Sosial şəbəkələr dünyanın hər yerində olduğu kimi, Azərbaycanda da bəzi insanların qazanc, gəlir yerinə çevrilib. Bu gün internetdən istifadə, ondan müxtəlif məqsədlər üçün yararlanma halı geniş miqyas alıb. Bilirik ki, virtual aləm insanları, xüsusən də yeniyetmə və gəncləri özünə elə aludə edib ki, ondan qopmaq çətin bir işə çevrilib. Gününü, vaxtının səmərəli və dəyərli hissəsini virtual aləmlə tamasda keçirən insanların, demək olar ki, bir qismi özləri də bilmədən internet fırıldaqçılarının toruna düşür...
Sosial şəbəkələrdən mütəmadi istifadə edən insanlar yaxşı bilir ki, burada saysız-hesabsız maskalı insanlar var və onlar hiylə ilə insanları aldatmaqda davam edirlər. Aydındır ki, burada meydanı əsasən şəbəkə biznesilə məşğul olan, insanları ora dəvət edənlər ələ alıb. Bu gün internet resurslarından istifadə edib yüzlərlə, minlərlə qruplar, şəbəkələr yaradan insanlar var ki, onlar bununla özlərinə əməlli-başlı biznes qurmağa nail olublar. Şəbəkə biznes və qruplarına üzvləri xüsusi yol və metodlarla cəlb edirlər. Burada ən müxtəlif variantlar işə yarayır. Sirr deyil ki, bu gün şəbəkə biznesi çoxları üçün ən əlverişli gəlir mənbəyi sayılır. Maraqlıdır ki, virtual şəbəkə biznesi quran adamlar bura çox asanlıqla üzvlər qəbul edirlər. Şirnikləndirici təkliflərlə gəncləri və orta yaşlı insanları özünə cəlb edən şəbəkə başçıları hətta müxtəlif qollarla qrup üzvlərinə pul da ötürürlər. Şəbəkə biznesinə qoşulan adamlara sərbəstliyin verilməsi onları bu işə daha da cəlb edir. Bir tendensiya da var-bir də görürsən ki, dəvətsiz-filansız, səni hansısa bir məqsədini bilmədiyin qrupa artırıblar. Bu halın özü də ziyanlıdır və insanları şərə salır.


Sosial şəbəkələrdə qruplar müxtəlifdir və hər kəs də öz maraqlarına, dünyagörüşünə uyğun qruplara üzv olub orada paylaşılan statuslara münasibət bildirirlər. Gün ərzində hər birimizə çoxlu sayda qruplara üzv olmağımızla bağlı, eləcə də bizə aid olmayan səhifələri bəyənməyimizlə əlaqədar təkliflər gəlir. Hətta bunların arasında kifayət qədər əməkdaşlıq istəkləri də olur. Deyərdik ki, yaradılan qrupların, şəbəkələrin bir çox hallarda əsas işi müxtəlif statuslar yaymaqla internet istifadəçilərinin psixikasını, psixologiyasını, onların zəif tərəflərini öyrənməkdir. Hazırda internetdə yaradılan çeşidli qrupların bir çoxu ziyanlı fəaliyyətlə məşğul olur və onlar insanları əyri yollara çəkir. Bu işlə məşğul olanlar kifayət qədər hazırlıqlı, psixoloji cəhətdən möhkəm adamlardır, onlar bütün imkanlarını səfərbər edərək internet istifadəçilərinin düşüncəsinə, beyninə hücuma keçirlər. Bu daha çox insanların həyat tərzinə təsir edir. "Facebook" və "Odnoklassnik", eləcə də digər sosial şəbəkələrin istifadəçilərini ayrı-ayrı cərəyanlara, ayrı-ayrı fırıldaq biznes şəbəkəsinə, qruplara qoşmaq istəyən qüvvələrin bizim ölkədə də bir qisim təmsilçiləri var. Bu təmsilçilərin əsas işi kompyuter arxasında oturub, müxtəlif profil və niklər altında insanlara dostluq təklifləri göndərərək onlarla isti münasibət qurmaqdan, əlaqə yarandıqdan sonra isə onlara əməkdaşlıq təklif etməkdən və buna nail olmaqdan ibarətdir. Uzun müddət bu narahatverici halla bağlı araşdırmalar aparan sosioloqlar var və o sosioloqlardan biri geniş səviyyədə araşdırma aparmaq məqsədilə onlarla əlaqə də yaradıb. Bu haqda bir qədər sonra yazacağıq. Qayıdaq qrup biznesinin müəyyən tərəflərinə. Bizim özümüzün sosial şəbəkələrdəki səhifəmizə, yaxud özəl mesaj qutumuza gələn təkliflərin bir çoxu müxtəlif qruplara üzv olmaqla, buna görə müəyyən həcmdə pul qazana bilməklə bağlıdır. Qrupa dəvət edənlər yazırlar ki, burada olan statusları, fikirləri bəyənib və paylaşsaq, buna görə bizə pul da ödəyə bilərlər, təki bu işə könlümüz və marağımız olsun. Bu qruplara qoşulub pul qazanmaq məsələsinin bir xülya olduğunu düşündük. Hansısa bir statusu daha çox paylaşmaq, hansısa bir səhifəni daha çox bəyəndirmək, paylaşmaq adama pul qazandıra bilərmi? Düşündük ki, bu mümkünsüzdür. Ancaq araşdırmalarımız göstərdi ki, burada pul "zənbillə göydən tökülür". Demə ki, elə Bakıda və digər iri şəhərlərimizdə müxtəlif sosial şəbəkə və sosial virtual qrupların ofisləri var. Virtual sosial şəbəkələrə gündəlik müxtəlif mövzular ötürən, dövriyyəyə insan mənəviyyatına ləkə olan informasiyalar buraxan və bu ətrafda saxta profillərin, adların iştirakı ilə müzakirələr aparan qrup üzvləri var ki, onlar adı çəkilən ofislərdən maliyyələşirlər. Məlumatımıza görə, hər paylaşmanın, hər "layk"ın öz qiyməti var. Sözsüz ki, kim daha çox paylaşım edir, kim daha çox "layk"lar gətirə bilirsə, onun qazancı həmin gün daha artıq olur. Əldə etdiyimiz məlumata görə, qrupların işini aparanlar əsasən heç yerdə işləməyən adamlardır ki, onlar boş vaxtlarını bu işlə doldururlar. Bu adamlar gecə-gündüz internet qarşısında oturub həm vaxt öldürür, həm də ziyanlı fikirləri beyinlərə yeridirlər".


Sosial şəbəkələrdə ən çox yayılan qruplar seks virtual şəbəkələridir ki, burada da çox ziyanlı işlərlə məşğul olunur. Daha çox kişilərin profilinə göndərilən təkliflərin əsas məqsədi kişiləri o seks qruplarına üzv etmək və onlardan istifadə etməkdir. Dəqiqləşdirilməsi mümkün olmayan bir məlumatımıza görə, seks qruplarını və çılpaq şəkillər yüklənmiş guya qızlara aid olan profilləri yönəldən elə oğlanlardır. O oğlanlar ki, onlar bütün günü kompyuter qarşısında oturub gənc insanları tora salır və bunun da müqabilində gündəlik 20-30 manat çörəkpulu qazanır. Bu adamlar qız adı ilə oğlanlarla yazışır, əcnəbi seks ulduzların müxtəlif şəkil və videolarını onlara göndərməklə kişiləri ələ almağa çalışırlar. Seks şəbəkələrinə internet istifadəçisi olan kişilərin böyük əksəriyyətinin meyl göstərdiyi şübhəsizdir. Hətta belə hallar da olur ki, bu kişilər seks şəbəkələrinin toruna düşürlər. Burada ən çox təklif edilən məsələ qızların, qadınların kişilərə qrup seksi təklif etməsidir. Bu da bəzi kişiləri şirnikləndirir. Sosial şəbəkələrdəki seks qrupları bu gün daha təhlükəlidir. Bura yeniyetmə qız və oğlanların cəlb edilməsi, deyərdik ki, günümüzün dəhşəti, vahiməsidir. Valideyn nəzarətindən kənarda qalan bəzi uşaq və yeniyetmə sosial şəbəkələrdə seks qruplarına özləri də bilmədən üzv olurlar. Bilirik ki, dəfələrlə internet vasitəsilə uşaq və yeniyetmələrin tora salınması halları baş verib. Kompyuter arxasında oturub 20-30 manat müqabilində insanların mənəviyyatına, psixikasına, həyat tərzinə zərbə vuran fırıldaqçılar, "haker"lər, başlıcası isə, onları bu qruplara, burada təbliğat işi aparmağa təhkim edənlər Allah və qanun qarşısında böyük məsuliyyət daşıyırlar. Seks qrupları eyni zamanda cavan oğlanlara qızlar təklif etməklə onları, tora salıb belə deyək, soğan kimi soyurlar. Məlumatlara görə, saxta seks qruplarına üzv olan kişi və oğlanlar çox zaman kompyuter arxasında oturan "qəhrəman"lar tərəfindən təhdid edilir ki, yazışmaların yayılacaq. Bunun müqabilində həmin adamların hamısı olmasa da, kiçik bir qismi naməlum adamlara pul ödəyirlər. Bu iş zəncirvari olduğundan, pulun konkret olaraq kimə çatdığı məlum olmur.


Bu məsələ ilə bağlı geniş araşdırma aparan sosioloq Aytəkin Kamranqızı bildirdi ki, burada çox neqativ hallarla üzləşib. Onun sözlərinə görə, burada istənilən cür fırıldaqçıya rast gəlmək mümkündür. Onun sözlərinə görə, son zamanlar müxtəlif qadınların oğlanların toruna düşməsilə, eləcə də digər məsələlərlə bağlı informasiyalar alıb: "İnternetdən istifadə imkanlarının genişləndirilməsi yaxşı haldır, burada işgüzar münasibətlər qurmaq da mümkündür, şəxsi münasibətlər də. Sağlam düşüncəli insanlar internetdən, sosial şəbəkələrdən öz maraqlarına uyğun yararlanır. Düşüncəsi zədəli olanlar isə mənfi istiqamətdə yararlanır. Gizlin deyil ki, internet çoxlarının məşğuliyyət, əyləncə vasitəsidir. Adamlar var ki, burada ancaq məlumatlar əldə edib biliyini, dünyagörüşünü zənginləşdirir, adam da var həyat tərzini dəyişmək məqsədilə yeni insanlarla tanış olmaq məqsədi güdür. Bu da çox zaman belələrinin tora düşməsilə nəticələnir. Əvvəllər oxuyurduq kiş xaricdə cavan oğlanlar yaşlı qadınları tora salıb, onların var-dövlətini mənimsəyərək başlarına yüz cür oyunlar gətirirlər. Təəssüflər olsun ki, indi həmin hadisələr Azərbaycanda yaşanır. Yenə də acı təəssüf hissilə bildirirəm ki, qadınlarımız bəzi hallarda özləri bilə-bilə tora düşürlər. İnternetdə çoxlu şəbəkələr, neqativ qruplar var ki, onlar "insan ovuna" çıxırlar. Bəzi qadınlar kompyuter arxasında oturub və gündəlik güzəranını qadınları aldatmaqla, onları müxtəlif məsələlərə cəlb etməklə qazanan oğlanların şirin dilinin qurbanı olurlar. Bu gün şəbəkə biznesi özünün ən yüksək mərhələsindədir. Deyərdim ki, bəzi şirkətlər həqiqətən də internet vasitəsilə dünyanın istənilən yerində olan müştərilərə vicdanla xidmət edir. Yəni internet yolu ilə sərfəli alış-veriş etmək olur. Ancaq bu cəmi 5-6 faiz təşkil edir. Sosial şəbəkələr vasitəsilə biznes quranların çoxu isə qondarma olduğu üçün fırıldaqçılıqla məşğul olur. Bir dəfə bacımgilə getmişdim, o mənə dedi ki, internetlə televizor sifariş verib, məbləğin də bir hissəsini ödəyib. Narahat oldum, ona dedim ki, çox nahaq belə etmisən, o şəbəkə sənin televizorunu göndərməyəcək. O da bildirdi ki, qonşusu da televizoru bu yolla alıb, onu və digər qonşuları da həmin şəbəkədən məişət əşyaları almağa təhrik edib. Sonra mən deyən oldu, o şəbəkə də yoxa çıxdı, onun internet səhifəsi də, bir-iki gündən sonra bacımgilin qonşusu da gözə görünmədi. Sonra məlum oldu ki, həmin şəxs internet vasitəsilə həmin şəbəkə ilə əlaqə yaradıb və burada onların fırıldağını həyata keçirməklə məşğul olub. Sözümün canı odur ki, hazırda Azərbaycanda bəzi adamlar həm xarici, həm də yerli şəbəkələrin, qrupların üzvüdür və onlar xalqımıza, dövlətimizə zərər vurmaqla məşğuldur. Gündəlik 20-30 manat qazanmaq müqabilində şəbəkə fırıldağı ilə məşğul olaraq onlarla insanın həyatını zəhərləyirlər. Mənim fikrimcə, xüsusi qurumlar bu işə fikir verməlidir. Düşünürəm ki, bu halların qarşısı alınmalıdır. Bəzi zərərli qruplar həm saxta din yayır, müxtəlif internet istifadəçilərini özlərindən xəbərsiz həmin ziyanlı virtual qruplara artırır. Qeyd etdiyim seks qrupları, yalançı biznes şəbəkələrinin fəaliyyəti aradan qaldırılmalıdır. Vətəni, xalqı sevən, gənclərin mənəviyyatını ləkəsiz görmək istəyən hər bir şəxs, internet, sosial şəbəkə istifadəçisi bu hallara qarşı mübarizə aparmalıdır".