmin etməklə kifayətlənmir, hər bir vətəndaşın layiqli həyat səviyyəsinin təşkilini də bir məsuliyyət kimi öz üzərinə götürür.
"Mən hər zaman fəxr etmişəm, bu gün də fəxr edirəm ki, mən azərbaycanlıyam" - deyən ümummilli liderin siyasi varisi İlham Əliyevin söylədiyi aşağıdakı fikirlər də hər bir azərbaycanlının qloballaşan dünyada suveren bir ölkənin vətəndaşı kimi bütün hüquq və azadlıqlara sahib olduğunu deməyə əsas verir: "Mən bütün Azərbaycan xalqının, hər bir Azərbaycan vətəndaşının Prezidentiyəm. Mənim borcumdur ki, imkan daxilində hər bir vətəndaş inkişafa, yaxşılığa doğru irəliləyişi görsün və hiss eləsin".
Hər iki sitatın mahiyyətində bir ölkə başçısı və Azərbaycan vətəndaşı kimi hər bir azərbaycanlının taleyini öz taleyi kimi qəbul edən lider iradəsi dayanır. Ümummilli lider Heydər Əliyev və onun siyasi kursunun əsas vəzifəsi, məqsədi Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının ölkə vətəndaşına verdiyi hüquq və azadlıqların təmin edilməsi olub. Bu gün də o siyasi iradə, siyasi xətt uğurla yerinə yetirilir.