Qərb Azərbaycanın qaz siyasətindən daha bərk yapışmağa başlayır

Tarix: 07.04.2014 / 10:23
Bölmə: Gündəm

Qərbin son dövrlərdə Azərbaycan qazına marağının daha çox artması özünü qabarıq surətdə büruzə verməkdədir. Hadisələrin inkişaf axarı Rusiyadan qaz asılılığına son qoymaq üçün Qərbin ölkəmizdən mavi yanacaq alışını tezləşdirə biləcəyini də göstərir. Bu xüsusda Qərb rəhbərliyinin bəyanat və Azərbaycanla təmasları da xüsusi diqqət cəlb edir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, ABŞ dövlət katibi Con Kerrinin Azərbaycana səfəri yaxın günlərdə başlayacaq.
Artıq onun ölkəmizə səfərə hazırlaşdığı barədə Dövlət Departamentinin rəsmi saytında məlumat yerləşdirilib. Qeyd edək ki, "Nyu York Tayms" qəzeti, Azərbaycanla bərabər, Kerrinin Gürcüstana da səfər edəcəyini gürcü diplomatlarına istinadla yayıb. Ancaq ABŞ dövlət katibinin Ermənistana səfər edib-etməyəcəyi məlum deyil. Ekspertlər isə Kerrinin səfərinin əsas məqsədlərindən birinin ölkəmizin mavi yanacağını Avropa bazarlarına cıxarmaqdan ibarət olduğunu bildirir. Departamentin rəsmi məlumatında Azərbaycana səfərin məqsədini təsəvvür etməyə imkan verən Kerrinin Brüssel çıxışının stenoqramı da yerləşdirilib. Həmin çıxışında isə amerikalı rəsmi bildirmişdi: "Keçirdiyimiz iclasın gündəliyində Azərbaycan qazının Türkiyəyə, oradan isə Avropaya nəqli məsələsi durur". Kerri həmçinin qeyd edib ki, Avropada qazı istehlakçılara çatdıracaq LNG-terminalların və boru kəmərlərinin tikintisi də daxil olmaqla, digər imkanlar da mövcuddur. Kerrinin sözlərinə görə, vacib olan enerji resurslarının bir tədarük mənbəyindən asılı olmamaqdır.
ABŞ Dövlət Departamentinin beynəlxalq enerji sahəsində koordinatoru Karlos Paskualla Vaşinqtonun nüfuzlu araşdırma mərkəzlərindən olan Atlantik Şurada keçirilən müzakirələr zamanı deyib ki, Rusiya təbii qazından asılılığı azaltmaq üçün ən real istiqamət Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Azərbaycan qazının Avropa bazarına çatdırılmasıdır. O bildirib ki, Ukrayna böhranı Avropanın enerji təhlükəsizliyini yenidən gündəmə gətirib. Avropanın enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə ehtiyac var. Bunun üçün əsas ümid yerlərindən biri isə məhz Azərbaycandır. Bu yaxınlarda ABŞ ilə Avropa İttifaqı arasında keçirilən zirvə görüşündən sonra təşkil olunan birgə mətbuat konfransında Avropa Komissiyasının prezidenti Joze Manuel Barrozu Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyi üçün əhəmiyyətini vurğulayıb: "Enerji təhlükəsizliyimizi təmin etmək və Rusiyadan enerji baxımından asılılığımızı azaltmaq üçün Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə biz ilk dəfədir ki, Şərqdən, ancaq Rusiyadan deyil, Azərbaycandan qaz alacağıq". Bütün bunlar isə həm də o deməkdir ki, Azərbaycan qazı Avropaya vaxtından tez ixrac oluna bilər. Xatırladaq ki, Azərbaycan mavi qazının Avropa bazarına çıxarılması ilə bağlı xeyli müddətdir müzakirələr gedir. Ekspertlər isə qeyd edir ki, TAP-ın tətbiq edilməsi Azərbaycan qazının Avropa bazarına çıxarılması deməkdir. Çünki TAP layihəsi Yunanıstan və Türkiyə sərhədindən TANAP layihəsindən qazı alaraq Cənubi İtaliya bazarına çıxaracaq. Bu zaman TAP-dan Albaniya, Bosniya-Herseqovina, Monteneqro, Yunanıstan, Xorvatiya, həmçinin daxili şəbəkələrlə Bolqarıstan mavi qaz almaq imkanına malik olacaq. Bu fonda isə Ukraynada baş verən hadisələr məsələyə nisbətən fərqli prizmadan yanaşmağı tələb edir. TAP layihəsi 2018-ci ilə nəzərdə tutulub və "Şahdəniz-2"nin ikinci fazası istifadəyə verildikdən sonra Azərbaycan mavi qazını Avropa bazarına çıxaracaq. Lakin proses Ukrayna olaylarına görə tezləşə bilər. Əslində Avropanın da söylənilən məsələdə marağı var ki, Azərbaycan mavi qazı Avropa məkanına daha tez müddətdə çıxarılsın.
Mövcud razılaşmalara əsasən ilk qazın çıxarılması 2018-ci ilə, Türkiyə üzərindən nəqli isə 2019-cu ilə planlaşdırılır. Moskva isə bunlardan narahatdır. Bununla belə, rus mütəxəssislər hesab edib ki, Avropanın Rusiya qazından imtina edəcəyi fikirləri absurddur. ABŞ-ın "The National Interest" qəzeti isə yazır ki, Xəzər sahilində yerləşən Azərbaycan dünyəvi və ABŞ-meylli ölkədir. Ölkə böyük karbohidrogen resurslarına malikdir: "Onun yerləşdiyi coğrafiya dənizə birbaşa çıxışı olmayan Qazaxıstan və Türkmənistanın zəngin neft-qaz ehtiyatlarını Avropaya nəql etməyə imkan verir. Türkiyə və Azərbaycanın ümumi maraqlarının ifadəsi olaraq artıq iki strateji əhəmiyyətli enerji layihəsi həyata keçirilib: Bakı-Tiflis-Ceyhan neft kəməri və Bakı-Tiflis-Ərzurum təbii qaz kəməri. Avropanın enerji təhlükəsizliyinə yönəldilən strateji layihələr yalnız ABŞ və Avropa tərəfindən möhkəm dəstək verildiyi halda həyata keçirilə bilər. Avropalı liderlər bunu tamamilə anlayırlar. Böyük Britaniya xarici işlər naziri Uilyam Heyq Krımın Rusiya tərəfindən zəbt edilməsindən dərhal sonra vurğuladı ki, Türkiyə və Azərbaycan Avropanın gələcək planlarında mühüm rol oynayır".